PUKmedia یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان

نوێترین کتێب


ئەتیلا (سوێیەك لە برینی مێژوو)

"مرۆڤ لە ئاوێنەدا بەتەنها خۆی دەبینێت، بەڵام لە خوێندنەوەی رۆمانی بەپێزدا سەرلەبەری رۆحی نووسەری ئاوێتەدەبێت" بەرناردشۆ.

هێشتا دەستم لە خوێندنەوەی رۆمانی (العشاق وفۆنۆگراف والازمنە)ـی لوتفیە دولەیمی هەڵنەگرتبوو، كە باسی سەدەیەك لە حوكمڕانی و پاشاگەردانی و بێ سەروبەرەیی عێراق دەكات و جەلادكان چۆن دەكەونە وێزەی میللەت و دواتر بە دەسكەوتیش پێیان دەفرۆشنەوە، پێشنیاریان بۆ كردم رۆمانی (اتیلا اخر العشاق)ـی سەردار عەبدوڵا بخوێنمەوە، كە هەمان بابەتی لەمەتنەكانی هەڵگرتووە، بەڵام ئەمەیان زیاتر تایبەتە بە خاكێك و جوگرافیایەك و نەتەوەیەك و سەنگەرێكە لە وشەی نەرم بۆ مێژوویەك لە ئاگرو تین.

لە بەشی یەكەمی رۆمانەكەوە دەستم بەخوێندنەوەی كرد تا كۆتایی بەشی پەنجاو چوارەمین، ئەم رۆمانە بە سێ نەفەسی یەك لەدوای یەك نووسراوە، سەرەتا جۆرێك لە رۆحیەتی سۆفیگەرایی جبران خەلیل جبران و میخاییل نعێمەو دواتر دەچێتە ناو فەزای نەجیب مەحفوزو هاوشێوەكانی كە لە یەك سەردەم یەكیان گرتۆتەوە، لە كۆتاییدا تێكەڵ دەبێت بە رۆحی مونیف و ئاوێتەی هەناسەكانی حەیدەر ئەلحەیدەریشی دەكات.. ئەم هەمووەمان دێنێتەوە بیر، بەڵام لە ستایلی خۆی وەك ئەزموونی خودی لانادات و وەك نووسەرێكی سەربەخۆو خاوەن ئەزموونی تایبەت لەناو ماجەرای رووداوەكان بەردەوام دەبێت، دەروازەی هەر پەنجاو چوار بەشەكەش بە وتەیەكی نەستەقی فەریدەدین عەتاری نیشاپووری دەست پێدەكات، نیشاپوور هەمان ئەو شارەیە "عومەری خیام" گەورە شاعیری فارسی تێدا نێژراوە، وتەكانی عەتاری لێوانلێو لە شەهدو شەكەری سۆفیزم بۆتە دەروازەیەكی زیوین و زۆرجاریش لە مەتنی رووداوەكانیشدا پەی بە هەمان بابەت بردووە، چونكە كاراكتەری رۆمانەكە "ئەتیلا"ـی تۆبەكار لە ئاكارە ناجۆرەكانی وەك خواردنەوەو تلیاك كێشان و گومڕاییەوە بە هۆی خۆشەویستی كچە شێخێك تۆبە دەكات و دەبێتە زاهیدو لە نێوان بەهەشتی عیشقێكی خوایی كە لە فاتیمەدا بەرجەستەبووە لەلایەك و ئاگری خۆشەویستی و خەونی بەیەك گەیشتن تەواوی ژیانی وەك مێژووی نەتەوەكەی دەكاتە سوتماك، بەمەش ئەفسانەیەكی دێرینی كولتووری لە خودی خوێنەر زیندوودەبێتەوە، ئەویش داستانی شێخی سەنعانە كە چ عەتاری نیشاپوری و چ فەقێی تەیران وەك دوو بەرهەمی هاوبابەت لەگەڵ كەمێك جیاوازی باسیان كردووە. دەبێت ئاماژە بەوەش بدەین كە "ئەتێلا" دكتۆرێكی ڤێترنەری راستەقینەیەو لە سەردەمی بزووتنەوەی رزگاریخوازی گەلانی كوردستان ژیاوەو هەر لەو سەردەمەشدا بە ناكامی سەری ناوەتەوە، ئەم رۆمانە ئەگەرچی خەیاڵێكی جادوو ئامێزی لەخۆگرتووە، بەڵام زۆر لە نزیكەوە باس لە واقعی ژیانی مرۆڤێكی راستەقینە دەكات لە مێژوویەكی نزیكدا كە زۆربەی شایەتحاڵەكانی هێشتا زیندوون.

بیرمان نەچێت.. رۆمانی مێژوویی لەناوچەكە دەگەرێتەوە بۆ كۆتاییەكانی سەدەی نۆزدەهەم كە بۆ یەكەمجار جرجی زێدان 1861 ــ 1914 لە هەردوو رۆمانی (فتاە قیروان و عژرا‌و قریش) بە شێوەی رەخنەئامێز باسی لە مێژووی نەتەوەكەی خۆیكردووە.

هەرچی ئەتیلایە دەمانباتە ناو رودواوەكان و پارادۆكس و ئەزموونەكان لە خەیاڵەوە واقعی جیهانێكی راستەقینەمان پیشاندەدات و بەسەركردنەوەیەكی رۆشندیدانە بەسەر هەموو برینە سارێژنەكراوەكانی سەردەمێك دەكات لە بوارەكانی كۆمەڵایەتی، سیاسی، نەریتی و كولتووری و ئایینی تا دەگاتە پەروەردەی خێزانی و مناڵ و چەندین كایەی گرنگی مرۆڤایەتی تر.

ئەتیلا لە باوكی توركمانی شیعەو دایكی كوردی سوننە بووە، ئەمەش بۆتە گرفتێكی دەروونی بۆ كاراكتەرەكەو ماوەیەكی زۆر ئازاری پێچەشتووە، هەر ئەمەش بەڵگەیە لەسەر ئەوەی تاكی كورد لەسەرەتای خەڵقندەییەوە تا ئیمرۆ ئەگەر كار لەسەر تێكەڵاوی نەتەوەیی و ئایینی ومەزهەبی بكات، دەبێت بە مێژوودا رۆبچێتە سەرەتاكان، چونكە خاكی كوردستان هەر لە سەرەتاوە گۆڕەپانێكی بەبڕشتی پێكدادانی كولتوورەكان بووەو هەموو شەڕەكان لەسەر خاكی كوردستان سەریان هەڵداوەو هاوبار كۆتاییان پێ هاتووە، وەك هێڕشی هووریەكان بۆسەر گریكەكان، شەڕی پارس و گریك، شەڕی عەرەب و ساسانی، شەڕی ساسانی وبیزنتە و شەڕی عەرەب و بیزنتە هەمووی لەخاكی كوردستاندا بەرپابووەو دامركاوەتەوە، لەم رۆمانەدا درك بەوە دەكەین كە مرۆڤی كورد زۆری لە هێما مرۆییە دێرینەكانی لەناو بوونی خۆیدا كەڵەكەكردوە، واتا تاكی كورد سیخناخە لەو سیمپڵانەی كە "كارل گۆستاف یۆنگ" لە كتێبی "الانسان ورموزە" باس لە كەڵەكەبوونیان دەكات بەدرێژایی مێژوو لەبوونی مرۆڤداو لێرەشەوە مشتومڕی نێوان هەریەك لە شاسوارو ئەحمەد ماركس دەستپێدەكات كە پێی دەڵێت:"سەیرە.. تۆ هاتوویت بەرگری لە پەیامی میللەتێك بكەیت، كەچی هێرش دەكەیتە سەر پیرۆزیەكانی".

نووسەر زۆر بەوردی دەستی بۆ مەسەلە نەریتیە دەقبەستووەكانی ناو كۆمەڵگەی كوردەواری بردووە، بەتایبەت ئەو دابونەریتانەی لە سەردەمی دێرینەوە لەناو خاكی كوردستاندا باوبوونە، یەكێك لەوانە هاوسەرگیری پێشوەختەیە كە ئەمڕۆ جیهانی پێشكەوتوو لەرێگەی رێكخراوە مرۆییەكان و تەنانەت یاسای كۆمەڵایەتیشەوە روبەرووی دەبنەوە، هاوكات زۆر بەجوانی پەنجەی بردووە بۆ لایەنی دەروونی تاك بە تاكی كاراكتەرەكان و لە هەندێك شوێندا بە نەستی كۆمەڵایەتی پێكەوە لە یەك بۆتەدا كۆیاندەكاتەوەو هۆكاری یاخیبوون و وابەستەبوونی تاكی كوردی بە مەسەلەكانەوە هەر كەس بەپێی ویست و بەرژەوەندی خۆی داڕشتووە، پێشمەرگە لە رێگەی شۆڕش و ئازادی و گۆڕینی هاورێژەكانی ژیان و جاشەكان بەمەبەستی كۆكردنەوەی داهات و دەسكەوتی زیاتر بەناوی پاراستنی سەقامگیری و یەكپارچەیی نیشتمان هەمیشە دژ بە یەك لە مەیدانی جەنگدابوونە، هاوكات رێگەنەدان بە هاوسەرگیری نێوان (ئەتیلاو فاتیمە) بەو پاساوەی فاتیمە شیخ زادەیەو ئەتیلا مسكێنێكی بەدەمەست بووە هاوكات توركمانێكی شیعەیە ئەگەرچی دایكی كوردە، ئەگەر بەوردی بچینە ناوەڕۆكی ئەم بابەتەوە، مەبەستێكی پەنهانی كولتووری لە ژیانی كۆمەڵگە دەپێكین، یەكەم: پۆلینكردن و دابەشكردنی كۆمەڵگە بەسەر چینە جیاجیاكان مێژووەكەی زۆر لە سەردەمی ئیسلام كۆنترە، بەڵام لەناو كۆمەڵگەی كوردەواریدا بەردەوامی پێدراوە هەتا ئەمڕۆش هەر ماوە، ئەگەر چاوێك بە مێژووی كولتووری و كۆمەڵایەتی ساسانییەكان بخشێنین بەتایبەتی لە سەردەمی ئەردەشیری گەورە، دەبینین ساماندارەكان بە تەنها خاوەن داهاتبونە، وشەكە لە (سامان+ دار) واتا خاوەن سامانەو ئەم چینە بۆیان نەبووە هاوسەرگیری لەگەڵ بنەماڵەی دەوڵەمەندەكان بكەن، وشەی (دەوڵەت+مەند)بووە كە خاوەنی پێگەو دەسەڵاتی گەورەبوونە لە حكومڕانیدا. واتا ئەتیلاو هاوچەشنی ئەتیلاكان بەر لەوەی قوربانی ئێستا بن قوربانی كولتوورێكن كە مێژووەكەی دەگەڕێتەوە بۆسەردەمی زۆر دێرین.. وەك دەڵێن لە (قالوبەلا)وە تا ئیمڕۆ.

لەدوای دارووخانی شۆڕش و رێكەوتنامەی جەزایر نائومێدی تەواو بە سیمای تاك بەتاكی ئەم نیشتمانە بێكەسەدا دیاربووە، ئیتر جەزایر لە دیدی تاكی كوردا نیشانەی بەدیۆمی و شوومی بووە بەراورد بە پێشتر كە بەدیدێكی بەرزو پیرۆز بۆیان دەڕوانی بەوەی شۆڕشێكی گەورە بووەو خاوەنی سەدان جەمیلە بوحیرەت و ملیۆن و نیوێك شەهیدبووە، ئینجا لە دوای سەرهەڵدانی شۆڕشی نوێ سیاسەتی جیهانی بەرەو پێشچوونێكی تری بەخۆیەوە بینی و بەو هۆیەوە هەریەك لە بومدیەن و رەزاشا تووشی نەهامەتی گەورەبوون و فڕۆكە ئیسرائیلیەكانیش ناوبەناو بۆردمانی بەرزاییەكانی جۆلانیان دەكرد، مایەی سەرسوڕمانە تاكی سادەی كورد بەوە ئۆخژنێكی بەدڵدا دەهاتەوە، گوایا ئەوە تۆڵەسەندنەوەی ئاسمانییە بەرامبەر بەو ناهەقیانەی دەرهەق بە كوردیان كردووە، لێرەدا هەڵوەستەیەكم كردو گەڕامەوە بۆ كتێبی (سیكولوجیە الانسان المقهور)ـی د. مستەفا حیجازی.. كە دەڵێت: "مرۆڤی تێكشكاو بەتایبەت ئەوانەی تووشی نسكۆی گەورە هاتوون لە كۆمەڵگەی دواكەوتوودا هەمیشە چێژ لە تووشبوون بە بەڵاو ناگەهانی ئەوانی تر وەردەگرن، هەست بە خۆشی و سەركەوتن دەكەن وەك ئەوەی ئاسمان تۆڵەی بۆیان كردبێتەوە". بەڵام لە راستیدا ئەو رووداوانە لە ئاكامی بەرەو پێشەوەچوونی سیاسەتی زلهێزەكان بوونە زیاتر لە هەر خورافەیەكی تر. نووسەریش دوای باسكردنی ئەو رووداوانە زۆر بە وردی پەنجەی خستۆتە سەر وردەكارییەكان.

ئەوەی لەم رۆمانەدا بە حەیف و حەسافەتەوە هاتووە پەروەردەو كاروان و مەیدانەكانی منداڵییە بەرەو هەرزەكاری و دواتر گەورەبوون، منداڵ لەم رۆمانەدا جگەلە شۆڕش هیچی تر فێرناكرێت، كەسێكی كەشكۆڵبەشانی ئاوارە، خۆشترین رۆژانی ژیانی دیمەنی ئەو شوێنە تازانەبوون كە خانەوادەكانیان بۆ ئاسایشی زیاتر بۆی دەگەڕان و لە ترسی ستەمەكانی رژێم هەرجارەو لە گوندێك، وێرانەیەك، ئەشكەوتێك دەمانەوە، یاریەكانیشیان هەر شەڕی پێشمەرگەو جاشەكان بووە (پاكنوودیی منداڵی ئاوێتە بەدیمەنی جەرگبڕی قەدەری سیاسی).

بابەتێكی تری ئەم رۆمانە بازتابەكانن (Reflections) وەك لە هونەری نووسین دەركەوتوون كە باس لە (معن الكاتب) دەكات بە (معن الكاژب) ناوی دەبات، یان (المناگق المحررە)ی ناوچە شاخاوییەكان بە (المحرمە) ناودەبرێت لەلای رژێم و زۆری تریش، هاوكات نووسەر پەنجە دەخاتە سەر برینێكی نەریتی قووڵ وەك كوشتن و بەردەبارانكردنی مێینە بە پاساوی شەڕەف و هاوكات وەك پەیامێك بەخوێنەر دەڵێت لە خۆپیشاندانەكەی زانكۆی سلێمانی ئەوانە “سنەوبەرو ئامینە” بوون سنگیان خستە بەرگوللەی دوژمن و لە خوێنی خۆیان گەوزانەوە، (مەرگی شەرەفمەندانە.. نەك كوشتن لەسەر نامووس).

بازتابێكی تری ئەم رۆمانە (بادەیە)، كە وەك ژەهر دەینووشێت، خوێنەر سارد دەبێتەوە، بەڵام دواتر دەردەكەوێت كە بنۆشەكە ئەتیلا نییە.. نۆشراوەكەش بادە نییە، بەڵكو ئەمە وتەیەكی خومەینی بوو كە لە بڕیاری راگرتنی جەنگی هەشت ساڵەی (ئێران ــ عێراق) دانی بەو وتەیەی خۆی ناوە وەك نۆشتنی ژەهر وایە، ژەهر لە دەمی رابەرێكی ئایینی تاڵە وەك زەهری مارو لە بەرانبەردا لە دەمی سۆكراتی فەیلەسوفدا چونكە گەیشتنە بە رێچكەی شكۆمەندی و نەبەردی لە رێگەی مەرگەوە، زۆر شیرین بووە.

شەهیدبوونی چەكدارە عەرەبەكانی ریزی شۆڕش و پرۆسەی بەدناوی ئەنفال و (هەشت ساڵی جەنگ ــ لەبەرامبەردا هەشت قۆناغی ئەنفال و راگرتنی جەنگ لە هەشتی مانگی هەشتی ساڵی هەشتاو هەشت).. ئیتر سەخترینی رۆژگارەكان ئەوانەن كە چەكدارەكان لە سنوورەكان ئاویودەبنەوە، نەهامەتیەكان دەگەنە ترۆپك و سەر لەبەری كوردستان گڕدەگرێت وخاپوور دەكرێت، ئەتیلا هێشتا هەر عاشقەو هەر زاهیدەو بە هەزار چنگەكڕێ دەگاتە پەرستگای “ئەناهیتا”ی خواژنی ئاو، بەڵام بێهوودەبوو.. بە یەقین بوو فاتیمە بەر پڕۆسەی ئەنفال كەوتووەو هەموو دەرگاكان داخراون. گوندەكان خاپووركراون و نیشتمان بۆتە خاشاك، هەمان برینەكەی قەڵای دمدم لە جەرگی مێژومان سەرهەڵدەداتەوەو دووبارە خوێنی لێ دەچۆڕێ.. ئیتر دەبێ ژیانێكی تر لەم كوردستانە فۆرمێشن بكرێتەوە، دوور لە تۆڵەی خوێن، ژن بەژن و گەورە بە بچوك، هاوسەرگیری پێشوەختە، ئەو مناڵانەی “نە بە بەرخی تێر شیربوون و نە بە كاوڕی تێر گیایان خوارد” ، خۆشترینی گەشتەكانیان سەرگەردانی بوو لە گوندێكەوە بەرەو گوندێكی سەقامگیرتر!!

دواجار ئەتیلا دەگاتە باوكە ئادەم و ژانی خۆی بۆ دەگێڕێتەوە، دەبێتە دوایینی عاشقان، چونكە عاشقان هەمیشە گومڕادەبن، بەڵام ئەتیلا بە پێچەوانەوە عیشق زیاتر بەرەو زوهدی دەبرد.

ئەتیلا رۆیشت و بادەكەی ماوە، ئەی كێ پەیكەرێكی بۆ دادەتاشێت، دەبێت كام تیپی موزیك سیمفۆنیای بۆ سازبدات، ئاخۆ لە كام مۆزەخانەدا تابلۆیەكی بە ئەمانەتەوە بۆ جێدەهێڵن، عاشقێك كە مەرگ دەیبات.. دەبێت سۆز بیگێڕێتەوەو بە ئەمانەتەوە بیپارێزێت !!

دەبوو ئەتیلا ئێستا لە پرۆگرامێكی پەروەردەیی وەك عاشقێك بخوێنرێتەوە، دەبێ وێنەو تابلۆكانی ماڵ و چاخانەو هەموو كونجێكی بگرتایە، دەبوو ئێستا لە ناوەڕاستی شارە بێنازەكەی خۆیدا (پەیكەرێك بۆ خۆی و فاتیمە) داتاشرایە.

دەسخۆشی لە نووسەر دەكەم چونكە بە زمانی نەتەوەیەك نووسیویەتی و لە پەیامەكە دەڵێت “داغت دەكەم، بەڵام بە مەبەستی چارەسەر.. نەك ئازاردان”. هاوكات توانیویەتی لە ناوجەرگەی ئازارەكانی رێلیزمەوە خوێنەر بباتە ناو ستارگەی خەیاڵ و بەوەش لە رێگەی رۆمانەوە خزمەتێكی زۆر جوانی بە دۆزەكە كردووە، هیوادارم ئەم رۆمانە بە زووترین كات وەربگێردرێتە سەر زمانی كوردی.

 PUKmedia هەواڵ


وێنە هەواڵ
  • image04
  • محەمەد مورسی كۆچی دوایی كرد

  • image04
  • هونەرمەند ئیسماعیل سابوری کۆچی دوایی کرد

  • image04
  • سه‌رۆك كۆمار له‌ هه‌ولێر به‌گه‌رمی پێشوازی لێكرا

  • image04
  • ئه‌ڵمانیا..مه‌لا به‌ختیار پرۆفیسۆر دكتۆر كه‌مال مه‌زھه‌ر به‌سه‌ر ده‌كاته‌وه‌

  • image04
  • شاژنی به‌ریتانیا مۆمی 93 ساڵه‌ی ته‌مه‌نی كوژانده‌وه‌

  • image04
  • پیرۆزبێت یادی 44 ساڵه‌ی دامه‌زراندنی یه‌كێتی

  • image04
  • 44 ساڵ بێ وچان خه‌بات

  • image04
  • داگیرساندنی مۆمی 45هەمین ساڵەی تەمەنی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان


                                           

فینلاند.. كۆبونه‌وه‌ی ئه‌نجومه‌نی كه‌رتی توركو به‌رێوه‌چوو


رۆژی 16-6-2019، به‌سه‌رپه‌رشتی به‌رپرسی كه‌رتی خلیفه‌گه‌ كۆبونه‌وه‌ی ئه‌نجومه‌نی كه‌رتی توركو به&z...


  هەماهەنگی ئۆرگانەكانی یەکێتی لەئەڵمانیا دوپاتکرایەوە
  كۆمیته‌ی ئه‌سینا كۆبوونه‌وه‌ی ئاسایی خۆی ئه‌نجامدا
                                           

یەكێتیی لە هەموو جومگەكانی بڕیاردان پۆستی دەبێت


لەتیف شێخ عومەر، وتەبێژی یەكێتیی نیشتیمانیی كوردستان، ڕایدەگەیەنێت، یەكێتیی دەیەوێت لە درووستكردنی بڕیاردا لە هەرێم ڕۆڵی هەبێت و دەڵێت، ״یەكێتیی لە هەموو جومگەكانی بڕیاردان پۆستی دە...


  لیوا حه‌سه‌ن نوری: تێكدانی ئارامی سلێمانی جێی قبوڵ نیه‌
  بێشكچی: یەكخستنی ناوماڵی كورد، لە ریفراندۆم‌ گرنگترە
                                           

داقوق.. گونده‌ كوردنشینه‌كان ژیانیان له‌مه‌ترسیدایه‌

ئاگر تێپه‌ردان له‌ده‌خڵودانی جوتیاران ودانانی بۆسه‌و شه‌هیدكردنی هاووڵاتیان  و هاتنه‌وه‌ی عه‌ره‌به‌ هاو...


  یه‌كێتی رێڕه‌وێك له‌ شۆڕش ‌و خه‌بات ‌و ده‌ستكه‌وت
  یه‌كێتی و شه‌هیده‌كانی …


کاریکاتێر