لە بازاڕی هەواڵدا، راستی بە چەند دەفرۆشرێت؟

عیماد ئەحمەد

هەندێک سەردەم هەن کە مێژوویان بە خوێن دەنووسرێت، هەندێکیش بە قەڵەم، بەڵام سەردەمی ئێمە لەوانەیە یەکەم سەردەم بێت کە بە هەواڵ دەنووسرێت. هەواڵ ئیتر تەنیا گواستنەوەی رووداو نییە؛ خۆی رووداو و هەڵوێست دروست دەکات، بازاڕی بیر و باوەڕ دروست دەکات، متمانە بنیات دەنێت، یان دەیشکێنێت و هەندێکجار چارەنووسی نەتەوەکان دەگۆڕێت. لە جیهانی ئەمڕۆدا، هەر کەسێک بەزووترین کات دەنگ بگەیەنێت، هەمیشە ئەوە نییە کە نزیکترین کەس بێت لە راستی.

جیهان لە قۆناغێکی نوێی پڕ لە گۆڕانکاریدایە و هاوسەنگیی هێزە گەورەکان دەگۆڕێت، جەنگەکان تەنیا لە سنوورەکاندا روونادەن؛ لە بازاڕی وزە، ئابووری، تەکنەلۆژیا، زیرەکیی دەستکرد و میدیاشدا بەردەوامن. لەم سەردەمەدا زانیاری بووەتە هێز و هێز تەنیا بە داگیرکردنی خاک ناپێورێت؛ ئەوەی بتوانێت بیر و هەستی مرۆڤ بخاتە ژێر کاریگەریی خۆی، دەتوانێت ئاراستەی داهاتووی بڕیارەکانیش دیاری بکات، بۆیە پێش ئەوەی جەنگ لەسەر خاک بکرێت، لەناو هۆش و ویژدانی مرۆڤدا دەکرێت.

عیراق هێشتا لەنێوان هیوای چاکسازی و بارگرانیی کێشە مێژووییەکاندا دەجووڵێت. هەوڵ بۆ دامەزراندنی دەوڵەتی یاسا، دژایەتی گەندەڵی، سنووردارکردنی هێزی چەکدار و گەڕاندنەوەی متمانەی هاووڵاتیان، رێگایەکی ئاسان نییە. هەر چاکسازییەک بەرژەوەندییەکی کۆن دەهەژێنێت و هەر هەنگاوێک بۆ گۆڕان، هاوکات دەنگی پاڵپشتی و دژایەتی لەگەڵ خۆیدا دەهێنێت. لەو نێوانەدا ئەگەر هەواڵ و کاری میدیایی لە ویژدان داببڕێت، بە ئاسانی دەبێتە ئامرازێک بۆ شێواندنی رای گشتی.

لە هەرێمی کوردستانیش، کاتێک هاووڵاتیان چاوەڕوانی چارەسەری کێشەی مووچە، ئابووری، خزمەتگوزاری و داهاتوویەکی روونترن، زۆرجار ململانێی دەسەڵات و  لایەنە سیاسییەکان لە گفتوگۆی بەرنامەییەوە دەگوازرێتەوە بۆ ململانێی میدیایی. لەو بۆشاییەدا بانگەشە، باوەڕ و زانیاریی ناتەواو بە خێرایی جێگای راستی دەگرنەوە و هاووڵاتی لەنێوان دەنگە زۆرەکاندا بەزەحمەت دەتوانێت راستی لە ناڕاستی جیابکاتەوە.

ئەمڕۆ میدیا تەنیا ئاوێنەی کۆمەڵگە نییە؛ بەشێکە لە دروستکردنی کۆمەڵگە. بە یەک هەواڵ، دەکرێت ئارامی دروست بکرێت، هەروەها دەکرێت ترس و ناڕەحەتی بخوڵقێت. دەکرێت متمانە بنیات بنرێت، یان لە چەند خولەکێکدا لەناو ببرێت، هەر بۆیە بەرپرسیاریی ئەخلاقی میدیایی لە هیچ کاتێکدا وەک ئەمڕۆ قورس نەبووە.

سۆشیال میدیا و زیرەکیی دەستکرد، لەگەڵ هەموو دەرفەتە گەورەکانیان، بازاڕێکی تازەیان دروستکردووە؛ بازاڕێک کە تێیدا خێرایی زۆرجار لە دروستیی لەپێشتر دەبێت، مانشێت لە ناوەڕۆک گرنگتر دەبێت و ژمارەی بینین جێگای بەڵگە دەگرێتەوە. لەو بازاڕەدا، درۆ بە جل و بەرگی راستییەوە دەردەکەوێت و راستی ناچارە بە هێمنی بەدوای متمانەی لەدەستچوویدا بگەڕێت.

گەورەترین مەترسیی سەردەمی زانیاری ئەوە نییە کە زانیاریی کەمە؛ ئەوەیە زانیاریی زۆرە، بەڵام بەویژدانبوون کەمە. مەترسیی گەورە ئەوە نییە کە درۆ هەبێت؛ درۆ هەمیشە هاوڕێی مێژوو بووە. مەترسیی راستەقینە ئەوەیە کە مرۆڤ هێدی هێدی توانای پرسیارکردن، لێکۆڵینەوە و بیرکردنەوە لەدەست بدات. کاتێک هەر شتێک بەبێ بەڵگە و بەبێ بیرکردنەوە باوەڕپێکراو بێت، ئازادیی بیرکردنەوە دەخرێتە مەزادەوە.

کوردستان و عیراق لەم قۆناغە هەستیارەدا، پێویستیان بە زمانێکی ئارام، میدیایەکی بەرپرسیار و سیاسەتێکی هۆشیار هەیە. ئەوەی گەل دەپارێزێت تەنیا سامان و دەسەڵات نییە؛ متمانەی نێوان هاووڵاتی و دامەزراوەکانە، ئەگەر ئەو متمانەیە بشکێت، هیچ سەرکەوتنێکی سیاسی، هیچ سەرمایەیەکی ئابووری و هیچ بانگەشەیەکی میدیایی ناتوانێت جێگای بگرێتەوە.

پرسیارەکە هێشتا بە هەمان قووڵییەوە لەبەردەمماندا وەستاوە: لە بازاڕی هەواڵدا، راستی بە چەند دەفرۆشرێت؟ 

لەوانەیە راستی هیچ نرخێکی لە بازاڕدا نەبێت، بەڵام هەمیشە نرخێکی ئەخلاقی هەیە. هەر کاتێک ویژدان، بەرپرسیارێتی و متمانە لە بازاڕی سیاسەت و میدیا کەم ببنەوە، نرخی راستی بەرزدەبێتەوە، بەڵام ئەگەر راستی بفرۆشرێت، هەر تەنیا وشەیەک ناچێتە مەزادەوە؛ بەڵکو متمانەی خەڵک، ئایندەی کۆمەڵگە و مانای مرۆڤایەتیش لەگەڵیدا دەچنە بازاڕەوە.

راستی هەرگیز کاڵایەکی بازرگانی نەبووە؛ چرای رێگای کۆمەڵگەیە. کاتێک ئەو چرایە خامۆش دەبێت، درۆ تەنیا هەواڵ نافرۆشێت، بەڵکو تاریکیی دەفرۆشێت. ئەو کۆمەڵگەیەشی راستی لەدەست بدات، تەنیا داهاتووی خۆی لەدەست نادات؛ توانای جیاکردنەوەی رووناکی لە تاریکی و ویژدان لە بانگەشە، لەدەست دەدات.

PUKMEDIA