تیرۆرا هزری, جەنگێ سیبەر ل سەر مێشکێ مرۆڤی

محەمەد مەهیدی

د سەردەمەکێ دا کو تەکنەلۆژیا جیهان کریە گوندەکێ بچووک، روویێ تیرۆرێ ژی هاتیە گوهۆڕین. ئێدی تیرۆر بتنێ چەک و تەقەمەنی نینە، بەلکو جەنگەکێ نوی یێ بێدەنگە ب ناڤێ "تیرۆرا هزری". ئەڤ دیاردەیە نەک بتنێ بناغەیێن باوەریا تاکی تێک ددەت ، بەلکو ئارامیا جڤاکی ژ بناغەی دلەرزینیت . پرسیارا سەرەکی ئەوە , د ناڤ ڤێ تیرۆرا هزری دا، دێ چەوا مێشکێ خۆ ژ ڤان "مینێن چاندی" پارێزین؟

لڤێرە دڤـێت بـزانـین کو مێشک؛ مەیدانا نوی یا جەنگی یە , تیرۆرا هزری ژی پرۆسەیەکا سیستەماتیکە بۆ سەپاندنا ئایدیۆلۆژیایەکا دیارکری و خەندقاندنا هەر دەنگەکێ جودا. د راستی دا، هەر کریارەکا توندوتیژیێ کو ل سەر ئەردی دهێتە ئەنجامدان، بەرهەمێ وێ تیرۆرا هزری یە , یا کو د ژوورێن تاری یێن مێشکی دا هاتیە چاندن . ئەڤ جۆرێ تیرۆرێ ب رێکا ترساندن، تۆهمەتبارکرن و تەکفیرکرنێ کار دکەت، دا کو تاک ل جڤاکی ڤەقەتینیت و بکەتە پشکەک ژ ئامرازێن توندڕەویێ.
لڤێرە یا گرنگە بزانین کو, سۆشیال میدیا بوویە مەیدانەکا بێسنوور بۆ تیرۆرا هزری. بکارئینانا نووچەیێن چەواشەکار ، بوویە ئامرازەکێ کوژەک بۆ دروستکرنا دوودلی و دلتەنگیێ. دەما جڤاک تووشی فشارەکا دەروونی و هزری دبیت، ب ساناهیتر دهێتە ئاراستەکرن و کۆنترۆلکرن. سۆشیال میدیا نەک بتنێ دەرگەهەکە، بەلکو ب ڕێکا سیستەمێن کارپێکرنێ یێن ئاراستەکری، مێشکی دوورپـێچ دکەت و وی دناڤ بازنەکا داخستی یا پەیامێن توندڕەو دا زیندان دکەت، بێی کو مرۆڤ هەست پێ بکەت.

"تیرۆرا هزری مەترسیدارترە ژ چەکی؛ چونکی چەک جەستەی دکوژیت، بەلێ تیرۆرا هزری مێشک و پاشەرۆژێ ژ ناڤ دبـەت."
لڤێرە دڤـێت بزانـین دێ چەوا هزرا خۆ ساخلەم هێلین؟

دا کو نەبیە قوربانیێ ڤی جەنگێ سار و سیبەر، پێدڤیە چەند "مەرتاڵێن هزری" بۆ خۆ دروست بکەین:
یا ئێکێ فلتەرکرنا زانیاریان: هەر نووچەیەکێ تو دبینی، وەک ڕاستیەکا ڕەها وەرنەگرە . بەڵکو ل ژێدەرێ وێ بگەڕە. مرۆڤێ ڕەوشەنبیر ئەو نینە یێ زێدە دخوینیت، بەلکو ئەوە یێ دزانیت "چ" دخوینیت.

خالا دووێ هزرا رەخنەگرانە: فێرببە پرسیار بکەی. بۆچی ئەڤ بابەتە د ڤی دەمی دا بەلاڤ بوو؟ کی مفای ژ ڤێ ئاڵۆزیێ دبینیت؟ پرسیارکرن، مەزنترین دوژمنێ تیرۆرا هزری یە.

خالا سـیێ قەبوولکرنا جوداهیان: تیرۆرا هزری ل سەر بنەمایێ "یان دگەل منی یان دوژمنی" کار دکەت. پاراستنا هزرا ساخلەم د وێ چەندێ دایە کو بزانی جوداهیا بیروبۆچوونان دەولەمەندیە، نە جەنگە.

خالا چـوارێ  بەرگرییا دەروونی یە: ل دەمێ ئاڵۆزیان، خۆ ژ پەیامێن توند و وێنەیێن دلتەزین دوور بێخە , چونکە مێشکێ مرۆڤی پێدڤی ب ئارامیێ هەیە دا کو بشێت ب دروستی بڕیارێ بدەت.

خالا پێنجێ و هەرەگرنگ هۆشیاریا خێزانی و دیجیتاڵی: ئەرکێ خێزانێ یە مەرتاڵەکێ هزری بۆ زارۆکان ئاڤا بکەت. پێدڤیە نفشێ نوی فێری جوداکرنا ڕاستیێ ژ چەواشەکاریێ ببیت د جیهانا دیجیتاڵی دا، داکو د ژییەکێ بچویک دا مێشکێ وان دژی ڤان مینان پـێبگەهیت و ئاڤا ببیت.

گرنگە وێ چەندێ ژی بـزانـین , کو ئەرکێ پاراستنا ئەمنییەتێ بتنێ یێ دەزگەهێن حوکمی نینە، بەلکو ئەرکێ هەر تاکەکێ جڤاکی یە کو مێشکێ خۆ ژ هزرێن ژەهراوی بپارێزیت. شەڕێ دژی تیرۆرا هزری، ب بێدەنگیێ ناهێتە کرن، بەلکو پێدڤی ب بلندکرنا دەنگێ ڕاستیێ و ڕاگەهاندنەکا بەرپرسیار هەیە. ل هەمبەر هەر پەیامەکا ژەهراوی، پێدڤیە پەیامەکا هۆشیاریێ هەبیت کو هزرا ڕەخنەگرانە دناڤ گەنجان دا بچینیت. پاراستنا "هزرا ساخلەم" باشترین چـارەسەرە بۆ رێگریکرن ل هەر ئاڵۆزیەکا ئەمنی کو جڤاکی بەرەڤ تێکچوونێ ببەت.

PUKMEDIA