لە ئاوابوونی هەژموونەوە بۆ هەڵهاتنی سەروەری

دانا بەهادین

یەکێک لەو دەردە بکوژانەی رێڕەوی فیکری سیاسیی ئێمەی جڵەو کردووە، ئەو تەمومژە چڕەیە کە بەهۆی تێهەڵکێشبوونی مێژووییەوە بەرۆکی گرتووین، ئەو تێهەڵکێشبوونە ناڕەسەنەی وایکردووە ئێمە وەک گەلێکی ژێردەست، بێ ئەوەی لە کڕۆکی بوونمان و پێویستییە لۆکاڵییەکانمان تێبگەین، پەنا ببەینە بەر ئایدیۆلۆژیا هاوردە  دەرەکییەکان و جۆرێک لە پوکانەوەی فیکریی نەتەوەیی و نیشتمانیی خۆمانی لێبکەوێتەوە. لێرەدا دەتوانین گوزارشتەکەی ئادریان جۆنستۆنی فەیلەسوفی ئەمەریکی بەبیر خۆمان بهێنینەوە، هەر وەک چۆن ئاماژە بەوە دەدات بە هاوردەکردنی کوێرانەی ئایدیۆلۆژیا دەرەکییەکان دەبنە زیندانێکی ترسناک بۆ خودێتی و لەمپەری گەورە لە بەردەم مرۆڤ تا ئەو ئاستەی نەتوانێت ڕاستەوخۆ ڕووبەڕووی کێشە ڕیشەییەکانی خۆی ببێتەوە. مرۆڤی کوردیش بەهۆی  تێهەڵکێشە ئایدیۆلۆژییە دەرەکییەکانەوە دووچاری هەڵەی ئاراستەی ئایدیۆلۆژی و سیاسیی بۆتەوە، لەبری ئەوەی وەک گەلێکی یەکگرتوو و خاوەن ئیرادە بەرەو لوتکەی سەروەریی نەتەوەیی هەنگاو بنێت، کەچی وزە و توانستی خۆی لە نێو کێشە لاوەکییەکانی ئایدیۆلۆژیای دەرەکیدا خەرج دەکات، زۆرجار بۆ واقیعی ئێمە تەنیا وەک دەمامکێک وان بۆ ڕاکردن لە بەرپرسیارێتیی و  رووبەڕووبوونەوەی کێشە راستەقینەکەمان. داگیرکەر بە وردی سوود لەم شێواندنە وەردەگرێت، چونکە کاتێک کورد لە نێو کۆریدۆرە تاریکەکانی فکر و ئایدیۆلۆژیای هاوردەکراودا ون بووبێت، هەرگیز نابێتە ئەو بۆرکانە فیکرییەی کە بتوانێت تەختی واقیعە  داگیرکراوییە  کوشندەکەی  خۆیی هەڵبوەشێنێتەوە.

لێرەدا، پێویستە ئاماژە بە چەمکی شێواندنی خەیاڵ (Fictionalizing Distortion)، بدەین لە قوتابخانەی دەروونشیکاریی لاکان و فرۆیددا وەک هێزێکی دەروونیی کاریگەر دەبینرێت. هەردووکیان ئاماژە دەدەن بەوەی مرۆڤ بە سروشتی خۆی لە ئاوێنەیەکی چەماوە دەچێت و ناتوانێت ڕاستی وەک خۆی ببینێت، بەڵکو هەمیشە دەستکارییان دەکات، بەڵام ئەم دەستاکریکردنە لای ئێمە پێویستە ببێتە ستراتیژیی ڕزگاربوون نەک تەسلیمبوون. کاتێک داگیرکەر وەک واقیعێکی سیاسیی  چەقەبەستوو پێمان دەڵێت: تەنیا نەتەوەیەکی بێدەوڵەت و پەراوێزخراون و دەبێت سەربە ئێمەبن و هیچیتر، ئەوا  دەتوانین لە رێگەی خەیاڵکردنی داهێنەرانەوە جیهانێکی تر بونیاد بنێین، جیهانێک تێیدا خۆمان سەروەر و خاوەن بڕیاری کۆتایی بین. ئەمە بە مانای ڕاکردن لە واقیع نییە، بەڵکو بە مانای ئەو یاخیبوونەیە بە ئامانجی بە دەستهێنانی  حەقیقەتی سەربەخۆبوون پێچەوانەی سەربە ئەویتر بوون. وەک چۆن مێیاسۆ فەیلەسوفی هاوچەرخیی فەرەنسی، زۆر جار باس لە چەمکی ڕیالیزمی پێشبینیکەر دەکات کورتەی پێناسەکەی بریتییە لەوەی ( مرۆڤ  ئازادە لە  پێشبینیکردن بۆ ژیان و ئایندەیی خۆی، هیچ هێزێکی فیکریی و سیاسیی ئەو هەژموون و رەهایەتییەی نییە کە نەتواندرێت سنوورکانی تێپەڕێندرێت)، ئێمەش پێویستە ئەو بوێرییەمان هەبێت ئایندەیەک پێشبینی بکەین هێشتا لە واقیعدا بوونی نییە، بەڵام  لە ناو کێڵگەی مەعریفەی ئێمەدا وەک تۆو چێنراوە، بێگومان ئەمەش نەک هەر نیشانەی نەزانیی و خۆشخەیاڵی نییە، بەڵکو لووتکەی سەروەریی فیکریی (Intellectual Sovereignty)یە، لەبەر ئەوەی لێرەدا کورد دەیەوێت چیتر کۆیلەی ئەو واقیعە دەرەکییە نەبێت کە داگیرکەر بە سەریدا سەپاندووییەتی، واتا خۆی دەبێتە داهێنەری ڕاستییەکی نوێ و لە ناوەوەی خۆیەوە هەڵدەقوڵێت.

ژینگەی ئێمە لەبەردەم پێویستییەکی مێژوویی و جەوهەریدایە بۆ دروستکردنی ئۆنتۆلۆژیایەکی کوردی، ئۆنتۆلۆژیایەک تێیدا کوردستان وەک دوورگەیەکی چۆڵ و ئامادە بۆ بونیادنان تەماشا بکات. دوورگەیەک پێویستی بەوە نەبێت لە پەنجەرەی ئایدیۆلۆژیا دەرەکییەکانەوە مانا وەربگرێت، بەڵکو لە ناو بێدەنگی و ئازاری قووڵی خۆیدا زمانێکی نوێ بۆ ڕزگاری و مانەوە بدۆزێتەوە. سەرەکیترین پرس لێرەدا چەمکی دابڕان (Detachment) ە، واتە چۆن مرۆڤی کورد دەتوانێت خۆی لەو ڕەگ و ڕیشە مێژووییە شێواوە داببڕێت کە داگیرکەر یان هەژموونە ئایدیۆلۆژییەکان  وەک نەخشەیەکی پێشوەختە بۆیان کێشاوە؟ ئەمە تەنیا بەوە دەکرێت دان بەوەدا بنێین هەندێک جار هەڵە و خەیاڵ سەرەتای مەعریفەی ڕاستەقینەن. گرنگە بوێریی ئەوەمان هەبێت بڵێین نامانەوێت بگەڕێینەوە بۆ ئەو ڕاستییەی داگیرکەر وەک ئاوێنەیەکی وەستاو خستوویەتییە بەردەممان، بەڵکو دەمانەوێت لە ناو خەیاڵدانی سیاسیی خۆماندا نیشتمانێکی رزگار کراو بە دەست بهێنین.

وتاری سیاسی و فیکریی کورد، پێویستە لە قۆناغی گریان، سکاڵا و پاشکۆییەوە بگۆڕێت بۆ قۆناغی بەرهەمهێنان، ئیدی ئەو کاتە  دەتوانین ببینە کێڵگەیەکی مەعریفیی بەپیت، تێیدا هیچ تۆوێکی فکریی هاوردە بێ تاقیکردنەوە لەسەر خاکماندا نەڕوێت. ئێمە پێویستمان بە ڕاستییەکی سەرکەشە، بوێریی ئەوەی هەبێت سەیری ناو چاوی واقیعە تاڵەکەی بکات و بە دەنگێکی بەرز بڵێت تۆ واقیعی منی وەک هەژموونی ئایدیۆلۆژیا و داگیرکەر، بەڵام من حەقیقەتی تۆم وەک گەلێکی خاوەن فکریی سەربەخۆ، ئەمەش ئەو سەروەرییەیە دەتوانێت چارەسەرە ڕیشەییەکان لە تاریکە شەوی  تێهەڵکێشبوونی مێژوویی دەربهێنێت، هەر تەنیا ئەو کاتەش دەتوانین بڵێین ئێمە هەتیوێکی بێ لانەی گەردوونی نین، بەڵکو بوونی خۆمان لە ناو جەرگەی داگیرکاریدا خوڵقاندووە. 

PUKMEDIA