یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان و مافی چارەی خۆنووسین ‌

.

(مەبەست لەم نووسینە بیرەوەریی ئاساییە نادیدەگرتنی  هەوڵ و كۆششی هیچ لایەن و كەسایەتییەكی تێكۆشەر نییە، تەنیا ئامانجەكە ئەوەیە كە ی.ن.ك پێشەنگ و یەكەمین بووە لە ئاست دیاریكردنی چارەنوسی گەلی كوردستان بەدەستی خۆی)

لەم رۆژانەدا هەڤاڵێكی دێرینم كە لە سایەی زانست و تەكنەلۆژیای خۆرئاوا جارێكی تر بە یەك شادبووینەتەوە، بۆچوون و روانینەكانی ساڵانی هەشتای سەدەی رابردوی سەردەمی پێشمەرگایەتیی بە بیر هێنامەوە كە هەمیشە باسی مافی چارەی خۆنووسینی گەلی كوردستانمان ئەكرد  لە دانیشتنەكاندا كە گفتوگۆمان ئەكرد ئەمانوت  ئێمەش وەك گەلانی دنیا مافی خۆمانە لە ئۆتۆنۆمییەوە ئەو مافە پەیڕەو بكەین پێی شاد بین تا فیدراڵیی و كۆنفیدراڵیی و دەوڵەتی سەربەخۆ.

ئەو هەڤاڵە هەڵوێست و پەیامی زۆر و زەوەندی ئەو سەردەمەی  خەباتی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستانی بە بیر هێنامەوە كە چۆن كۆمەڵانی خەڵكی كوردستانی رائەهێنا بۆ ئاشنابوونیان بە مافی چارەی خۆنووسین و خەبات و قوربانیدانەكانیان لە پێناوی بەدیهێنانی ئەو مافە سەرەتاییە ئینسانیی و دیموكراسیی و نەتەوەییە چڕ بكەنەوە.

سەرباری ئەو نووسین و وتارە زۆرانەی كە لە ئێزگەی دەنگی شۆڕشی عیراق و دواتر دەنگە زوڵالەكەی  گەلی كوردستان و رێبازی نوێ و (الشرارە) بڵاو ئەكرانەوە دەربارەی مافی چارەی خۆنووسین، چەندین  نامیلكەش لە چاپخانەكانی شەهید ئیبراهیم عەزۆ و شەهید جەعفەر و دەزگای رۆشنبیریی كۆمەڵە و بڵاوكراوەی كۆمەڵە و  گۆڤاری رزگاریی ئۆرگانی یەكێتیی شۆڕشگێڕانی كوردستان  و كوردایەتیی بڵاوكراوەكانی مەڵبەند و كەرتەكانی رێكخستن و ناوچە و رێكخراوەكانی كۆمەڵە و شۆڕشگێڕان هەمان پەیامیان  ئەگەیاند  بە كۆمەڵانی خەڵك.

دروشم و چەمكی مافی چارەی خۆنووسین  بووە رێبازێكی سەرەكی شۆڕش و ئیدی خەڵك  ئۆتۆنۆمیی لە بیر چوەوە، تەنانەت بەو چاوەوە سەیری حكومەتی عیراق كرا كە ئیستیعمارە و لە رێی سیاسەتی چەپەڵی تەعریب و تەبیعیس و تەهجیرەوە كوردستانی باشوری بە سیاسەتی نیشتەجێكردنی غەوارە لە كوردستان داگیر كردوە و ناوی لێنرابو ئیستیعماری ئیستیتانیی.

دیارە زۆر دەمێك بوو كوردستانیی بوون لە ناخ و دەرونی جەماوەری كوردستاندا لە رێی یەكێتیی نیشتمانییەوە  رەگی داكوتابو.   خەڵك  هۆشیار كرابوەوە كە ئەم كوردستانی عیراقەی ئێستا  لە دوای جەنگی یەكەمی جیهانەوە بە زۆر لكێنراوە بە عیراقی ئەمڕۆوە  بۆ ئەو مەبەستەش بە هەوڵی سەرۆك مام جەلال و هەڤاڵانی تر بەڵگەنامە و دۆكیۆمێنتی زۆر خرایە بەردەست خوێنەران لەپاڵ شۆڕشی هەقخوازانەی رزگاریی شۆڕشێكی هوشیاریی روناكبیریی مەزنیش  بەرپا كرا بۆ سەلماندنی بە زۆر لكاندنی كوردستانی ئەمڕۆی عیراق، دیارە شاری كەركوكیش لەو میانەدا بایەخێكی تایبەتیی پێ درابو. هەمیشە ئەوە دوپاتدەكرایەوە ئەوە هەلومەرجە بابەتی و خۆییەكانن كە رێگەی جیابوونەوە نادەن و شەقی زەمانەیە وای كردوە كە گەلی كوردستان لە چوارچێوەی ئەو عیراقە دروستكراوەی دەستی بریتانیادا بژی و قەدەری جوگرافیی و مێژویی و ئاینییش ئەو گوزەرانەی سەپاندوە. كاتێكیش لە رۆژی 12ى نیسانی ساڵی 1987 نەوشیروان  مستەفا جێگری ئەو كاتەی سكرتێری گشتیی (ی.ن.ك) لە لێدوانێكیدا بۆ رۆژنامەی لۆمۆندی فەرەنسی وتبوی، چارەسەری كێشەی عیراق دروستبوونی سێ قەوارەی (شیعی، سوننی، كوردی) یە، بوو بە هەڵا، هەر بە تەنیا شۆڤینییە عەرەبەكان دژی ئەو لێدوانە نەوەستانەوە بەڵكو چەپ و دیموكراتە عەرەبییەكان لە دژی وەستانەوە، تەنانەت كۆماری ئیسلامیی ئێرانیش بەو لێدوانە سەغڵەت بوو داوای لە یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان رونكردنەوە بدات. هەموو ناوەندە عەرەبی و ئیسلامییەكان بە چەپ و راستەوە ئەو لێدوانەیان بە پرۆژەیەكی  ئیستیعماریی نوێی دابەشكردنی عیراق و تێكدانی یەكێتیی خاك و گەلەكەی  دانا (وەك ئەو  تەمامیەتی ئەرزیی و میللی) یە زۆر پیرۆز بێت.

ئەوە بوو سەرۆك مام جەلال بە كتێبە بە ناوبانگەكەی (أغدو ودیمقراگی وحرمان شعب من تحقیق الحلم)  وەڵامی  زانستیانەی  نوسراوەكەی عەبدولئەمین ئەنباری دایەوە كە لە بڵاوكراوەی (الغد الدیمقراگی) زمانحاڵی حزبە كۆمۆنیستەكەی ساڵح دوگلە دا بڵاو كرابوە وە. 

سەرۆك مام جەلال بە پێی بنەمای زانستە سیاسییەكان و تێزەكانی ماركس و ئەنگلس و لینین و ماوتسی تۆنگ و قانونەكانی نێودەوڵەتیی و نەتەوە یەكگرتوەكان بۆ رەوایی مافی چارەی خۆنووسین، هەم داكۆكیی لە روانینەكەی نەوشیروان مستەفا كرد، هەم  زۆر بە وردیی ئەو راستییانەی بەرجەستەكرد بوو و سەلماندبوی كە گەلی كوردستان مافی خۆیەتی بە دەستی خۆی چارەنووسی دیاریی بكات بەو جۆرەی ئارەزو و ویستەكانی زامن دەكات. بە بەڵگەكانیش سەلماندبوی كە كوردستانی باشور بە زۆر لكێنراوە بە عیراقەوە و ئەبێت گەلی كوردستان بە ئارەزومەندانە یەكێتی و پێكەوە ژیان هەڵبژێرێت لەگەڵ ئەو عیراقە دروستكراوەی كە بریتانیا بۆ مەلیك فەیسەڵ بە زۆر لكاندی بە عیراقی عەرەبییەوە.

سەدان هەڵوێست و بانگەوازی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان  بۆ مافی چارەنووس تا جیابوونەوە و پێكهێنانی دەوڵەتی سەربەخۆ  لە مێژودا تۆمار كراوە كە  ئەوە یەكێتیی نیشتمانیی بووە بوێرانە و بە ژیرانە ئەو دروشمەی بەرز كردوە و لە پێناویدا قوربانیی زۆر و زەەوەندیشی پێشكەش كردوە.

هەر بەو جیهانبینیشەوە بوو كە دوای راپەڕین و لەسەروبەندی هەڵبژاردنی ساڵی 1992 دا  تاقانەی  بانگەشەكردن بوو بۆ  مافی چارەی خۆنووسین و  ئێكسپایەر بونی ئۆتۆنۆمی، هەر سووربوونەكەی یەكێتییەكەی كۆمەڵانی خەڵكی كوردستانیش بوو كە پەرلەمانی كوردستان لە ٤ی ئۆكتۆبەری 1992 دا  فیدراڵیی كردە شێوازی پەیوەندیی لەگەڵ حكومەتی عیراقدا.

كاتێك كە بەرەیەكی فراوانی ئۆپۆزیسیۆنی عیراق پێكهات لە ژێر چەتری كۆنگرەی نیشتمانیی عیراق بە هەوڵی (یا نون كاف) بوو  كە ئەو بەرەیە رێز لە ئیرادەی گەلی  كوردستان بگرێت بۆ دیاریكردنی مافی چارەنووسی لە عیراقی دوای دیكتاتۆریی.

لە كۆنگرەی   ئۆكتۆبەر ـ نۆڤەمبەری ساڵی  1999ی ئۆپۆزیسیۆنی عیراق لە نیویۆرك، بە سووربوونی سەرۆك مام جەلال بوو كە كۆنگرە دەستەواژەی رێزگرتن لە ئیرادەی گەلی كوردستان بۆ مافی چارەنووسی كردە (كۆنگرەی نیشتمایی دان دەنێت و بڕیار دەدات) بە مافی گەلی كوردستان لە دیاریكردنی چارەنوسی خۆیدا، دواتریش لە كۆنگرەی 2012 ی لەندەن و ئازاری 2003ی سەڵاحەدین، بە هەمان شێوە یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان  و سەرۆك مام جەلال  رۆڵی سەرەكییان بینیی لە چەسپاندنی مافی چارەی خۆنووسین (وەك ئاماژەی بۆ كرا، تا دروستكردنی دەوڵەتیش ئەگرێتەوە).

هەلومەرجەكان بەو جۆرە لەبار ساز بوو  كە لە دوای روخاندنی رژێمی دیكتاتۆری، گەلی كوردستان  مافی چارەنوسی خۆی  لە چوار چێوەی عیراقی فیدراڵدا پەیڕەو بكات كە دەستوور  ماف و ئەركەكانی لەو عیراقە فیدراڵەدا دیاریكردوە. لە هەموو وێستگەكاندا یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان رۆڵی پێشەنگی بینیوە لە داواكاریی بۆ مافەكانی گەلی كوردستان لە عیراقە تازە بنیاتكراوەكەدا كە گەلی كوردستان رۆڵی سەرەكیی تیادا بینی. بەڵام بە داخەوە رەفتاری دەسەڵاتی راپەڕاندن و قانون گوزارییش لە ئاست جێبەجێكردنی بەندەكانی دەستووردا  بە لێكدانەوەی ئینتیقایی، خۆیان لە پابەند بوونەكان ئەدزییەوە بە تایبەتی لە ئاست مادەی 140 و قانونی نەوت و گاز و چەندین پابەندبونی تر.

ئەو بیر كردنەوە نێگەتیڤانە گەلی كوردستانی هان دا كە زیاتر سووربێت لەسەر بە ئاكام گەیاندنی پەیام و راسپاردەكانی دەیان ساڵەی یەكێتییەكەی خۆیان و ئەمجارە داوای شێوازێكی تر بكات بۆ پەیوەندیی لەگەڵ عیراقدا، كە ببنە دو دراوسێی باش.

ئەوەی ئاماژەی بۆ كرا پیاچوونەوەیەكی خێرا بوو لەسەر وێستگەكانی خەباتی یەكێتی نیشتمانیی كوردستان بۆ بەدیهێنانی مافی چارەنوس كە تا دەوڵەتی سەربەخۆییش ئەگرێتەوە، بەڵام لەم چەند رۆژەی رابردودا، گۆڕانكارییەكان بەو جۆرە هاتونەتە پێشەوە كە پەیڕەوكردنی ئەو مافە سروشتییە كۆسپ و تەگەرەی بۆ دروست ئەبێت، بە تایبەتی بڕیارەكەی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتیی لە 21 ئەیلولدا كە داوای دواخستنی ریفراندۆمەكەی هەرێمی كوردستان ئەكات. ئەمەش زۆر پرسیار بە دوای خۆیدا ئەهێنێت، ئایا ئەنجامی ریفراندۆم  لە هەرێمی كوردستان  هەمان مامەڵەی لە تەكدا ئەكرێت  كە لەدوای هەڵبژاردنەكەی 19ى ئایاری  1992 دا كرا و (پێنج +1)ە زلهێزەكەی جیهان ملكەچی دیفاكتۆ ئەبن ؟! ئایا پشتهەڵكردن لە ئاست داوا و تكای زلهێزەكان  كارەساتێكی تر بۆ ناوچەكە ناهێنێت كە گەلی كوردستان نەك بە كەمترین دەستكەوتیش لێی دەرباز نابێت بەڵكو هەمووی لە دەست ئەچێت ؟!، ئایا ئەگەر هیچ كاردانەوەیەكی سەربازیی و ئابورییش بەرامبەر بە كوردستانی تازە سەربەخۆ  نەكرێت، ئەم كوردستانە تازەیە وەك تایوانی بەسەر نایەت كە لە كۆمەڵی نێودەوڵەتیدا بە رەسمی نەناسراوە؟! ئایا ئەم ریفراندۆمەی سەرەتای پاییز  ئەبێتە بەهاری خەونەكان یا خود  خەزانی ئەبەدیی؟! ئایا بەدەنگەوە چونی تكای ناوخۆیی و  ئیقلیمیی و نێودەوڵەتیی لە قازانجی گەلی كوردستانە یاخود بردنەسەری بەڵێنی «ئەبێت سەربەخۆیی كوردستان لەسەر دەستی ئێمە رابگەیەنرێت»؟!، ئایا دواخستنێكی بە مەرج و بەڵێنی دەولیی بۆ ئایندەی گەلەكەمان باشترە، یان   ئینكاری و بەهەند وەرنەگرتنی  ئیرادەی دەولیی؟!. ئایە سووربوونمان لە سەر ریفراندۆم  ئەو وتەیە بەرجەستە ئەكات و ئەیسەلمێنێت كە دەوڵە تەگەورەكان هەمیشە ئەقڵیان گەورە نییە و بە گەورەیی بیرناكەنەوە؟!، رۆژانی داهاتوو وەڵامی  ئەم پرسیار و ئەگەرانە ئەدەنەوە!

PUKmedia بارزان شێخ عوسمان