ئەنفال تاوانی سەدە

ئەنفال تاوانی سەدە


14/4/2021 10:56:00
چاپ کردن
بە وێنەوە    بە بێ وێنە
           
.

33ساڵ تێپەڕ دەبێت بەسەر تاوانی ئەنفالدا، كە پرۆسەیەكی نەخشە بۆ داڕێژراوی رژێمی بەعس بو بۆ لەناوبردن و سڕینەوەی مۆركی نەتەوایەتی كورد و لەناوبردنی گشت شوێنەوارێكی ئابوری و كۆمەڵایەتی و مرۆڤایەتی كۆمەڵگەی كوردی.

قۆناغی‌ یەكەمی‌ پرۆسەی‌ ئەنفال

لە (23 /2  تـــا 18 / 3 / 1988)

سنوری پەلاماری ئەنفالی یەك بریتی بو لە دوكان، بنگرد، زێی بچوك، ماوەت، چوارتا، ئەزمەر سلێمانی سوسێ، سورداش)ی‌ سەر بەپارێزگای‌ سلێمانی‌ دەستی‌ پێكرد، لەسەعات 1:30 خولەك بۆ 2ی شەوی 23 ی شوبات بو كە خەڵكی‌ یاخسەمەرو سەرگەڵو بەرگەڵو لەتاریكی و باراندا بەدەنگی‌ ناڵەو زرمەی‌ راجیمە بەئاگاهاتنەوە. ئەم بۆردومانە بە هەمو نیازو مەبەستێك، بەیەكەم تەقەی‌ پەلاماری‌ ئەنفال دەژمێردرێت.

دوای نزیكەی یەك مانگ لە شەڕو پێكدانان و روبەڕوبونەوەی سەخت لە نێوان پێشمەرگەو سوپای عێراق لە رۆژی‌ 18 / 3/ 1988 یەكەكانی‌ سوپا رژانە ناو سەرگەڵو بەرگەڵو لە رۆژی‌ 19 / 3 / 1988 دا بە بەیانی‌ ژمارە (3087) لەهەمو دەزگاكانی‌ راگەیاندنی‌ خۆیەوە گیرانی‌ بارەگاكانی‌ سەركردایەتی‌ یەكێتی‌ وەكو مژدەیەك بڵاو كردەوە.

6.jpg

قۆناغی‌ دوەمی‌ پرۆسەی‌ ئەنفال

 لە  22/3   تــا  1/ 4/ 1988

قۆناغی دوەمی ئەنفال بۆسەر ناوچەكانی‌ (قەرەداغ، بازیان، دەربەندیخان) بو، وەكو نەریتی خۆی رژێم سەرەتای هەر قۆناغێكی ئەنفال بە هێرشی كیمیاوی دەستی پێدەكرد، بۆیە ( 6 ) رۆژ دوای‌ كارەساتی‌ هەڵەبجە لە 22/ 3 / 1988  گوندی‌ (سێوسێنان) بەسەختی‌و بە شێوازی‌ بەعسیانە درایە بەر كیمیاوی‌. بۆیە ئەم چەكە بو بەسامناكترین چەك كە دژی‌ كورد بەكار بهێنرێت، ئەم هێرشە بە دەستپێكی‌ قۆناغی‌ دوەمی‌ ئەنفال دائەنرێ‌، لەئەنجامی‌ ئەم كیمیابارانەدا وێڕای‌ زیانێكی‌ مادی‌ زۆر، بو بەهۆی‌ شەهید بونی‌ زیاد لە (66) كەس و بریندار بونی‌ دەیانی‌ تر لە ناو شەهیدەكاندا (30)یان مناڵ بون. پاش ئەوەی‌ رژێم ئەم ناوچەیەی‌ داگیر كردبو سەرجەم گوندەكانی‌ ئەم ناوچەیەی‌ روخاند كە نزیكەی‌ (80) گوندو (2241) خانو كە (12254) كەس لەم ناوچەیەدا دەیان، نزیكەی‌ (5637) كەس بەر شاڵاوی‌ ئەنفال كەوتن و سەرنگوم كران.

 

پاش روخان و گشت گوندەكانی‌ ئەم ناوچەیە ئەنفالی‌ دو لە 1 ی‌ نیسانی‌ 1988  كۆتایی‌ ئەم شاڵاوەش هات.

 

قۆناغی‌ سێیەمی‌ ئەنفال

  7/ 4تــا  20 / 4 / 1988   

ئەم قۆناغەی ئەنفال بە پڕ زیانترین و ترسناكترین پرۆسەی ئەنفال دادەنرێت كە زۆرترین مرۆڤی كوردی تیادا ئەنفالكرا، سنوری ئەم ناوچەیە لە رۆژئاواوە شاڕێی نێوان شاری پڕنەوتی كەركوك و شارۆچكەی دوزخورماتوە، لە باكورەوە رێگای كەركوك – چەمچەماڵ، لەلای رۆژهەڵاتەوە چیاكانی قەرەداغ و لە باشوریشەوە هەرسێ شارۆچكەی كەلارو كفری و پێبازە ئەم هێرشە بەكاریگەرترین و كوشندەترین و بەزیانترین هەڵمەت دادەنرێت ئەمیش بۆسەر ناوچەكانی‌ (چەمچەماڵ، سەنگاو، قادركەرەم، دوز، كفری‌، كەلار، بێباز، تیلەكۆ)، ئەم ناوچانە سەر بەهەرسێ‌ پارێزگای‌ (كەركوك، سلێمانی‌، دیالا) بون، ئەمیش فراوانترین هێرشی‌ ئەنفال بو كە پتر لە (500) گوندی‌ گرتەوە سەرەڕای‌ تەختكردنی‌ 4 ناحیە. لە رۆژی‌ (14 / 4/ 1988) لوتكەی‌ هێرشی‌ ئەنفال بو، لەم رۆژەدا بەپێی‌ خەمڵاندنی‌ ( كۆمیتەی‌ بەرگریكردن لە مافی‌ قوربانیانی‌ ئەنفال) نزیكەی‌ (20)هەزار لە ژن و پیاو و پیرو مناڵ كۆكرانەوەو بەئیڤای‌ سەربازی‌ و تراكتۆری‌ گوندنشیەكان رەوانەی‌ قەڵا سەربازیەكەی‌ (قورەتو) كران و لەوێشەوە بەرەو چارەنوسی‌ نادیار رۆیشتن، هەر بۆیە ئەم رۆژە كرا بەرۆژی‌ (ئەنفالەكان)

ئەم هێرشەی‌ قۆناغی‌ سێیەم لە رۆژی‌ 20 / 4 / 1988  كۆتایی‌ هات و یەك گوند لە گەرمیاندا بە پێوە نەماو روخێنرا، خەڵكەكەشی‌ بەزۆری‌ لەقادر كەرەم كۆكرانەوەو پاش تەواوبونی‌ ئەم قۆناغە (عەلی‌ حەسەن مەجید و بارق و سوڵتان هاشم) هاتن بۆ سەیری‌ ئەو گیراوانەی‌ كە لە قادر كەرەم كۆكرابونەوە. چەند رۆژێك تەلەفیزیونەكانی‌ رژێم پیشانی‌ ئەدان .

 

قۆناغی‌ چوارەمی‌ ئەنفال

لە  3 / 5  تـــا  15/ 5 / 1988

ئەنفالی چوار بۆسەر ناوچەكانی دۆڵی زێی بچوك و دەشتی كۆیەو ئاغجەلەرو تەقتەق و شوان و بو. ئەنفالی چوار لە رۆژی 3/5/1988 بە كیمیایبارانكردنی خەستی گوندی گۆپتەپەو عەسكەری سەر بە ناحیەی ئاغجەلەر دەستی پێكرد، ئەو بۆمبارانە كیمیاویە بوە هۆی كوشتنی 154 كەس و برینداربوونی سەدان كەسی دیكە.

 

سوپا لەرۆژی‌ 15/5 سەرجەم گوندەكانی‌ ئەم ناوچەیەی‌ روخاند و ئەم قۆناغەی ئەنفالیش كۆتایی هات

 

قۆناغی‌ پێنجەم و شەشەم و حەوتەمی‌  ئەنفال

لە 15 / 5   تـــا  26 / 8 / 1988

قۆناغەكانی‌ (پێنجەم و شەشەم و حەوتەم)ی ئەنفال، بۆسەر دۆڵی‌ نێو چیاكانی‌ (شەقڵاوە و رەواندوز) بو لەرۆژی‌ 15ی‌ مایس دەستی‌ پێكرد، ئەم پەلامارەش بەسەرپەرشتی‌ فەرماندەی‌ فەیلەقی‌ (5)و سەرپەرشتیاری‌ ئەم قۆناغەی‌ ئەنفال (یونس محمد زەرب بو)، سەرەتای‌ ئەم پەلامارەش هەروەكو سەرجەم پەلامارەكانی‌ دی‌ رژێم بە

3.jpg

هێرشی‌ كیمیاوی‌ دەستی‌پێكرد، رۆژی‌ 15 / 5 / 1988 دوا روژی‌ رەمەزان بو خەڵكی‌ خۆیان بۆ جەژنی‌ رەمەزان ئامادەكردبو چەند فڕۆكەیەك كەوتنە كیمیابارانكردنی‌ گوندەكانی‌ (وەرە، عەلی‌ یاوا، سماقولی‌، نازەنین) لەم پەلامارەدا لە گوندی‌ وەرە (36)كەس شەهید بون (17)پیاوو (19)ئافرەت .

 

قۆناغی‌ هەشتەم و كۆتایی‌ ئەنفال

  26 / 8  تــا  6 / 9 / 1988

سنوری پەلاماری قۆناغی هەشتی ئەنفال بریتی بو لە: دهۆك، زاخۆ، باتوفە، كانی ماسێ، زێوە، دێرەلوك، ئەتروش و زاوێتە. لەدوای وەستانی شەڕی نێوان عێراق ئێران لە 8/8/1988 سوپای عێراق تەواوی هێزەكانی لە ناوچە سنوریەكان كشاندەوە بۆ بەرەكانی ئەنفال، كە لەوكاتەدا 7 قۆناغی ئەنفال كۆتایی هاتبو تەنها قۆناغی هەشتەمی ئەنفال مابو، قۆناغی‌ هەشتەمی‌ شاڵاوی‌ ئەنفال بۆسەر دەڤەری‌ بادینانی‌ سنوری‌ توركیا بو.

سەرەتای هێرشەكەش بۆ چاوترساندنی‌ خەڵكە بە كیمیابارانكردن دەستی‌ پێكرد، پاش كیمیابارانێكی‌ خەست رژیم هێرشی‌ زەمینی‌ لەرۆژی‌ 28 / 8 / 1988 دەستی‌ پێكرد، ئەم شاڵاوە لە رۆژئاواوە لەزاخۆوە تا ئامێدی‌ درێژبوەوە لە باشورو رۆژهەڵاتیشەوە شێخان و ئاكرێی‌ گرتەوە .

پاش روخانی‌ سەرجەم گوندەكانی‌ ئەم ناوچەیە لە رۆژی‌ 6 / 9 خاتمەی‌ ئەنفال راگەیەنرا و هەربە بۆنەیەشەوە لێبوردنی‌ گشتی‌ راگەیەنرا.

2.jpg

 

زیانەكانی پرۆسەی ئەنفال

پرۆسەی ئەنفال بوە هۆی‌ وێران كردنی‌ نزیكەی‌ (4)هەزار گوندو، (4)قەزا، (30) ناحیە، ( 3100)مزگەوت و (100)كڵێسا، لەڕوی ژەڵدارییەوە بوە هۆی‌ بەتاڵان بردنی‌ (2)ملیۆن سەر مەڕو ماڵات و ئاژەڵ.

ئەنفال جگە لەو زیانانەی‌ سەرەوە كارەساتێكی‌ ژینگەیی‌ ئایكۆلۆژی‌ گەورە بو كە بوە هۆی‌ شێواندنی‌ رواڵەتی‌ ئاژەڵداری و روەكی‌ ناوچەكەو بوە هۆی‌ لەناوبردنی‌ روبەرێكی‌ فراوان لە باخ و رەزو چەم و چنار كە هاوسەنگی‌ ژینگە لاسەنگ دەكات.

PUKmedia  كاوان ئەحمەد حەمەساڵح هەڵەبجەیی

8.jpg

 

 

 

وێنە هەواڵ
  • image04
  • ئەمڕۆ ڕۆژی جیهانی نەخۆشی تالاسیمایە

  • image04
  • سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان سه‌ردانی هاوسه‌رۆكانی یه‌كێتی ده‌كات

  • image04
  • ئەمڕۆ رۆژی جیهانی كرێكارانە

  • image04
  • د.بەرهەم ساڵح سەرۆك كۆماری عیراق لەفڕۆكەخانەی هەولێر لەلاەین قواد تاڵەبانیەوە پێشوازی لێكرا

  • image04
  • قوباد تاڵه‌بانی پێشوازی له‌ وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئێران كرد

  • image04
  • قوباد تاڵه‌بانی و هاوسه‌ره‌كه‌ی ڤاكسینی كۆرۆنایان وه‌رگرت

  • image04
  • تاجە گوڵینەی وەفا لەسەر مۆنۆمێنتی ئەرمەنەكان دادەنرێت

  • image04
  • یادی 47 ساڵەی كارەساتی بۆمبارانكردنی قەڵادزێ دەكرێتەوە


                                           

دانیمارك.. تەرمی پێشمەرگەی دێرین حاجی رزگار بەخاك سپێردرا


ڕێوڕەسمی بەخاك سپاردنی پێشمەرگەی دێرین  حاجی ڕزگاری وەستا محمود رێكخرا.

    بە ئامادەبوونی جەماو...


  ناوه‌ندی فینلاند سه‌ردانی باڵیۆزخانه‌ی عیراق ده‌كات
  ژنە كوردێك لە فەڕەنسا كوژرا
                                           

چاوپێكه‌وتنێك له‌گه‌ڵ هونه‌رمه‌ند ئه‌حمه‌د زه‌هاوی


هونه‌رمه‌ند ئه‌حمه‌د زه‌هاوی: زۆربه‌ی په‌یكه‌ره‌كانی من ،له‌ فلكلۆر و  كلتوری كوردی سه‌رچاوه‌ ده‌گرن

هونه&...


  د.یاد نەقشبەندی:29 حاڵەتی توشبوی كۆرۆنا تەندروستیان زۆر ناجێگیرە
  چێشتخانه‌یه‌ك له‌هه‌ورامان خواردنێكی جیاواز پێشكه‌ش ده‌كات
                                           

هه‌ولێر.. خاوه‌ن زه‌وییه‌كانی حه‌سارۆك متمانه‌یان به‌ ئیداره‌ی شاره‌كه‌ نه‌ماوه‌

دوای چه‌ندین ناڕه‌زایی و گردبونه‌وه‌،‌ ئه‌مڕۆ ٢/٥/٢٠٢١جارێكی تر ژماره‌یه‌ك له‌خاوه‌ن زه‌وییه‌كانی هه‌شتی حه‌سارۆك چون...


  مه‌سیحیه‌كان باس له‌گرفته‌كانی به‌رده‌م هه‌ڵبژاردنی داهاتوو ده‌كه‌ن
  خۆشنووسی كوردستان لە ئاستی هونەری خۆشنووسی جیهاندایە


کاریکاتێر