PUKmedia یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان

نوێترین کتێب


مێژووی كۆمه‌ڵه‌و یه‌كێتی له‌ دیدی فه‌ره‌یدون عه‌بدولقادره‌وه‌

خوێندنه‌وه‌یه‌ك بۆ كتێبی «هه‌ڵۆ سووره‌كانی قه‌ندیل»
ئه‌رده‌ڵان عه‌بدوڵڵا

فه‌ره‌یدون عه‌بدولقادر یه‌كێكه‌ له‌ سه‌ركرده‌ دێرین و ناسراوه‌كانی یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان‌ و رۆڵێكی به‌رچاویشی له‌سه‌رده‌می شاروشاخ دا هه‌بووه‌، ئه‌و له‌ دامه‌زرێنه‌رانی كۆمه‌ڵه‌ی ماركسی لینینی بووه‌، كه‌ به‌به‌ردی بناغه‌ی یه‌كێتی نیشتمانی داده‌نرێت، له‌هه‌مانكاتیشدا هاوڕێی زیندانی سه‌ركرده‌ی نه‌مر شێخ شه‌هاب بووه‌، دواتریش كه‌ ئازاد كراوه‌، یه‌كێك بووه‌ له‌ سه‌ركرده‌كانی سه‌رده‌می خه‌باتی پارتیزانی و به‌شداری جددی له‌ سه‌ركردایه‌تیكردنی راپه‌رین كردووه‌و له‌دوای راپه‌ڕینیش، پۆستی پارێزگار و وزاره‌ت و تا جێگری سه‌رۆك وه‌زیرانیشی دیوه‌. به‌گشتی یه‌كێكه‌ له‌وكه‌سانه‌ی كه‌ له‌بڕیاری سیاسی كوردیدا، رۆڵی به‌رچاوی هه‌بووه‌.

به‌نده‌ پێش چه‌ند ساڵێك له‌نزیكه‌وه‌ ناسیم و چه‌ند دانیشتنێكمان سازكرد، ئه‌ویش به‌ مه‌به‌ستی ئاماده‌كردنی به‌رنامه‌یه‌كی دۆكۆمێنتاری له‌سه‌رمێژووی بزووتنه‌وه‌ی چه‌پ و دروستبوونی كۆمه‌ڵه‌، زۆر قسه‌وباسمان كردو زۆریش سوودم له‌بۆچوون و تێڕوانیینه‌كانی بینی، به‌ش به‌حاڵی خۆم له‌كاتی دانیشتن له‌گه‌ڵیدا، زۆر ئاسووده‌بوم.

له‌ماوه‌ی پێشوودا كاك فه‌ره‌یدون بیره‌وه‌رییه‌كانی خۆی نووسی، به‌ داخه‌وه‌ من دره‌نگ ئه‌م كتێبه‌م ده‌ستكه‌وت، به‌ڵام به‌خۆشحاڵییه‌وه‌ خوێندمه‌وه‌و به‌شێكی زۆری ئه‌و بابه‌تانه‌ش كه‌ كاك فه‌ریدون نووسیویه‌تی‌، پێشتر له‌ دانیشتنه‌كانماندا باسیكردووه‌. دیاره‌ بمانه‌وێت یان نا، ئه‌و وه‌كو كه‌سایه‌تییه‌كی دیاری ناو كۆمه‌ڵه‌و یه‌كێتی، رۆڵی گرنگی گێڕاوه‌ له‌رووداوه‌كاندا، له‌به‌رئه‌وه‌ چ له‌رووی مێژوویی یان سیاسییه‌وه‌، گرنگه‌ ئه‌و كتێبه‌ بخوێنرێته‌وه‌، به‌تایبه‌تی بۆ ئێمه‌ی نه‌وه‌ی نوێ، كه‌ئاگاداری ئه‌و رووداوانه‌ نه‌بووین یان تێیدا نه‌ژیاون، لێره‌شدا پێمخۆشه‌ وه‌كو هه‌موو كتێبێكی تر كه‌ خوێندومه‌ته‌وه‌، چه‌ند سه‌رنجێكی خۆم ده‌رببڕم.

شێوازی نووسین

له‌رووی شێوازی نووسینه‌وه‌، نووسه‌ر زیاتر پشتی به‌گێڕانه‌وه‌ی ئه‌و رووداوانه‌ به‌ستووه‌ كه‌ خۆی تێیدا ژیاوه‌. له‌لایه‌كی تره‌وه‌ نووسه‌ر هه‌وڵیداوه‌ به‌زمانێكی ئاسان بنووسێت، كه‌هه‌موو چین‌و توێژێكی گه‌له‌كه‌مان لێی تێبگات و خۆشی له‌ ده‌سته‌واژه‌ی قوورس و فه‌لسه‌فییانه‌، دوورخستۆته‌وه‌.

رۆڵی ئازاد تۆفیق

كاك فه‌ره‌یدون له‌ پێشه‌كی كتێبه‌كه‌یدا ده‌ڵێت: كاك ئازاد تۆفیق رۆڵی به‌رچاوی هه‌بووه‌ له‌ داڕشتن و نووسینه‌وه‌ی ئه‌م كتێبه‌،گه‌ر ئه‌ویش نه‌بوایه‌، ئه‌م كتێبه‌ چاپ نه‌ده‌كرا» واته‌ كاك ئازاد تۆفیقیش به‌شدارییه‌كی كارامه‌ی له‌م كاره‌دا كردووه‌، ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌مان پێده‌ڵێت، كه‌ ته‌نها كاك فه‌ریدون خۆی به‌شداری نووسینه‌وه‌ی ئه‌م بیره‌وه‌ریانه‌ی نه‌كردووه‌، به‌ڵكو كاك ئازاد تۆفیقیش رۆڵی له‌م كتێبه‌دا گێراوه‌.

شێوازی ئه‌ده‌بی

ئه‌وه‌ی جێگه‌ی خۆشحاڵی من بوو، له‌چه‌ند شوێنێكدا نووسه‌ر هه‌وڵیداوه‌ شێوازی ئه‌ده‌بی تێكه‌ڵی نووسینه‌كه‌ بكات، بۆ نموونه‌ زۆرجار ره‌گه‌زی دیالۆگی به‌كارهێناوه‌، له‌ لاپه‌ره‌ 193 دا باسی گفتوگۆی خۆیان له‌نێوان خاڵه‌ شه‌هاب و داروی شێخ نوری ده‌كات، كه‌ شێوازی دیالۆگی به‌كارهێناوه‌، كه‌ئه‌مه‌ش زیاتر له‌ژانری چیرۆك و رۆماندا به‌كاردێت، به‌دڵنییایه‌وه‌ به‌كارهێنانی ئه‌م جۆره‌ ته‌كنیكه‌، چێژی تایبه‌ت ده‌دات به‌خوێنه‌ر به‌تایبه‌تی ئه‌وانه‌ی حه‌زیان له‌ ئه‌ده‌به‌.

مێژوو كێشه‌ی كورد

سه‌ره‌تا نووسه‌ر هه‌وڵیداوه‌ گه‌شتێكی كورت به‌ناو مێژووی كۆن و نوێی كورددا بكات و باس له‌پێگه‌ی جوگرافیی كوردو هۆكاری نه‌بوونی ده‌وڵه‌تیش بخاته‌ روو، هه‌موو ئه‌مانه‌ش گوزارشت له‌ دیدی نووسه‌ر ده‌كه‌ن بۆ كێشه‌ی كورد، كه‌زیاتر پانۆرامایه‌كی خێرایی مێژووی كورده‌ له‌چه‌ند سه‌ده‌ی رابردوودا.


مێژووی چۆنێتی دروستبونی كۆمه‌ڵه‌

دیاره‌ كۆمه‌ڵه‌ی ماركسی لینینی كوردستان كه‌ دواتر بوو به‌ كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌ران، یه‌كیكه‌ له‌ رێكخراوه‌ سیاسییه‌ گرنگه‌كانی مێژووی نوێی گه‌له‌كه‌مان، به‌دڵنیایشه‌وه‌ به‌ به‌ردی بناغه‌ی یه‌كێتی نیشتمانی و شۆرشی نوێی گه‌له‌كه‌مان داده‌نرێت، چونكه‌ گه‌ر كۆمه‌ڵه‌ نه‌بوایه‌، یه‌كێتیش نه‌ده‌بوو. به‌داخه‌وه‌ له‌ماوه‌ی پێشوودا چه‌ندین كتێب له‌باره‌‌ی ئه‌م رێكخراوه‌وه‌ نووسراوه‌و زۆركه‌سیش خۆی كردۆته‌ دامه‌زرێنه‌ری ئه‌م رێكخراوه‌ سیاسییه‌ گرنگه‌، هه‌ندێكیش هه‌وڵیانداوه‌ به‌پێی ویست و ئاره‌زوی خۆیان باسی چۆنێتی دورستبوونی ئه‌م كۆمه‌ڵه‌یه‌ بكه‌ن.

خۆشبخه‌تانه‌ كاك فه‌ره‌یدون كه‌ خۆی یه‌كێكه‌ له‌ دامه‌زرێنه‌رانی ئه‌م رێكخراوه‌ سیاسییه‌، له ‌نزیكه‌وه‌ ئاگاداری وورده‌كارییه‌كانی بووه‌و له‌گه‌ڵ سه‌ركرده‌كانی شارو زیندان و دواتریش شاخ، به‌شداری بڕیاری سیاسی بووه‌. به‌ درێژی باسی چۆنێتی دروستبوون و خلافات و شێوازی كاركردنی سیاسیی‌و فكری ئه‌وكاتی ئه‌و هه‌ڤاڵانه‌ی به‌ راشكاوانه‌ ده‌رخسستوه‌، ئه‌مه‌ش گرنگترین خاڵی به‌هێزی ئه‌م كتێبه‌یه‌ كه‌ سه‌رنجی زۆرێك له‌ خوێنه‌رانی كێشاوه‌. راستییه‌كه‌ی هێنده‌ مێژووی ئه‌م رێكخراوه‌ شێوێنراوه‌، به‌جۆرێك كاتێكیش كه‌سێكی وه‌كو كاك فه‌ره‌یدون بڵێت من له‌ دامه‌زرێنه‌رانی ئه‌م رێكخراوه‌بووم، له‌وانه‌بێت خه‌ڵكانێك باوه‌ڕ نه‌كه‌ن، چونكه‌ زۆركه‌س نان‌و پیازییان به‌ دروستكردنی ئه‌م رێكخراوه‌وه‌ خواردووه‌و زۆركه‌سیش خۆی به‌ دامه‌زرێنه‌ری داناوه‌ به‌ڵام له‌ڕاستیدا وانییه‌.

خاڵه‌ شه‌هاب

خاڵه‌ شه‌هاب یه‌كێكه‌ له‌دامه‌زرێنه‌رانی كۆمه‌ڵه‌ی ماركسی لینینی‌و یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان، جگه ‌له‌وه‌ش رابه‌ڕێكی مه‌زن و دیاری گه‌له‌كه‌مان بووه‌، رۆڵێكی ئێجگار گه‌وره‌شی هه‌بووه‌ له‌ جۆشدانی خه‌بات و تێكۆشان به‌تایبه‌تی پاش هه‌ره‌سی شۆرشی ئه‌یلوول. كاك فه‌ره‌یدون به‌حوكمی ئه‌وه‌ی زۆر لێوه‌ی نزیك بووه‌ له‌كاتی خه‌باتی ژێرزه‌مینیی ناو شاره‌كان‌و دواتریش، پێكه‌وه‌ زیندانی ده‌كرێن. له‌به‌ر ئه‌وه‌ زۆر زانیاریی ووردی له‌باره‌ی ئه‌م سه‌ركرده‌ مه‌زنه‌وه‌ لایه‌و، له‌م كتێبه‌شدا باسی زۆر خاڵی گرنگی خاڵه‌ شه‌هابی كردووه‌، كه‌له‌ڕووی مێژووییه‌وه‌ گرنگی زۆری هه‌یه‌. له‌هه‌مانكاتیشدا ئه‌ندێشه‌ی سیاسیی ده‌رخستووه‌.

له‌ووته‌یه‌كیدا خاڵه‌ شه‌هاب ده‌ڵێت: تێكۆشه‌ری ئه‌م رێبازه‌ ده‌بێت یه‌كه‌مین شه‌ڕ له‌گه‌ڵ خۆی بكات و خه‌بات بكات له‌گه‌ڵ ده‌روون‌و دژی خواست‌و حه‌زه‌ شه‌خسیه‌كانی خۆی، ده‌بێت كه‌سێكی خۆنه‌ویست و خه‌ڵك ویست و گیانبازبێت. ل151


كاتێك ئه‌م ووتانه‌م خوێنده‌وه‌، هه‌ستمكرد كه‌ خاڵه‌ شه‌هاب نه‌ك سه‌ركرده‌یه‌كی سیاسیی بووه‌، به‌ڵكه‌ كه‌سێكی خه‌باتگێرو بیرمه‌ندێكی گه‌وره‌ش بووه‌، چونكه‌ ئه‌وه‌ هزروبۆچوونه‌كانی خاڵه‌شه‌هاب بوون، كه‌بوونه‌ وزه‌یه‌كی گه‌وره‌ بۆ هه‌زاران گه‌نج و لاوی تری كوردستان‌ و رێبازه‌كه‌ی بگرنه‌به‌ر. به‌بڕوای من له‌ده‌ستدانی ئه‌م رابه‌ره‌ مه‌زنه‌، گه‌وره‌ترین زه‌ربه‌ی له‌ یه‌كێتی و گه‌له‌كه‌مان داوه‌، چونكه‌ گه‌ر ئه‌و بمایه‌، له‌وانه‌بێت مێژووی یه‌كێتی‌و كوردیش به‌شێوه‌یه‌كی تر هه‌نگاوی بنایه‌.

زیندان

زیندان به‌شێكی گرنگی مێژووی سیاسی كورد پێكده‌هێنێت، چونكه‌ هه‌میشه‌ داگیركه‌رانی كوردستان، به‌زه‌بری هێزو زیندان و ئه‌شكه‌نجه‌دانی شۆرشگێره‌كان وه‌ڵامی داخوازییه‌ ره‌واكانی گه‌له‌كه‌مانیان داوه‌ته‌. كاك فه‌ره‌یدونیش وه‌كو هه‌موو تێكۆشه‌ره‌كانی تری گه‌له‌كه‌مان، به‌شێكی ژیانی له‌ناو زیندانه‌كانی رژێمی به‌عسدا بردۆته‌ سه‌ر. له‌م كتێبه‌دا نووسه‌ر به‌وپه‌ڕی ووردییه‌وه‌ باسی شێوازی ئازاردان‌و ئه‌شكه‌نجه‌دانی جه‌لاده‌كانی به‌عس به‌رامبه‌ر خه‌ڵكانی شۆرشگێر كردووه‌، له‌هه‌مانكاتیشدا باسی قۆناغی سه‌رده‌می رژێمی به‌عس ده‌كات، كه‌ عیراق له‌سایه‌ی به‌عسدا بۆته‌ زیندانێكی گه‌وره‌. له‌ لاپه‌ره‌ 272 نووسه‌ر ده‌ڵێت:
«ئیتر بۆم ده‌ركه‌وت جگه‌ له حیزبی به‌عس و سه‌ركرده‌كانی حیزبی شیوعی، كه‌س نییه‌ له‌عیراقدا بتوانێت به‌ ئاسووده‌یی هه‌ناسه‌یه‌كی ئازاد هه‌ڵمژێ .
به‌داخه‌وه‌ هه‌ندێك له‌ نه‌وه‌ی نوێ به‌حوكمی ئه‌وه‌ی ئێستا له‌ حوكمی خۆماڵی ناڕازییه‌و ئاگاداری شێوازی تۆقێنه‌رانه‌ی به‌عسیه‌كان نه‌بووه‌، پێیان وایه‌، كه‌ رژێمی به‌عس و سه‌دام، حوكمێكی باشیان كردووه‌، به‌ڵام له‌راستیدا، عیراق و كوردستان له‌سایه‌ی ڕژێمی به‌عسدا، وه‌كو كاك فه‌ریدون ده‌ڵێت: زیندانێكی گه‌وره‌ بووه‌.

دان نان به‌ هه‌ڵه‌دا

به‌داخه‌وه‌ كه‌م سه‌ركرده‌ی كوردم دیوه‌ دان به‌هه‌ڵه‌ی خۆیدا بنێت، زۆربه‌ی ئه‌وانه‌ی بیره‌وه‌رییه‌كانیانم خوێندۆته‌وه‌، باس له‌ ‌هه‌ڵه‌كانی خۆیان ناكه‌ن، بگره‌ به‌پێچه‌وانه‌وه‌ ئاكامی هه‌موو شكست و هه‌ڵه‌كان ده‌خه‌نه‌ ئه‌ستۆی خه‌ڵكی تر. به‌پێچه‌وانه‌وه‌ ئه‌وه‌ی له‌م كتێبه‌دا به‌لامه‌وه‌ جوان بوو، كاك فه‌ریدون له‌ زۆر شوێندا، دان به‌هه‌ڵه‌ی خۆیی و هه‌ڤاڵه‌كانیدا ده‌نێت، ئه‌مه‌ش داهێنانێكی جوان و باشه‌و سوود به‌ گه‌له‌كه‌مان ده‌گه‌ینێت.

بۆ نموونه‌ كاتێك باسی هه‌ڵوێستی سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتی به‌رامبه‌ر به‌لێكترازانه‌كه‌ی مه‌لا به‌ختیار و هه‌ڤاڵه‌كانی ده‌كات، له‌لاپه‌ڕه‌ 510 و 511دا ده‌ڵێت: من خۆم یه‌كێك بووم له‌و به‌رپرسه‌ باڵانه‌ی یه‌كێتی كه‌ شه‌ریكی هه‌موو ئه‌و بریاڕانه‌ بووم كه‌ده‌رهه‌ق به‌ مه‌لابه‌ختیار و سه‌رجه‌م ئه‌و هاورێیانه‌كرا.
هه‌رخۆشی دواتر پێمان ده‌ڵێت چیان كردووه‌: ئه‌وه‌بوو ئه‌و هاورێیانه‌مان له‌زینداندا هێشته‌وه‌و پاشان رێگه‌ماندا به‌ گرتنه‌به‌ری ترس و تۆقاندن و ئه‌شكه‌نجه‌دان،،، به‌و شێوه‌یه‌ سوكایه‌تی به‌ مه‌لا به‌ختیارو هاورێكانی كرا.

ده‌شڵێت: هێنده‌ كاره‌كانمان توندڕه‌ویی و كاڵفامی گرته‌خۆ، ئێساش كه‌بیرم ده‌كه‌وێته‌وه‌ له‌خه‌جاڵه‌تی به‌ولاوه‌ ناتوانم هه‌ستێكی ترم هه‌بێت. ده‌شڵێت: نه‌ریتێكی خراپمان داهێناو ئاكامی ئه‌م كاره‌ش شتی خراپی لێكه‌وتۆته‌وه‌. هاوكات نه‌ریتێكی خراپیشی له‌رێره‌وی خه‌بات و له‌كاری حزبیی و پێشمه‌رگایه‌تی جێكرده‌وه‌و ده‌روازه‌یه‌كیشی بۆ سه‌رهه‌ڵدان و په‌ره‌سه‌ندنی زه‌برو زه‌نگ وگیانی چزكردنی یه‌كتریی و تاكڕه‌ویی و ته‌نانه‌ت دیكتاتۆریشی كرده‌وه‌.

ئه‌مه‌ش له‌ڕووی مێژووییه‌وه‌ زۆر گرنگه‌، كه‌ سه‌ركرده‌یه‌ك دان به‌هه‌ڵه‌ی سیاسیی خۆیی و پارته‌كه‌یدا بنێت، چونكه‌ زۆر گرنگه‌ دان به‌هه‌ڵدا بنێیت بۆ ئه‌وه‌ی دووباره‌ هه‌مان هه‌ڵه‌ دووباره‌ نه‌كه‌یته‌وه‌و نه‌وه‌ی نوێ سوود له‌هه‌ڵه‌كانی نه‌وه‌ی پێش خۆیان بكه‌ن‌و دووباره‌ی نه‌كه‌نه‌وه‌.

له‌مباره‌یه‌وه‌ ماركس قسه‌یه‌كی جوانی هه‌یه‌ ده‌ڵێت: هه‌ڵه‌ی مێژوویی له‌یه‌كه‌م جاریدا وه‌كو كاره‌سات ده‌رده‌كه‌وێت، به‌ڵام كاتێك هه‌مان هه‌ڵه‌ دووباره‌ بێته‌وه‌، وه‌كو گاڵته‌جارییه‌ك ده‌رده‌كه‌وێت.

هه‌ڵگیرسانه‌وه‌ی شه‌ڕ له‌گه‌ڵ رژێم

له‌لایه‌كی تره‌وه‌ له‌باره‌ی كۆتایی هێنان به‌ گفتوگۆ و قۆناغی ئاشتی له‌گه‌ڵ رژێمی به‌عس و دووباره‌ هه‌ڵگیرسانه‌وه‌ شه‌ڕ ، لێره‌شدا دان به‌هه‌ڵه‌ی خۆیاندا ده‌نێت و ده‌ڵێت: به‌ بڕوای من ئه‌و بریاره‌، بریارێكی په‌له‌ و دوور له‌ لێكدانه‌وه‌ی بابه‌تی و سیاسیی و ژیرانه‌بوو.

هه‌رخۆشی روونی ده كاته وه بۆچی هه‌ڵه‌یان كردووه‌ ده لیت: ئێمه‌ باش ته‌ماشای ته‌رازویی هێزی سیاسیی و سه‌ربازیی‌و ئابووری و دیپلۆماتیی‌و په‌یوه‌ندییه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كانی عیراق‌و وڵاتانی دونیاو ناوچه‌كه‌مان نه‌كرد، هاوكات هه‌ڵسانگاندنێكی وردیش بۆ تواناو هێزی لۆجستیكیی و پێشمه‌رگه‌كانی یه‌كێتیشمان نه‌كرد. سوپای عیراق خاوه‌نی سێ فه‌یلق بوو، كه‌له‌ 50 فیرقه‌ پێكهاتووه‌و خاوه‌نی 5 هه‌زار تانك و 600 فرۆكه‌ی جه‌نگی و 7 هه‌زار تۆپ بوو، داهاتی عیراقیش له‌زیادبووندابووه‌و ده‌وڵه‌تانی كه‌نداو بڕی 120 ملیار دۆلار قه‌رزیان به‌ عیراق داوه‌، له‌كاتێكدا كۆی گشتی ژماره‌ی پێشمه‌رگه‌ به‌ هه‌موو لایه‌نه‌ كوردییه‌كانه وه نه‌گه‌یشتۆته‌ 7 هه‌زار پێشمه‌رگه‌و چه‌كی سووك و كه‌میان پێبووه‌، له‌رووی دارایشه‌وه‌ هه‌رگیز بۆ به‌راورد نه‌ده‌شیا. ل505

دانوساندن له‌گه‌ڵ رژێمی به‌عس

له‌باره‌ی گفتوگۆ له‌گه‌ڵ رژێم، كاك فه‌ره‌یدون زانیارییه‌كی گرنگ باس ده‌كات، له‌یه‌كه‌مین جه‌وله‌ی دانوسانه‌كه‌دا، سه‌دام ئاماده‌یی ده ربریوه كه‌ به‌شێكی زۆری مافی كورد رازیی بێت، به‌ڵام مام جه‌لال دوودڵ بووه‌ له‌ ئیمزاكردنی رێكه‌وتنه‌كه‌. له‌مباره‌یه‌وه‌ ده‌ڵێت: له‌و كۆبوونه‌وه‌یدا خۆم سه‌رم سوڕما له‌ وه‌رامه‌كه‌ی «مام جه‌لال» بۆچی ئه‌و ده‌رفه‌ته‌ی نه‌قۆسته‌وه‌ بۆ به‌ده‌ستهێنانی به‌ڵگه‌یه‌كی مێژوویی بۆ كوردستانی باشوورو بۆ نه‌ته‌وه‌ی كورد،،، ئه‌وه‌ی له‌و ده‌رفه‌ته‌دا ده‌كرا به‌ده‌ست بێت، ره‌نگه‌ له‌كاتێكی تردا مومكین نه‌بێ، له‌وكاته‌دا عیراق گیرۆده‌ی جه‌نگێكی سه‌خت و وێرانكه‌ربوو، ته‌رازووی هێزه‌كانیش له‌شه‌ڕه‌كه‌دا هه‌ڕه‌شه‌و مه‌ترسیه‌كی گه‌وره‌ی له‌سه‌ر عیراق و ئاینده‌ی رژێمی عیراق دروست كردبوو. دواتریش ده‌ڵێت: به‌رای من ئه‌و هه‌لومه‌رجه‌ ده‌یتوانی ده‌رفه‌تێكی له‌باربێت، بۆ ئه‌وه‌ی سه‌دام حسێن رێكه‌وتنێك له‌گه‌ڵ كورددا ئیمزا بكات، كه‌ یه‌كێتی نیشتمانی هێزه‌ گه‌وره‌ كاریگه‌ره‌كه‌ی نێو گۆڕه‌پانه‌كه‌ بوو. ل482

كیمیابارانكردنی هه‌ڵه‌بجه‌

كاره‌ساتی هه‌ڵه‌بجه‌ به‌قۆناغێكی گرنگی مێژووی گه‌له‌كه‌مان داده‌نرێت، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌میش وه‌كوو رووداوه‌كانی تری مێژووی گه‌له‌كه‌مان، له‌زۆر كتێبدا به‌هه‌ڵه‌ باسی لێوه‌كراوه‌. راسته‌ له‌ كاره‌ساتی كیمیابارانكردنی هه‌ڵه‌بجه‌ به‌پله‌ی یه‌كه‌م سه‌دام و رژێمه‌كه‌ی تاوانباره‌، به‌ڵام ناكرێت هه‌ڵه‌ی خۆمان له‌بیر بكه‌ین، كاك فه‌ره‌یدون به‌ ووردی باسی چۆنێتی ئه‌م كاره‌ساته‌ ده‌كات‌و ده‌ڵێت: من له‌ ئێران بووم كاك نه‌وشیروان جوابی بۆ ناردم بچم له‌گه‌ڵ كاك شه‌وكه‌تی حاجی موشیرو حامیدی حاجی غالی هاوكاری بكه‌م بۆ ئه‌وه‌ی شه‌رێك له‌ قۆڵی هه‌ڵه‌بجه‌وه‌ دابمه‌زرێت و كارێكی وابكرێت، كه‌ بتوانێت گوشاری هێرشه‌كه‌ی عیراق بۆ سه‌ر سه‌ركردایه‌تی كه‌م بكاته‌وه‌و تاعیراق ناچار بێت هه‌ندێك له‌ هێزه‌كانی بكشێته‌وه‌ بۆ ئه‌و قۆڵه‌ی هه‌ڵه‌بجه‌. ل559
دیاره‌ هه‌مووشمان ده‌زانین ئاكامی ئه‌م هێرشه‌، كاره‌ساتی هه‌ڵه‌بجه‌ی لێكه‌وته‌وه‌.

ئازاد هه‌ورامی

من بیره‌وه‌ری زۆرێك له‌ سه‌ركرده‌ی و پێشمه‌رگه‌كانی شۆرشی نوێ له‌هه‌موو حزبه‌كان خوێندۆته‌وه‌، زۆربه‌یان رق‌وكینه‌ی زۆریان به‌رامبه‌ر به‌ كۆمه‌ڵێك سه‌ركرده‌ له‌شۆرشه‌كه‌ هه‌بووه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ی جێگه‌ی سه‌رنجه‌، هه‌رهه‌موویان زۆر به‌رێزه‌وه‌ باسی شه‌هید ئازاد هه‌ورامی ده‌كه‌ن. ئه‌مه‌ش لای من و زۆرێكیش له‌مێژوونوسان بۆته‌ مایه‌ی پرسیار. به‌دڵنیاییه‌وه‌ ئێمه‌ ئه‌و سه‌ركرده‌یه‌مان نه‌دیوه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ ناتوانین له‌خۆمانه‌وه‌ قسه‌ی له‌باره‌وه‌ بكه‌ین.

ه‌مباره‌یه‌وه‌ ‌ كاك فه‌ره‌یدونیش وه‌كو هه‌موو ئه‌وانی تر زۆر وه‌سفی ئه‌م سه‌ركرده‌یه‌ ده‌كات و ده‌ڵێت: كه‌سێكی شۆرشگێرو ئازاو له‌خۆبورده‌بوو، شه‌هیدبونی كاك ئازاد كاره‌ساتێكی ناخۆش بوو، له‌پاییزی شۆرشه‌كه‌ماندا روبه‌رومان بویه‌وه‌و رووداوێكی جه‌رگ بڕو ئه‌ژنۆ شكێن بوو ، هه‌رگیز هێنده‌ی ئه‌و كاته‌ پێویستیمان پێ نه‌بوو. ل574

خه‌باتی شاخ و ڕووداوه‌كانی ساڵانی حه‌فتاو هه‌شتاكان

له‌م كتێبه‌دا نووسه‌ر هه‌وڵیداوه‌ به‌شێوه‌ه‌یكی خێراش بێت، رووداوه‌ گرنگه‌كانی ساڵانی حه‌فتاو هه‌شتاكان له‌ناوچه‌كه‌ باس بكات و بۆچوون‌و تێبینی خۆی بڵێت، به‌تایبه‌تی «شۆرشی ئێران، جه‌نگی عیراق‌و ئێران، كوده‌تای سه‌ربازی له‌توركیا، دانوسان له‌گه‌ڵ ڕژێم، په‌لاماردانی سووپای ئێران بۆ رۆژهه‌ڵاتی كوردستان، جه‌نگ له‌دژی رژێمی به‌عس و كاره‌ساتی هه‌ڵه‌بجه‌ و ئه‌نفال، كۆتایی هاتنی جه‌نگی عیراق و ئێران، جه‌نگی كوێت و راپه‌رین» هه‌موو ئه‌مانه‌ش نووسه‌ر هه‌وڵیداوه‌ به‌شێوه‌یه‌كی خێرا باسیان لێوه‌ بكات.

چه‌ند سه‌رنجێك

دیاره‌ ئه‌م كتێبه‌ هه‌روه‌ك چۆن كۆمه‌ڵێك خاڵی جوانی تێدایه‌، به‌هه‌مانشێوه‌ش له‌كۆمه‌ڵێك خاڵی نێگه‌تیف به‌دوور نییه‌، لێره‌دا هه‌وڵ ده‌ده‌م به‌كورتی باس له‌هه‌ندێكیان بكه‌م.

نووسینه‌وه‌ی مێژوو به‌ شێوازێكی دیپلۆماتی

پێش هه‌موو شتێك ده‌بێت هه‌ركه‌س ده‌ستده‌كات به‌نووسینه‌وه‌ی بیره‌وه‌ییه‌كانی به‌تایبه‌تی گه‌ر كه‌سێك بێت كاریگه‌ری له‌سه‌ر بریاڕیی سیاسیدا هه‌بووبیت، ده‌بێت باش ئه‌وه‌ بزانێت، كه‌ ته‌نها مێژووی خۆی نانووسێته‌وه‌ بگره‌ به‌شێكیش له‌مێژووی گه‌له‌كه‌ی ده‌نوسێته‌وه‌ ئه‌مه‌ش ده‌بێت به‌ئه‌مانه‌ته‌وه‌ بینووسێته‌وه‌، له‌هه‌مانكاتیشدا مێژوو زانستێكی گرنگه‌‌و كۆمه‌ڵێك یاساو رێسای خۆی هه‌یه‌، ناكرێت تۆ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی دڵی خه‌ڵكی تر له‌خۆ نه‌ره‌نجێنیت، باسی هه‌ڵه‌ مێژووییه‌كان نه‌كه یت و ره‌خنه‌ له‌كه‌س نه‌گریت. هه‌روه‌ها دیپلۆماتی شتێكه‌و مێژووش شتێكی تره‌.

كاك فه‌ره‌یدون به‌حوكمی ئه‌وه‌ی ساڵانێكی زۆر رۆڵی هه‌بووه‌ له‌بڕیاره‌ سیاسییه‌كانی شاخ و شارو حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستاندا، ده‌یتوانی زۆر خاڵی شاراوه‌ هه‌یه‌، باسیان لێوه‌بكات، ئه‌وه‌ش ته‌نها بۆئه‌وه‌ی نه‌وه‌ی نوێ ئاگاداری هه‌ڵه‌كانی نه‌وه‌ی كۆن بێت‌و سوودی لێوه‌ربگرێت. لێ به‌داخه‌وه‌ كاك فه‌ره‌یدون هه‌وڵیداوه‌ به‌زمانێكی دیپلۆماتیانه‌ بیره‌وه‌رییه‌كانی بنووسێته‌وه‌و دڵی زۆركه‌س رازی بكات، ئه‌مه‌ش وایكردووه‌ كه‌ كتێبه‌كه‌ سه‌ركه‌وتنی گه‌وره‌ به‌ده‌ستنه‌هێنێت. له‌مباره‌یه‌وه‌ فه‌ره‌نسییه‌كان په‌ندێكی جوانیان هه‌یه‌ ده‌ڵێت: گه‌ر بته‌وێت دڵی هه‌موو كه‌س له‌خۆت رازی بكه‌یت، ئه‌وا دڵی هه‌مووكه‌ست لێ ده‌ره‌نجێت.

هه‌موومان ده‌زانین یه‌كێتی له‌وه‌ته‌ی دروستبووه‌ واته‌ له‌ساڵی 1975 ه‌وه‌ له‌كێشه‌ و گرفتدا بووه‌ له‌گه‌ڵ ماڵی بارزانی و پارتی، هه‌تا ساڵی 1986 ئه‌ویش به‌فشاری ئێران پارتی ئاشتی قبوڵكرد. دواتریش له‌ساڵی 1994 تاوه‌كو 2006 ، كێشه‌و جه‌نگ له‌نیوان هه‌ردولا هه‌بووه‌، به‌واتایه‌كی تر سێبه‌شی ژیانی سیاسی یه‌كێتی، له‌كێشه‌و گرفتدابووه‌ له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌كانی تر به‌تایبه‌تی پارتی. به‌ڵام كاتێك ئه‌م كتێبه‌ ده‌خوێنیته‌وه‌، واده‌زانیت هیچ كێشه‌یه‌ك نه‌بووه‌و هه‌موو لایه‌ن و كه‌سه‌كان به‌چاوی رێزه‌وه‌ سه‌یری یه‌كتریان كردووه‌، به‌ڵام راستیه‌كه‌ی به‌جۆرێكی تره‌.


نه‌بوونی رێره‌وی مێژوویی

من پێموایه‌ن ده‌بوایه‌ كاك فه‌ره‌یدون ئه‌م كتێبه‌ی پیشانی مێژوونوسێك بدایه‌و هه‌ندێك رێنمایی گرنگیان پیشان بدایه‌، به‌تایبه‌تی له‌باره‌ی شێوازی نووسینه‌وه‌. كاك فه‌ره‌یدون زۆرجار به‌شێوازێكی به‌رده‌وام، رێره‌وه‌ی مێژوویه‌كان باس ناكات و ساله‌كان پاش وپێش ده‌خات، بۆ نموونه‌ له‌ل. 347،دا،كاتێك باسی جه‌نگی عیراق- ئێران ده‌كات، به‌دوایدا له‌ ل.350 دا، باسی چۆنێتی دروستبوونی یه‌كێتی نیشتمانی ده‌كات، ئه‌مه‌ش له‌رووی زه‌منییه‌وه‌ پێش و پاش كه‌وتووه‌. یان باسی كۆنفرانسی سێهه‌مینی كۆمه‌ڵه‌ ده‌كات، كه‌چی گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ بۆ سه‌ره‌تاكانی خیلافاتی ناو كۆمه‌ڵه‌و پرسی عیراقچێتیی و چه‌پگه‌رایی ناو كه‌ساییه‌تییه‌كانی ناو كۆمه‌ڵه‌ ده‌كات.

حه‌لكردنی كۆمه‌ڵه‌

دروستكردنی كۆمه‌ڵه‌و چۆنێتی گه‌شكردن خیلافاته‌ فكریی و دواتریش گرتنی سه‌ركرده‌كانی و سه‌ركه‌وتن‌و شكستی ئه‌م رێكخراوه‌ ده‌بێته‌ به‌ردی بناغه‌ی ئه‌م كتێبه‌و به‌دڵنیاییه‌وه‌ به‌شێكی گرنگی ژیانی كاك فه‌ره‌یدونیش پێكده‌هێنێت، لێ ئه‌وه‌ی جێگه‌ی سه‌رنجه‌، كاك فه‌ره‌یدون ته‌نها به‌په‌ره‌گرافێك باس له‌حه‌لكردن و هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی ئه‌م رێكخراوه‌ ده‌كات كه‌سێ چاره‌كی كتێبه‌كه‌ی بۆ ته‌رخانكردووه‌، به‌بێ ئه‌وه‌ی هۆكارو چۆنێتی هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی باس بكات. هه‌رچه‌نده‌ كۆمه‌ڵه‌ش له‌دوا ساته‌كانیدا چیتر ئه‌و رێكخراوه‌ چه‌پ و جه‌ماوه‌رییه‌ نه‌مابوو، ته‌نها نه‌وشیروان موسته‌فا خۆی بریارده‌ربوو، هه‌ربۆیه‌ زۆر به‌سووك و ئاسانیش هه‌ڵیوه‌شانده‌وه‌ كه‌سیش ناڕه‌زایی له‌و كاره‌ی كاك نه‌وشیروان ده‌رنه‌بڕی. ئه‌مه‌ش له‌مێژوودا كێشه‌یه‌كی گه‌وره‌ی بریاڕی سیاسی كورد بووه‌، كاتێك هه‌موو بریاره‌ سیاسییه‌كان بچێته‌ ده‌ستی كه‌سێكه‌وه‌، ئیتر كاره‌سات ده‌خوڵقێت، كاتێك سه‌رۆك بڵێت شۆڕش بكه‌ن ده‌بێت شۆرش بكرێت، كاتێكیش ووتی شۆرش ته‌واو، ئیتر ته‌واو.

نه‌بوونی سه‌رچاوه‌

له‌ لاپه‌ره‌ 367 و لاپه‌ره‌كانی تردا باسی جه‌نگی ناوخۆی ئه‌مریكا‌و پاكستان و ئیسپانیا ده‌كات، به‌بێ ئه‌وه‌ی ئاماژه‌ به‌یه‌ك سه‌رچاوه‌ی ئه‌كادیمی بدات. یان له‌ لاپه‌ره‌ 441 باس له‌ كێشه‌ی جه‌زائیر ده‌كات‌و كۆمه‌ڵێك باسی مێژووی خه‌باتی جه‌زائیریه‌كان له‌دژی فه‌رمنسییه‌كان ده‌كات، به‌بێ ئه‌وه‌ی ئاماژه‌ به‌هیچ سه‌رچاوه‌یه‌ك بكات.

یان كاتێك له‌ لاپه‌ڕه‌ 535 دا داهاتی نه‌وت‌و سوپای عیراق ده‌كات، كۆمه‌ڵێك ئاماری نووسیوه‌، به‌بێ ئه‌وه‌ی هیچ سه‌رچاوه‌یه‌ك باسبكات . ئه‌مه‌ش خاڵێكی نێگه‌تیفی به‌م كتێبه‌ به‌خشیوه‌.

دانوساندن

به‌شێكی گرنگی تری ئه‌م كتیبه‌ باسكردنه‌ له‌ قۆناغی دانوساندن، پێش هه‌موو شتێك له‌رووی زمانه‌وانییه‌وه‌ كاك فه‌ره‌یدون كیشه‌ی زۆری له‌گه‌ڵ ئه‌م وشه‌یه‌ هه‌یه‌ ده‌مێك ده‌نووسێت دانوساندن، ده‌مێكیش دان و ساندن، یان دانوسان راستیه‌كه‌شی دانوساندن یان مفاوه‌زاتی بنووسیایه ئیتر خۆی تووشی ئه‌م كێشه‌یه ناكرد.

دواتر كاك فه‌ره‌یدون وه‌كو ئوستازێكی زانسته‌ سیاسییه‌كان باس له‌ئامانج و شێواز و چۆنێتی دانوساندن ده‌كات، هه‌رخۆشی پێمان ده‌ڵێت: كورد هه‌میشه‌ ئه‌وه‌ی به‌جه‌نگ ده‌ستی كه‌وتوه‌ له‌كاتی گفتوگۆدا دۆڕاندوویویه‌تی. له‌كاتێكدا كاك فه‌ره‌یدون خۆشی یه‌كێك بووه‌ له‌و كه‌سانه‌ی كه‌رۆڵی سه‌ره‌كی هه‌بووه‌ له‌و دانوساندنه‌ی ساڵی 1984، كه‌ خۆی پێمان ده‌ڵێت شكستی هێناوه‌.


تووڕه‌بوونی مام جه‌لال له‌تاریق عه‌زیز

له‌لاپه‌ره‌ 478 دا باسی تووڕه‌بوونی مام جه‌لال ده‌كات گوایه‌ مام جه‌لال له‌ تاریق عه‌زیز تووڕه‌بووه‌و پاكه‌ته‌ جگه‌ره‌كه‌ی تێگرتووه‌، به‌ڵام مام جه‌لال له‌ دیداره‌كه‌ی له‌گه‌ڵ سه‌لاح ره‌شیدا له‌ به‌شی دووه‌مدا له‌ ل156 دا به‌شێوه‌یه‌كی تر باسی ئه‌م ڕووداوه‌ ده‌كات‌و ده‌ڵێت: تووره‌بوم‌و هه‌موو شته‌كانی به‌رده‌مم كۆكرده‌وه‌و عه‌ینه‌كه‌كم و له‌چاوكرده‌وه‌و كورسیه‌كم وه‌رگێراو به‌تاریق عه‌زیزم گوت: ئه‌من قسه‌ له‌گه‌ڵ تۆ ناكه‌م.

ئه‌وكه‌سه‌ش كه‌ به‌مام جه‌لالی ووتوه‌ بچۆ بۆلای قه‌زافی پاره‌ی لێوه‌رگره‌، سه‌رۆكی ئه‌ركانی سوپای عیراقی بووه‌ نه‌ك تاریق عه‌زیز.


راپۆرت شوبات

به‌دڵنییایه‌وه‌ ئه‌م راپۆرته‌ زۆر كاری كردۆته‌ سه‌ر كاك فه‌ره‌یدون و هاورێیانی زیندان. له‌لاپه‌ره‌ 266 دا ده‌ڵێت: له‌و راپۆرته‌دا باسی هاورێ گیراوه‌كانی زیندان كرابوو، هێرشێكی بێجێ و رێ و به‌په‌له‌یان تێدابوو له‌هاورێیانی زیندان. دواتر وه‌ڵامی زۆرێك له‌به‌نده‌كانی راپۆرته‌كه‌ ده‌داته‌وه‌و داكۆكی له‌خۆیی و هاورێیانی زیندان ده‌كات. به‌ڵام پارادۆكس له‌وه‌دایه‌ له‌ لاپه‌ڕه‌ 320 و 321 دا ده‌ڵێت: ئه‌و راپۆرته‌ زۆر نان و پیازی پێوه‌ ده‌خورا! بڕوا ده‌كه‌ن ئێسته‌شی له‌گه‌ڵدا بێت، نه‌دیومه‌و نه‌خوێندوشمه‌ته‌وه‌!.


پێش كۆتایی

به‌دڵنییایه‌وه‌ ئه‌م كتێبه‌ یه‌كێكه‌ له‌كتێبه‌ مێژووییه‌ گرنگه‌كانی یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان و گه‌له‌كه‌مان، به‌تایبه‌تی بۆ نه‌وه‌ی نوێ زۆر گرنگه‌ بیخوێننه‌وه‌، تاوه‌كو ئاگاداری ره‌وشی ژیانی سیاسیی و خه‌بات و تێكۆشانی نه‌وه‌ی پێشتر بن.

لێره‌دا جێگه‌ی خۆیه‌تی ده‌ستخۆشی له‌كاك فه‌ره‌یدون بكه‌ین و هیوای له‌شساخیی و ته‌مه‌ندرێژی بۆ ده‌خوازین و چاوه‌ڕێی به‌شه‌كانی تری بیره‌وه‌رییه‌كانین.


سه‌رچاوه‌:
فه‌ره‌یدون عه‌بدولقادر. هه‌ڵۆ سووره‌كانی قه‌ندیل. چاپی یه‌كه‌م. چاپخانه‌ سه‌رده‌م. سلێمانی.2017.

PUKmedia کوردستانی نوێ


وێنە هەواڵ
  • image04
  • عومەری سەید عەلی بە ڕێکخەری گشتی بزوتنەوەی گۆڕان هەڵبژێردرایەوە

  • image04
  • 28 ساڵ خزمه‌تی بێ دابڕان

  • image04
  • 11ی سێپته‌مبه‌ر.. سه‌ره‌تاییه‌ك بۆ یه‌كهه‌ڵوێستی جیهان دژی تیرۆر

  • image04
  • سه‌رۆكایه‌تی په‌رله‌مان له‌گه‌ڵ یه‌كێتی كۆده‌بنه‌وه‌

  • image04
  • .

  • image04
  • قوباد تاڵه‌بانی به‌شداری كۆنفرانسی ئای تۆك ده‌كات

  • image04
  • مەكتەبی سیاسی پرسی بەستنی كۆنگرە تاوتوێ دەكات

  • image04
  • ساڵێك به‌سه‌ر كۆچی دوایی د.جه‌مال، باوكی منداڵان تێده‌په‌ڕێت


                                           

دانیمارك.. یادی شه‌هید دكتۆر سادقی شه‌ره‌ف كه‌ندی ده‌كرێته‌وه‌


یادی 27ه‌مین ساڵیادی شه‌هید دكتۆر سادقی شه‌ره‌ف كه‌ندی و هاوڕێكانی له‌ دانیمارك  كرایه‌وه‌.

به‌ ئاماده‌بوونی ...


  كۆمیتەی رێكخستنی یەكێتی لەئوسترالیا كۆبووەوە
  پیرۆزبایی ناوەندی دەرەوە بۆ كەناڵی دایك
                                           

قادر عه‌زیز: به‌ستنی كۆنگره‌یه‌كی سه‌ركه‌وتوو


قادر عه‌زیز ئه‌ندامی مه‌كته‌بی سیاسی ‌و سه‌رپه‌رشتیاری مه‌كته‌بی راگه‌یاندنی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستا...


  سه‌عدی پیره‌: بۆ كۆنگره‌ پێویستمان به‌ ته‌وافوق نییه‌
  رەهبەر سەید برایم: ئەگەر كۆنگرە نەبەستین ناتوانین بەشداریی هەڵبژاردن بكەین
                                           

دیموكراسی تونس تاقانەیە‌‌

ئه‌مڕۆ یه‌كشه‌ممه‌ 15-9-2019  جارێكی دیكه‌ هاووڵاتیانی تونس ده‌چنه‌ سه‌ر سندوقه‌كانی ده‌نگدان بۆ ئه&zwn...


   دوورخستنه‌وه‌ی بۆڵتۆن دوورخستنه‌وه‌ی جه‌نگه‌
  11ی سێپته‌مبه‌ر.. سه‌ره‌تای یه‌كهه‌ڵوێستی جیهان دژی تیرۆر


کاریکاتێر