حه‌فتاو سێ ساڵه‌ كورد بێ قازییه‌

حه‌فتاو سێ ساڵه‌ كورد بێ قازییه‌


29/3/2020 10:19:00
چاپ کردن
بە وێنەوە    بە بێ وێنە
           
.

(73) ساڵ به‌ سه‌ر له‌سێداره‌دانی پێشه‌وا قازی محه‌مه‌د و هاوڕێكانی تێپه‌ڕده‌بێت

"ئێوه‌ قازی محه‌ممه‌دێك ده‌كوژن، به‌ڵام بزانن له‌ هه‌ر تنوكه‌ خوێنێكی من، قازی محه‌ممه‌دێكی دیكه‌ شین ده‌بێته‌وه‌"

من له‌ قوژبنی گرتووخانه‌وه‌ ده‌نگی خۆم به‌رز ده‌كه‌مه‌وه‌ له‌ دژی ده‌وڵه‌تی تاران و سه‌رۆكه‌كانی و ده‌ڵێم تاوانبار ئێوه‌ن نه‌ك ئێمه‌. ئێوه‌ وڵاتان لێ داگیركردووین

 

29 ئازاری /2020 ماوه‌ی (73) ساڵ به‌ سه‌ر له‌سێداره‌دانی پێشه‌وا قازی محه‌مه‌د سه‌رۆك كۆماری مهاباد تێپه‌ڕده‌بێت، كه‌تێیدا قازی ماوه‌ی نزیكه‌ی ساڵێك حوكمڕانی چه‌ند ناوچه‌یه‌كی كوردستانی كرد و مه‌هابادی كرده‌ پایته‌ختی خۆی.

01 (9) [800x600].jpg

پێشه‌وا قازی محه‌مه‌د و بنه‌ماڵه‌ تێكۆشه‌ره‌كه‌ی
قازی محه‌ممه‌د، كوڕی قازی عه‌لی، له‌ بنه‌ماڵه‌یه‌ك كه‌ ناوبانگی له‌ شاری مه‌ھاباد بۆ چوار سه‌ده‌ پێشتر ده‌گه‌ڕێته‌وه‌. ئه‌وان نه‌ ته‌نیا له‌لای خه‌ڵك به‌ڵكوو له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتداران و به‌رپرسانی حكومه‌تیش، جێگه‌ی رێز و پێزانین بوون، هه‌ر به‌ بنه‌ماڵه‌ زانا و ئازادیخواز و نیشتمانپه‌روه‌ر بوون، له‌ شه‌ڕی یه‌كه‌می جیهانی‌دا پیاوی وه‌ك میرزا فه‌تاحی قازی له‌رووبه‌ربوونه‌وه‌ی راسته‌وخۆ له‌گه‌ڵ ڕووسه‌كان شه‌هید بووه‌، كوڕه‌ لاوه‌كانیشی (سالار و محه‌ممه‌د) به‌ دیل گیران و بۆ شوێنه‌ دووره‌كانی روسیا قه‌یسه‌ری  ئه‌و كات دورده‌خرێنه‌وه‌  و تا شۆڕشی ئۆكتۆبه‌ر هه‌ر له‌وێ ده‌بن و وه‌ك دیل مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵ ده‌كرێت.
قازی عه‌لی باوكی، له‌ 1930 له‌ مه‌هاباد رێكخراوێكی كوردی به‌ ناوی بزووتنه‌وه‌ی محه‌مه‌د پێكهێنا، ناوبراو له‌گه‌ڵ جووڵانه‌وه‌ی شێخ محه‌مه‌د خیابانی له‌ ته‌ورێز په‌یوه‌ندی هه‌بوو، تا ساڵی 1934 یش كه‌ كۆچی‌دوایی كرد له‌سه‌ر ئه‌و كاره‌ به‌رده‌وام بووه‌.
قازی عه‌لی، دوو كوڕی هه‌بووه‌، یه‌كیان ئه‌بوئه‌لقاسم قازی (ناسراو به‌ سه‌دری قازی) بووه‌ كه‌ دوو ده‌وره‌ له‌ لایه‌ن خه‌ڵكه‌وه‌ كراوه‌ته‌ نوێنه‌ری په‌رله‌مان و جێ‌بڕوا و كاریگه‌ریه‌كی تایبه‌تی هه‌بووه‌، دوای ته‌واوبوونی كاری په‌ڕله‌مان له‌سه‌ر ڕاسپارده‌ی باوكی، بۆ راپه‌ڕاندنی كاره‌ سیاسییه‌كان و یارمه‌تی دانی خه‌ڵك هه‌ر له‌ تاران ماوه‌ته‌وه‌.
قازی محه‌ممه‌دیش كه‌ ساڵی 1900ی زایینی له‌و بنه‌ماڵه‌دا له‌دایكبووه‌، قازی محه‌ممه‌د له‌ منداڵی و لاوی دا زۆر خولیای زانست و فێربوونی زمانه‌ بیانیه‌كان بووه‌ و جگه‌ له‌ عه‌ره‌بی و فارسی،له‌گه‌ڵ زمانی فه‌ڕنسی و ئینگلیزی و تا ڕاده‌یه‌كیش ڕووسی ئاشنایه‌تی هه‌بووه‌ وخولیای ته‌واوی هه‌بوه‌ بۆفێربونیان ،قازی محه‌ممه‌د زۆری حه‌ز به‌ تێكه‌ڵاوی له‌گه‌ڵ زانایان ، كه‌سایه‌تیه‌ گه‌وره‌كان، كوردانی نیشتمانپه‌روه‌ر و سه‌رۆك عه‌شیره‌ته‌كان هه‌بووه‌.

كاركردنی قازی محمد له‌بواری رۆشنبیری و په‌ره‌پێدانی
 قازی محه‌مه‌د دوای كۆچی‌ دوایی باوكی، بوو به‌ دادوه‌ر (قازی)ی شار، له‌ به‌ر ئاره‌زووی خۆی بۆ كاری فه‌رهه‌نگی و رۆشنبیری  زیادكردنی وپه‌ره‌پێدانی زانیاری خه‌ڵك، له‌ ساڵه‌كانی به‌ر له‌ 1941 و دوای ئه‌وه‌ش به‌رپرسایه‌تی فه‌رهه‌نگ و ئه‌وقافی شاری مه‌هابادی گرتۆته‌ئه‌ستۆو و خزمه‌تی به‌رچاوی فه‌رهه‌نگ و رۆشنبیری كردوه‌ و له‌ كاتی به‌رپرسایه‌تیی ئه‌ودا، یه‌كه‌م قوتابخانه‌ی كچان له‌ مه‌هاباد كراوه‌ته‌وه‌. هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ له‌گه‌ڵ خوێندكاران، رۆشنبیران و مامۆستایان په‌یوه‌ندی باش ونزیكی بووه‌.
له‌ ساڵانی1941 تا 1645 كه‌ كۆماری كوردستان پێكهاتووه‌، به‌ڕێوبه‌رایه‌تیه‌كه‌ی ئه‌و له‌ كاروباره‌كان‌دا و به‌ تایبه‌تی له‌ چاره‌سه‌ریی كێشه‌ عه‌شایه‌ری‌یه‌كاندا ده‌ورێكی به‌رچاو بووه‌، زۆر له‌ گرفته‌كانی كاری ڕۆژانه‌ی خه‌ڵك له‌ دیوانی ئه‌ودا كه‌ مه‌حكه‌مه‌یان پێده‌وت، چاره‌سه‌ر كراوه‌.
قازی محه‌ممه‌د رێزی تایبه‌تی بۆ دامه‌زرێنه‌رانی كۆمه‌ڵه‌ی ژیانه‌وه‌ی كورد (ژ.ك) هه‌بووه‌، زۆر له‌ دامه‌زرێنه‌رانی ژ.ك راوێژیان له‌گه‌ڵ كردووه‌ و زۆریان خۆش ویستوه‌ و گه‌لێكیان ھه‌وڵ له‌گه‌ڵ داوه‌ تا ببێته‌ ئه‌ندامی ئه‌و كۆمه‌ڵه‌.
قازی له‌ ڕوانگه‌ی نوێنه‌رانی بیانی‌شه‌وه‌ كه‌ ئه‌وكات ئێرانیان له‌نێو خۆیان دا دابه‌ش كردبوو، ڕێزی تایبه‌تی ھه‌بووه‌. ھه‌ر كه‌س چۆته‌ مه‌ھاباد هه‌وڵی داوه‌،به‌ر له‌ ھه‌موو كه‌س چاوی به‌ ئه‌و بكه‌وێ. بانگ كردنی بۆ سۆڤیه‌ت ھه‌ر له‌م په‌یوه‌ندیه‌دا بووه‌، كه‌ له‌گه‌ڵ وه‌فدێكی گه‌وره‌ سه‌ردانی باكۆیان كرد.

كه‌سایه‌تی قازی محه‌مه‌د
قازی محه‌مه‌د مرۆڤێكی رۆشنبیرو ئه‌ده‌ب و هونه‌ر دۆست، ئه‌هلی راوێژ و له‌ هه‌مان كات‌دا خه‌باتگێڕكی نیشتمانپه‌روه‌ر و گه‌ل خۆشه‌ویست بوو. له‌گه‌ڵ هه‌موو چین و توێژێك په‌یوه‌ندی هه‌بوو و له‌ كاتی پێویستداسودی لێوه‌رده‌گرتن.
وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌ وه‌سیه‌ته‌كه‌یدا هاتوو، قازی محه‌ممه‌د برایه‌تی و یه‌كگرتوویی كوردی پێ گه‌وره‌ترین هۆی سه‌ركه‌وتن بوو. هه‌ربۆیه‌ له‌ زۆربه‌ی وتاره‌كانی كه‌ له‌ ڕۆژنامه‌ی كوردستان، ئه‌وكات چاپ كراون له‌سه‌ر بابه‌تی یه‌كیه‌تی و برایه‌تی دواوه‌ و مه‌رجی سه‌ركه‌وتن و كۆڵه‌كه‌ی ڕاگرتنی كۆمار و هۆی سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر دوژمنانی‌دا زانیوه‌.
ھه‌رچه‌ند ده‌یزانی دوژمنه‌كانی كورد ڕاست ناكه‌ن، به‌ڵام له‌ وتووێژدا زۆر به‌ ڕاشكاوی ڕای‌ده‌گه‌یاند كورد حه‌ز ده‌كا له‌ ڕێگای ئاشتییه‌وه‌ به‌ مافی خۆی بگا، به‌ڵام ئه‌گه‌ر وا نه‌بێ ئه‌وه‌ی بۆی بكرێ ده‌یكا، له‌پێش كۆماردا جاربه‌جار له‌ رۆژنامه‌ی كوردستان به‌ ناوی پێشه‌وا باسی لێ ده‌كرا، له‌ دوای دامه‌زرانی كۆمار به‌ شێوه‌ی فه‌رمی نازناوی پێشه‌وای پێ‌به‌خشراو و ئه‌و ناوه‌ تا ئێستاش له‌نێو كۆڕ و كۆمه‌ڵی خه‌ڵكدا هه‌ر باوه‌.

01 (1) [800x600].jpg

ژیانی سیاسی و یه‌كه‌م كۆماری كوردستان
به‌ هۆی ئه‌و ململانێیه‌ی له‌نێوان ئه‌مه‌ریكا سۆڤیه‌تدا هه‌بو كه‌ دواتر جه‌نگی ساردی لێكه‌وته‌وه‌، ساڵی 1941 راپه‌ڕینێكی جه‌ماوه‌ری له‌ناوچه‌ كوردییه‌كانی رۆژهه‌ڵاتی كوردستان رویدا و كۆنتڕۆڵی ئه‌و ناوچانه‌یان له‌ حكومه‌تی ناوه‌ندی ئێران سه‌نده‌وه‌ و گرتیانه‌ ده‌ست، دواتریش پارتێكی سیاسی بۆ به‌ڕێوه‌چونی ناوچه‌كه‌ به‌ ناوی كۆمه‌ڵه‌ی ژیانه‌وه‌ی كوردستان (ژێ كاف) دامه‌زرا، قازی محه‌مه‌دیش كه‌ سه‌رۆكی بنه‌ماڵه‌ی قازییه‌كان بوو په‌یوه‌ندی به‌و پارته‌وه‌ كرد.

له‌ ئه‌یلولی ساڵی 1945دا قازی محه‌مه‌د و چه‌ند سه‌ركرده‌یه‌كی تری كورد سه‌ردانی ته‌برێزیان كرد و چاویان به‌ كونسوڵی سۆڤیه‌ت كه‌وت به‌و نیه‌ته‌ی پشتگیری پێكهێنانی كۆمارێكی نوێی كوردی وه‌رگرن، دواتریش ره‌وانه‌ی باكۆ كران و له‌وێ ئاگاداری ئه‌وه‌ بونه‌وه‌ كه‌ پارتێكی ئازربایجانی هه‌یه‌ به‌ ناوی پارتی دیموكراتی ئازربایجان و ده‌یه‌وێت ده‌ست به‌ سه‌ر ئازربایجانی ئێراندا بگرێت، دواتریش ئه‌نجامه‌كه‌ به‌وشێوه‌یه‌ كه‌وته‌وه‌و پارتی دیموكراتی ئازربایجان له‌ ١٠ی كانونی یه‌كه‌می ساڵی 1945دا ده‌ستی به‌ سه‌ر ئازربایجانی ئێراند گرت كه‌ پێشتر به‌ ده‌ست سوپای ئێرانه‌وه‌ بو، پێشه‌وا قازی محه‌مه‌دیش بۆ دوباره‌كردنه‌وه‌ی ئه‌و ئه‌زمونه‌ و دامه‌زراندنی كۆمارێكی كوردی، به‌ په‌له‌ گه‌ڕایه‌وه‌ كوردستانی رۆژهه‌ڵات و له‌ 15ی هه‌مان مانگدا كۆمارێكی كوردی دامه‌زراند، به‌ڵام هێشتا كۆماره‌ ره‌سمییه‌كه‌ی مه‌هاباد نه‌بوو.
قازی محه‌ممه‌د كه‌ بوو به‌ ئه‌ندامی كۆمه‌ڵه‌ی ژ.ك و ناوی نهێنی بینایی بۆ دانرا، هیوایه‌كی زیاتری بۆ به‌رپرسان و خه‌ڵك پێك هێنا. له‌ ئاكامی تێگه‌یشتنی به‌ وه‌خت و ئازایه‌تی سیاسی ئه‌و و به‌ قه‌ناعه‌ت گه‌یشتنی به‌رپرسانی كۆمه‌ڵه‌دا بوو كه‌ ژ.ك بوو به‌ حزبی دێموكراتی كوردستان و وه‌ك حزبێكی دێموكرات و پێشكه‌وتوو ده‌ستی كرد به‌ تێكۆشان و خه‌باتی سیاسی. قازی له‌به‌ر ڕێزی تایبه‌تی كه‌ بۆ ژ.ك ‌ی هه‌بوو، بناغه‌ی دامه‌زرانی حیزبی دێموكراتیشی ھه‌ر به‌ ٢٥ی گه‌لاوێژ، ڕۆژی دامه‌زرانی ژ.ك دانا و هه‌ر بۆیه‌ش سه‌رنجی زۆربه‌ی نزیك به‌ ته‌واوی به‌رپرسانی بۆ تێكۆشان له‌ نێو حیزبی دێموكراتی كوردستاندا ڕاكێشا. حیزب زۆر به‌ خێرایی په‌ل‌وپۆی سه‌ند و تێكۆشانی له‌ هه‌موو ناوچه‌ی ئازادی كوردستان دا په‌ڕه‌ی سه‌ند. قه‌یرانی به‌ زۆر لكاندنی كوردستان به‌ ئازه‌ربایجانه‌وه‌ حه‌ل كرد و مه‌جبووری كردن حیسابی جیاواز بۆ كوردستان بكه‌ن.

هه‌ڵبژاردنی قازی محه‌مه‌د به‌سه‌ر كۆمار
قازی محه‌مه‌د قازی عه‌لی له‌ بنه‌ماڵه‌ی قازییه‌كانی شاری مه‌هاباد و له‌ ته‌مه‌نی 46 ساڵیدا، یه‌كه‌م كۆماری كوردی به‌ ناوی كۆماری كوردستان، له‌سه‌ر روبه‌ری  265 هه‌زار كیلۆمه‌تر دامه‌زراند وسوپایه‌كی 15 هه‌زار سه‌ربازی له‌ ژێر ناوی (پێشمه‌رگه‌) دامه‌زرا.
له‌ رۆژی22ی كانونی دووه‌می1946دا, كۆبونه‌وه‌یه‌كی زیاتر له‌ 20هه‌زار كه‌سی پێكهاتبووه‌, دامه‌زرانی كومارێكی دیموكراتی له‌به‌شێكی گرنگی كوردستانا بڵاوكرایه‌وه‌ به‌ سه‌رۆكایه‌تی قازی محه‌مه‌د, كۆمارێكی پێشكه‌وتوی ساوا, بۆ هێنانه‌دی پاشه‌رۆژیكی روون و پڕ له‌به‌ختیاری بۆ گه‌لی كورد كه‌ ساڵه‌های ساڵبوو چاوه‌رێی رۆژێكی وابو, به‌وجۆره‌ له‌ مه‌یدانی (چوارچرا)دا كه‌ ره‌نگین كرابو به‌ئاڵای كوردستان و به‌شێوه‌یه‌كی جوان ڕازابووه‌وه‌ كه‌ شایانی رۆژیكی مێژوویی وابێت، پێشه‌وا به‌جلوبه‌رگی ژه‌نه‌ڕالیه‌وه‌ له‌ شوێنێكی به‌رز كه‌ به‌ تایبه‌تی بۆ ئه‌و رۆژه‌ دروست كرابوو, و له‌هه‌موو خه‌ڵكه‌وه‌ دیاربوو, تاقێكی ڕازاوه‌ كه‌ به‌گوڵ و ئاڵای وڵات و وێنه‌ی سه‌رۆك نه‌خشین كرابوو, له‌و شوێنه‌دا راوه‌ستابوو فه‌رمووی (وائه‌مرۆ گه‌لی كورد توانی كۆمارێكی خۆیی پێك بهێنێت و بتوانی وه‌ك گه‌لێكی سه‌ربه‌خۆ له‌ خاكی خۆیا به‌ ئازادی بژی.
هه‌روه‌ها فه‌رمووی: بائێمه‌ش ته‌كانێك به‌خۆمان بده‌ین و دوای خوێندن و ێنعه‌ت كه‌وین, فه‌لاحه‌ت و كشتوكاڵی وه‌ك خه‌ڵكی لێبكه‌ین, و میلله‌تمانی پێ ده‌وڵه‌مه‌ندكه‌ین, كارخانان بێنین, ئه‌و هه‌موو كانگاو مه‌عده‌نانه‌مان باوه‌ده‌ر خه‌ین, و به‌ ێه‌نعه‌تی ئه‌وانه‌ وڵاتی خۆمانی پی بڕازێنێنه‌وه‌, ئێمه‌ چی قازانجی میلله‌تی كورده‌ی تێدایه‌ ده‌بی بیكه‌ین, و سه‌عیش بكه‌ین نه‌تیجه‌ی هه‌وڵ و ته‌قه‌لاكه‌مان وابێت كه‌له‌پێشدا ڕه‌چاومان كردووه‌, جا ئه‌گه‌ر وا ده‌رچوو ئێمه‌ وه‌زیفه‌ی میللی خۆمان به‌جی گه‌یاندووه‌, و نابی نائومێدیش ببین.) دڵی خه‌ڵكه‌كه‌ هه‌موو وه‌ك گوڵ گه‌شایه‌وه‌ به‌م وتاره‌ به‌ نرخه‌ له‌و رۆژه‌ پیرۆزه‌دا, ئینجا محمد حسین سه‌یفی قازی ئه‌ویش به‌جلوبه‌رگی ژه‌نه‌راڵیه‌وه‌ له‌ته‌نیشت پێشه‌واوه‌ ڕاوه‌ستاو هه‌ڵبژاردنی قازی محه‌مه‌دی به‌سه‌ر كۆمار بڵاوكرده‌وه‌ به‌ره‌زامه‌ندی هه‌موو چینه‌كانی گه‌ل, دووباره‌ سه‌ركۆمار سوپاسی هه‌موو خه‌ڵكی كرد بۆ ئاماده‌بوون و هاتنیان بۆ ئه‌م ئاهه‌نگه‌و ئه‌ویان هه‌ڵبژاردو جیی باوه‌ری هه‌موویانه‌و لیی دڵنیان, سه‌ر بازانی كوردو قوتابیان نمایشیكی (استعراچی) ڕێكوپێكیان به‌وبۆنه‌یه‌وه‌ گێڕا, له‌ دوای كۆتایی ئه‌م ئاهه‌نگه‌ مێژوویییه‌, خه‌ڵكه‌كه‌ هه‌موو بڵاوه‌یان لێكرد.

01 (2) [800x600].jpg

ئامانجی كۆماری مهاباد
له‌به‌یاننامه‌ی دامه‌زراندنی كۆماری كوردستانیشدا ئامانجی كۆمار راگه‌یه‌ندرا كه‌ بریتی بون له‌ ئۆتۆنۆمی بۆ كورده‌كانی هه‌مو ئێران و زمانی كوردی بكرێته‌ زمانی راگه‌یاندن و خوێندن و ئیداره‌ و هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌نی پارێزگا بۆ كوردستان به‌ مه‌به‌ستی چاودێری ده‌وڵه‌ت، هاوكات هه‌مو به‌رپرسه‌كان له‌ خه‌ڵكی ناوچه‌كه‌ هه‌ڵبژێردرێن و یاسایه‌ك هه‌بێت به‌ یه‌ك شێوه‌ مامه‌ڵه‌ له‌ گه‌ڵ كرێكار و كه‌سایه‌تییه‌ باڵاكاندا بكات.

ناوی وه‌زیرانی كابینه‌ی كۆماری كوردستان
له‌ رۆژی 11-2-1946 دا رۆژنامه‌ی كوردستان ناوی ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی ئه‌و كۆماره‌ و سه‌رۆك وه‌زیرانی بڵاوكرده‌وه‌ كه‌ هه‌موویان كه‌سێتی نیشتمانیی ناسراوی ناوچه‌كه‌ بوون.
ناوی وه‌زیره‌كانی كۆماری كوردستان له‌ مه‌هاباد....
1-حاجی بابه‌ شێخ سیاده‌ت: سه‌رۆك وه‌زیر
2- مه‌لا حوسێنی مه‌جدی: وه‌زیری عه‌دڵییه‌
3- موحه‌مه‌د حوسێنخانی سه‌یفی قازی: وه‌زیری به‌رگری
4- حاجی موسته‌فای داودی: وه‌زیری بازرگانی
5- مه‌نافی كه‌ریمی: وه‌زیری په‌روه‌رده‌ و زانیاری
6- سه‌دیقی حه‌یده‌ری: وه‌زیری ڕاگه‌یاندن
7- مه‌حموودی وه‌لیزاده‌: وه‌زیری كشتوكاڵ
8- سه‌ید موحه‌مه‌دی ته‌ھازاده‌ (ئه‌یوبییان): وه‌زیری ته‌ندروستی
9- خه‌لیلی خوسره‌وی: وه‌زیری كار
10- ئه‌حمه‌دی ئیلاھی: وه‌زیری دارایی و ئابووریی
11- عه‌بدولڕه‌حمانی ئێلخانیزاده‌: وه‌زیری موشاویر (ڕاوێژكار)
12- ئیسماعیلی ئێلخانیزاده‌: وه‌زیری ڕێگاوبان
13- كه‌ریمی ئه‌حمه‌ده‌ین: وه‌زیری پۆست و تێلگراف
14- موحه‌مه‌د ئه‌مینی موعینی: وه‌زیری ناوخۆ
زۆربه‌ی وه‌زیره‌كان، ئه‌ندامانی كۆمه‌ڵه‌ی ژ.ك و دواییش ئه‌ندامی حزبی دیموكراتی كوردستان بوون. هه‌ركه‌س به‌ ئه‌ندازه‌ی پسپۆڕیی خۆی تێده‌كۆشا، به‌ڵام ھه‌ڵسووڕێنه‌ری راسته‌قینه‌ و ڕێنیشانده‌ری هه‌مووان پێشه‌وا قازی محه‌مه‌دی نه‌مر بوو.

سوێن خواردنی قازی
وه‌ك له‌ هه‌مووو وڵاتیكا باوه‌ سه‌رۆكی نوی, یا هه‌ر فه‌رمانڕه‌وایه‌كی به‌رز پێویسته‌ سوێن بخوات كه‌ وه‌ك شتێكی قانوونی و ده‌ستوورییه‌, له‌به‌رئه‌وه‌ پێشه‌وا فه‌رمانیدا به‌ ئه‌ندامانی كۆمیته‌ی ناوه‌ندی پارتی دیموكراتی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران ئه‌ماده‌بن بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌, قورئانی پیرۆزو ئاڵای كوردستان به‌ده‌ست وه‌زیری داد مه‌لا حسێن مه‌جدیه‌وه‌ بوو, پێشیان كه‌وت تا ژووری قازی محه‌مه‌د, ده‌ستبه‌جی ئه‌ویش هه‌ستایه‌ سه‌ر پی و به‌رگه‌كه‌ی لابردو هه‌موو ئه‌ندامان و وه‌زیران به‌پێوه‌ ڕاوه‌ستان, پێشه‌وا ئه‌م سوێنه‌ی خوارد:(سوێن ئه‌خۆم به‌ خواو قورئانی پیرۆز, وه‌به‌ نیشتمان, شه‌رافه‌تی قه‌ومی كوردو به‌ ئاڵای پڕ له‌ ئیفتخاری كورد, تادوا هه‌ناسه‌ی ژیانم وه‌تا دوا تنوكی خوێنم به‌گیان و به‌ماڵ له‌رێگه‌ی مانه‌وه‌ی ئازادی كورد و به‌رزكردنه‌وه‌ی ئه‌وئاڵایه‌, كه‌مایه‌ی شانازی هه‌موو كوردێكه‌ كۆشش بكه‌م و دوانه‌كه‌وم, و به‌سه‌رۆكی كۆماری كوردستان و یه‌كگرتنی كوردو ئازه‌ربایجان ئیفتخار ئه‌كه‌م كۆشش ئه‌كه‌م بۆ مانه‌وه‌ی ئه‌م ئامانجه‌.

دوای ئه‌وه‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و هه‌موو ئه‌ندامه‌كانی كۆمیته‌ی ناوه‌ندی پارتی دیموكرات بڕیاریاندا كه‌ ئه‌وانیش به‌ نیازێكی خاوێن و دڵێكی پاكه‌وه‌ هه‌موو كۆسپ و گیروگرفتێك چاسه‌ربكه‌ن كه‌ له‌كاتی هه‌ڵسورانی ئیشوكاردا دێته‌ڕێیان و هه‌وڵ و ته‌قه‌لا بده‌ن بۆ به‌ختیاری و ئازادی نه‌ته‌وه‌ی كورد كه‌ده‌مێكه‌ چاوه‌ڕێی ئه‌م رۆژه‌یه‌.

ئێوه‌ له‌قسه‌كانی خۆتاندا دوودڵن و ناتانه‌وێ مه‌سه‌له‌ی كوردستان چاره‌سه‌ر بكه‌ن
له‌ ماوه‌ی ده‌سه‌ڵاتداڕی كۆماری كوردستان ئه‌وه‌ی پێویست بوو زۆر به‌ ڕاشكاوی به‌ شای ئێران و قه‌وام (سه‌رۆك وه‌زیرانی كاتی ئێران) ڕاگه‌یاندوه‌، ، ئێوه‌ له‌ قسه‌كانی خۆتان‌دا دوودڵن و ناتانه‌وێ مه‌سه‌له‌ی كوردستان چاره‌سه‌ر بكه‌ن.
كاتێك پێشه‌وا بۆ تاران بانگهێشت ده‌كرێ و له‌ رێكه‌وتی 28ی ژوئه‌نی 1946 ده‌چێته‌ تاران، له‌لایه‌ن ژماره‌یه‌ك له‌ وه‌زیران، نوێنه‌رانی پارلمان و نوێنه‌ری كورده‌كانی تاران و نوێنه‌ری حیزبه‌كان و یه‌كیه‌تی كرێكاران له‌ فڕۆكه‌خانه‌ پێشوازی لێ ده‌كرێ. ڕۆژنامه‌ی ایران ما هه‌ر ئه‌وكات ده‌نووسێ:ئێستا كه‌ قازی محه‌ممه‌د له‌ تارانه‌ و ئازادیخوازان چاویان پێی كه‌وتوه‌، ده‌رده‌كه‌وێ كه‌ بیر و ڕای ئه‌و جێگیركردنی ئازادی و دێموكراسی له‌ ته‌واوی ئێران دایه‌ و مافی كۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسی و ئینسانی بۆ نه‌ته‌وه‌ی كوردیش له‌ گۆڕێ دایه‌. ھه‌ر كارێك به‌ سوودی دیموكراسی بێ له‌لایه‌ن پێشه‌وای كوردستانه‌وه‌ به‌ دڵه‌وه‌ پێشوازی لێ ده‌كرێ. ھیوادارین جه‌نابی قه‌وام له‌و سه‌فه‌ره‌ مێژوویی‌ سود وه‌رگرێت.

01 (3) [800x600].jpg

كاره‌كانی قازی محه‌مه‌د له‌كۆماری مهاباد
1ـ په‌ره‌دان به‌ په‌روه‌رده‌ و زانیاری له‌هه‌موو ناوچه‌كه‌دا, پێشه‌وا له‌ سه‌ره‌تای بڵاوكردنه‌وه‌ی له‌دایكبوونی كۆمار قوتابخانه‌یه‌كی به‌رزی بۆ كچان كرده‌وه‌ له‌ ناو كۆڕی زه‌ماوه‌ندێكی گه‌وره‌و ئاهه‌نگێكی پڕ له‌ شادمانیدا, و ده‌ست كرا به‌ كردنه‌وه‌ی قوتابخانه‌ی نوی له‌ زۆر شوێندا, به‌رنامه‌وپه‌ڕتوك و پێویستی تر له‌ چاپدرا بۆ وتنه‌وه‌یان له‌هه‌موو پۆله‌كان, و كتێبی بێگانه‌یان وه‌رگێڕا بۆ كوردی بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌, و بڕیاردرا به‌نه‌هێشتنی نه‌خوێنده‌واری له‌وڵاتا و هه‌موو كه‌س فێری خویندن و نووسین بكرێت، بۆ یه‌كه‌م جار(50) قوتابیان نارد بۆ یه‌كێتی سۆڤیه‌ت بۆ ئه‌وه‌ی له‌دانشگا به‌رزه‌كان بخوێنن هه‌روه‌ها ده‌یانی تر له‌ قوتابیان بۆ ته‌ورێز بۆ خوێندن له‌ زۆربه‌ی لقه‌كانی زانیاریدا.
2ـ چاپخانه‌یه‌ك دانرا بۆ له‌ چاپدانی په‌رتوك و رۆژنامه‌و گۆڤارو هۆیه‌كانیی فراوانكردنی رۆشنبیری له‌ناوگه‌لدا له‌و چاپكراوانه‌ رۆژنامه‌ی"كوردستان" بو كه‌ به‌ناوی كۆماره‌وه‌ ئه‌ینوسی, هه‌روه‌ها له‌ لێكۆڵینه‌وه‌ له‌ مێژوو ئه‌ده‌بی كۆنی كورد درێغی نه‌كرد و هانی نووسه‌ری كوردی ئه‌دا بۆ لێكۆڵینه‌وه‌ له‌به‌شه‌ جۆربه‌جۆره‌كانی فۆلكلۆری كورد و وێژه‌و زانیاریتر و بڵاوكردنه‌وه‌ی.
3ـ رێكخستنی سوپای میللی بۆ به‌رگری و پاراستنی وڵات له‌ جیی سوپای ڕژێمی كۆنه‌په‌رست, كه‌ له‌پێش دامه‌زراندنی كۆماردا چه‌وسانه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌ی كورد ئه‌وپه‌ڕی هیواو ئاواتی بوو.
4ـ دانانی حوكمی خۆیی و هه‌ڵسوراندنی ئیشوكار، به‌هۆی فه‌رمانبه‌رانی كورده‌وه‌, هه‌روه‌ها ڕه‌نگڕشتنی وڵات و پێوانی, و پاراستنی ئاسایش له‌ ناوخه‌ڵكاو دانانی یاسایه‌كی نوی بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ پیرۆزانه‌.
5ـ كردنه‌وه‌ی خه‌سته‌خانه‌و ده‌رمانگاو له‌زۆر شوێن به‌پیی توانا, هێنانی ده‌رمان و پێویستیه‌كانی ته‌ندروستی له‌ده‌ره‌وه‌ی وڵات وه‌فراوان كردنی هۆیه‌كانی پاراستنی ته‌ندروستی بۆ هه‌موو خه‌ڵك.
6ـ ئێستگه‌یه‌كی نوی به‌ زه‌ماوه‌ندێكی جه‌ماوه‌ری كرایه‌وه‌ له‌ مه‌هاباده‌وه‌ به‌رنامه‌ی كوردی و بێگانه‌ی تیابڵاوكرایه‌وه‌.
7ـ پێكهێنان و رێكخستنی یه‌كیه‌تی لاوان و ئافره‌تان بۆ ئه‌وه‌ی وه‌ك وڵاته‌ پێشكه‌وتووه‌كان ئافره‌ت شانبه‌شانی پیاو بتوانی زۆر له‌ ئیشوكاری وڵات جیبه‌جی بكات, مافی خۆی بپاریزی, هه‌روه‌ها یه‌كیه‌تی كرێكاران و جوتیاران وبنج به‌ست كردنی ئیش وكاریان كه‌بتوانی زه‌وی و زار بگرنه‌وه‌ ژێر ده‌ستی خۆیان و له‌ چنگ ده‌ره‌به‌گه‌كانی بسێننه‌وه‌ هه‌روه‌ها فراوان كردنی ئیشوكار بۆ زه‌حمه‌ت كێشان و ڕه‌نجبه‌ران, ئه‌م هه‌موو رێكخراوانه‌ تێئه‌كۆشان بۆ چه‌سپاندنی دیموكراتیه‌ت و به‌ختیاری بۆگه‌له‌كه‌یان.
8ـ لیژنه‌یه‌كی تایبه‌تی دانرا بۆ چاره‌سه‌ركردنی كشتوكاڵ و دابه‌شكردنی زه‌وی وزار به‌ جۆرێكی یه‌كسان له‌ ناو جوتیاراندا كه‌ له‌ ئه‌نجامدا بوو به‌هۆی بزوتنه‌وه‌یه‌ك له‌ناو جوتیاراندا, و هه‌ندی له‌ خاوه‌ن زه‌ویوزاره‌كان به‌مه‌ دڵگران بوون وه‌ خۆیان خسته‌باوه‌شی دوژمنه‌وه‌و له‌ مێژوودا رویان ره‌ش بوو, و له‌ تۆماری خۆفروشاندا ناوی خۆیان نوسی.
9ـ پته‌وكردنی په‌یوه‌ندی دوستایه‌تی له‌نێوان كۆماری دیموكراتی كوردستان و یه‌كیه‌تی سۆڤیه‌ت هه‌روه‌ها له‌گه‌ڵ كۆماری ئازه‌ربایجاندا.
10ـ هاوبه‌شی گه‌شه‌پێدان (شركه‌تی ترقی) مۆركرا له‌ نێوان سۆڤیه‌ت و كوردستاندا بۆ ئاڵوگۆڕكردنی كه‌لوپه‌ل و پێویستی ژیان بۆ یه‌ك, وه‌ك ناردنی تووتن و به‌رهه‌مه‌ ده‌ستیه‌كانی وڵات به‌رامبه‌ر به‌ تراكتۆرو ده‌رمان و پێویستی تر, هه‌روه‌ها كارخانه‌ی سیغاری كوردستان له‌مه‌هاباد دامه‌زرا.
11ـ پاراستنی سه‌ربه‌ستی بیروباوه‌ڕ به‌بی گوێدان به‌ره‌گه‌زو ئایین و زمان له‌ وڵاتاو, پته‌و كردنی برایه‌تیویه‌كبوون له‌ ناویاندا به‌هۆی رێكخراوه‌ گه‌لیه‌كانه‌وه‌ بۆ پاراستنی ده‌سكه‌وته‌كانی گه‌لی كورد.
12ـ هاوكاری كردن له‌گه‌ڵ كۆماری ئازه‌ربایجان به‌تایبه‌تی له‌گه‌ڵ سوپاو ریكخراوه‌كانی هه‌ردووكۆمار.
هه‌روه‌ها بێگانه‌كان له‌كاتی سه‌ردانیان بۆ ئه‌م وڵاته‌ بۆ سه‌یر كردنی چۆنیه‌تی كۆماری ساوای كورد, وردئه‌بوونه‌وه‌و سه‌رنجیان ئه‌دا كه‌ هه‌نگاوی پێشكه‌وتوو ئه‌نی بۆ پێشه‌وه‌ له‌ هه‌موو روویه‌كی ژیان و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌ و فه‌رمانبه‌رانی كورد ئیش و كاریان به‌رێكوپێكی هه‌ڵئه‌سوورێنن و به‌ڕێوه‌ئه‌به‌ن.
(ئارفی رۆزفێڵد) له‌ ژێر ناوی (كۆماری مه‌هاباد) نوسیویه‌تی: شاری مه‌هاباد له‌ پێشه‌وه‌ نموونه‌یه‌كی دیهاتی هه‌بوو وه‌دواكه‌وتو په‌ستبوو, به‌ڵام ئه‌مرۆ جوڵان و پێشكه‌وتنێكی تری هه‌یه‌، كه‌پڕه‌ له‌ ژیان و به‌ختیاری و زۆر به‌گه‌رمی هه‌وڵ ئه‌ده‌ن بۆ ئه‌وه‌ی بنچینه‌یه‌كی په‌روه‌رده‌ی به‌هێز دابنێن، به‌ پێچه‌وانه‌ی به‌شه‌كانی تری ئێران و ئازه‌ربایجان.
كوردستان روسی تیا نییه‌ كه‌ ده‌ستیان له‌ ئیشو كاردا هه‌بێت, له‌ ئازه‌ربایجان حوكمێكی توندوتیژ به‌رپایه‌, له‌ كوردستان ئه‌مه‌ نیه‌, له‌م وڵاته‌دا به‌ندكراوی سیاسی نیه‌ ته‌نیا یه‌كدوو كه‌سیك له‌ناوبرا ئه‌ویش دوورنیه‌ له‌سه‌ر سیاسه‌ت بوو بێت, وه‌چه‌ند كه‌سیكی كه‌م حه‌زیان به‌رژێمی تازه‌ نه‌كردووه‌ په‌نایان به‌كار به‌ده‌ستانی ئێران بردوه‌ و له‌تاراندا ئه‌ژین چونكه‌ به‌چاره‌سه‌ر كردنی كشتوكاڵ ودابه‌ش كردنی زه‌وی وزار, رازی نه‌بوون.
له‌سه‌ر شه‌قامه‌كانی(مه‌هاباد) ئه‌توانیت به‌سه‌ربه‌ستی گوی له‌رادێوی ئه‌نقه‌ره‌و هه‌موو شوێنێك بگرێت, به‌ڵام له‌ ته‌ورێز كه‌ پایته‌ختی ئازه‌ربایجانه‌ گوی گرتن له‌مانه‌ ئه‌بی به‌هۆی توش بونی خاوه‌نه‌كه‌ی بۆ ســــــــزایه‌كی توند, ئه‌م ســــــــــــه‌ربه‌ستیه‌ش ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ بیری وردی پێشكه‌وتووی كورد له‌گیانی ئازادی و نیشتمانپه‌روه‌ڕی (قازی محه‌مه‌د) و ئه‌ندامانی وه‌زاره‌ته‌كه‌ی, له‌مانه‌وه‌ بۆمان روون ئه‌بێته‌وه‌ كه‌ ئه‌م كوماره‌ تا چ ڕاده‌یه‌ك خۆشه‌ویست بووه‌ لای كورده‌كان و، ئه‌م ماوه‌یه‌ به‌ده‌ورێكی زێڕین دائه‌نرا چونكه‌ بی دادی و سته‌مكاری زۆریان چه‌شتبو له‌پێش كۆماردا, قازی محمد له‌گه‌ڵ په‌یامنێری "ئه‌ی, ئی, پی" له‌ رۆژی 16/1/ 1946كه‌وته‌ گفتوگۆ وتی كورده‌كان به‌وه‌ش قایل ئه‌بن ئه‌گه‌ر كاربه‌ده‌ستانی ئێران بڕیاری ئه‌وه‌ بده‌ن له‌سه‌ر دیموكراتی ئازم بڕۆن به‌ڕێوه‌و سه‌ربه‌ستی قه‌ده‌غه‌نه‌كه‌ن, و ئه‌و ده‌ستوره‌ی بۆ كوردستان دانراوه‌ له‌سه‌ری بڕۆن كه‌ئێستا به‌رپایه‌ له‌ كوردستاندا بۆسه‌ربه‌خۆیی زاتی و به‌ڕێوه‌بردنی كاروباری كوردستان له‌لایه‌ن محویانه‌وه‌ له‌گه‌ڵ هێزی سوپای خریان, په‌یامنێره‌كه‌ لیی پرسی ئایا له‌وه‌ سڵ ناكه‌یت كه‌ ئه‌م به‌رامبه‌ری و ناكۆكییه‌ له‌ نێوان كوردو كاربه‌ده‌ستی مه‌ركه‌زی ئێران ببێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی بێگانه‌ ده‌ست بخاته‌ ئیشوكارتانه‌وه‌؟
پێشه‌وا وه‌ڵامی دایه‌وه‌, باری كوردستان زۆر جیاوازی هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ باری ئازه‌ربایجاندا چونكه‌ كوردستان له‌لایه‌ن هیزی سوپای سۆڤیه‌ته‌وه‌ داگیرنه‌كراوه‌, هه‌ر له‌و كاته‌وه‌ ڕه‌زاخان له‌ سه‌ر حوكم نه‌ماوه‌ نه‌ژه‌ندرمه‌و نه‌ئه‌منییه‌و نه‌هێزی سوپایی نه‌یتوانیوه‌ بێته‌ كوردستانه‌وه‌ و پی بڕی ئه‌م ناوه‌ بوه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ ئێمه‌ له‌م كاته‌وه‌ هه‌ر به‌سه‌ربه‌خۆیی ژیاوین، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا نایه‌ڵین بێگانه‌ ده‌ستبخاته‌ ناوئیش و كارمانه‌وه‌، له‌هیچ روویه‌كه‌وه‌، كه‌وابو باری ئێستای كوردستان په‌یوه‌ندی به‌ناوخۆی وڵاته‌وه‌ هه‌یه‌, پێویسته‌ له‌ ناو كاربه‌ده‌ستانی كوردستان و ئێراندا جیبه‌جی بكرێت و نه‌مێنی, چونكه‌ ئه‌م گیروگرفته‌ په‌یوه‌ندی به‌ ده‌ره‌وه‌ نییه‌, دوای ئه‌وه‌ قازی محمد روونی كرده‌وه‌ بۆ په‌یامنێره‌كه‌ كه‌ گه‌لی كورد له‌ رابوردووه‌وه‌ هه‌تا ئێسته‌ چ خه‌باتێكی خوێناوی كردووه‌ بۆ رزگاربوونی له‌ده‌ست چه‌وسێنه‌ران وه‌ چه‌ند سزاو ئازاریان له‌م رێگه‌دا چه‌شتوه‌و چه‌ند قوربانیان داوه‌ له‌م ڕێیه‌دا، و چۆن له‌ كۆتایی شه‌ڕی جیهانی یه‌كه‌مدا بڕیار درا كه‌ كورد ده‌وڵه‌تێك بۆ خۆی پێكبهێنی و له‌ په‌یمانی"سیڤه‌ردا" بڕیاری له‌سه‌ردراو له‌ ئه‌نجامدا نه‌یانهێشت بێته‌دی به‌هۆی كۆنه‌په‌رستان وداگیركه‌رانه‌وه‌.
به‌ڵام ئه‌مڕۆ ئێمه‌ به‌شانازیه‌وه‌ داوای هه‌قی خۆمان ده‌كه‌ین, و هه‌موو توانای خۆمان له‌م رێگه‌دا ئه‌خه‌ینه‌كار بۆ ئه‌وه‌ی سه‌ربه‌خۆییه‌كی زاتیمان هه‌بێت له‌ خاكی خۆماندا, و چه‌وتیو ئه‌ركی ئه‌م گیروگرفته‌ هه‌مووی ئه‌كه‌وێته‌ سه‌رشانی كاربه‌ده‌ستانی رژێمی ئێران كه‌ تائێستا هیچ هه‌نگاوێكیان له‌م رووه‌وه‌ بۆ پێشه‌وه‌ نه‌ناوه‌ و ئاوڕیان له‌ مافی نه‌ته‌وایه‌تیمان نه‌داوه‌ته‌وه‌, و ئێمه‌ زۆر به‌گه‌رمی و دڵسۆزیه‌وه‌، و به‌هیوایه‌كی به‌تینه‌وه‌ چاومان بڕیوه‌ته‌ هه‌موو رێگایه‌كی پێشكه‌وتوو بۆ سه‌ركه‌وتن له‌م مه‌به‌سته‌ پیرۆزه‌دا, و نامانه‌وی لاسایی یه‌كێتی سۆڤێت یا ئه‌مه‌ریكا بكه‌ینه‌وه‌.
له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا ده‌رگا له‌سه‌ر خۆمان داناخه‌ین و په‌یوه‌ندیو دۆستایه‌تیمان له‌گه‌ڵ وڵاته‌ پێشكه‌وتووه‌كان به‌هێز ئه‌كه‌ین, به‌پیی به‌رژه‌وه‌ندی گه‌ل و نیشتمان، به‌بی جیاوازی تابه‌م بۆنه‌یه‌وه‌ باری ئابووری وڵاتمان په‌ره‌پی بده‌ین, بتوانین هه‌موو ئیشوكارێكی خۆمان به‌ڕێكوپێكی هه‌ڵسوڕێنین.
كۆتایی كۆماری مه‌هاباد
له‌ 26ی ئازاری ساڵی 1947 پاش ئه‌وه‌ی سۆڤیه‌ت په‌یمانی به‌ حكومه‌تی ئێراندا له‌ باكوری ئه‌و وڵاته‌ بكشێته‌وه‌، له‌ مانگی حوزه‌یراندا ئێران ده‌ستی به‌ سه‌ر ئازربایجاندا گرته‌وه‌، به‌وه‌ش كۆماری مه‌هاباد له‌ یه‌كێتی سۆڤیه‌ت دابڕا، هاوكات ئه‌و خێڵانه‌ی له‌ سه‌ره‌تاوه‌ پشتگیری كۆماره‌كه‌یان ده‌كرد له‌ روی ئابورییه‌وه‌ لاواز بون، هه‌رچه‌نده‌ له‌پێنجی كانونی یه‌كه‌مدا ئه‌نجومه‌نی شه‌ڕ به‌ قازی محه‌مه‌دیان راگه‌یاند رێگه‌ له‌ هه‌ر په‌لامارێكی ئێران ده‌گرن بۆ سه‌ر كۆماره‌كه‌، به‌ڵام پاش 10 رۆژ و له‌ 15ی كانونی یه‌كه‌می ساڵی 1947 سوپای ئێران هاته‌ ناوچه‌كه‌ و ده‌ستی به‌ سه‌ر مه‌هابادا گرت.

01 (5) [800x600].jpg

هۆكاره‌كانی سه‌رنه‌كه‌وتنی قازی محه‌مه‌د و كۆماری مهاباد
ئارچیبالد بولۆچ رۆزڤڵت، كوڕه‌زای‌ سه‌رۆكی پێشووی ئه‌مریكا، تیۆدۆر رۆزڤڵت، له‌ كتێبه‌كه‌یدا “كۆماری كوردیی مهاباد” ده‌ڵێت كێشه‌ی‌ سه‌ره‌كی كۆماری كوردستان ئه‌وه‌بوو كه‌ كورده‌كان پێویستیان به‌ سۆڤێت بوو، ته‌نها چانسیان، هێزی سوپای‌ سوور بوو. به‌ڵام ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌ نزیكه‌یان له‌گه‌ڵ ستالین‌ و سۆڤیه‌ت وایكرد زوربه‌ی‌ هێزه‌ رۆژاواییه‌كان پشتی ئێران بگرن. قازی محه‌مه‌د، هه‌رچه‌نده‌ نكۆڵیی له‌و راستییه‌ نه‌ئه‌كرد كه‌ له‌ رووی داراییه‌وه‌ پشتیان به‌ سۆڤیه‌ت به‌ستووه‌، ئه‌وه‌ی ره‌تئه‌كرده‌وه‌ كه‌ حزبی دیموكراتی كوردستان پارتێكی كۆمۆنیست بێت، رایگه‌یاند ئه‌وه‌ درۆیه‌كه‌ كه‌ ده‌سه‌ڵاتدارانی سوپای‌ ئێران دروستیان كردووه‌، جگه‌ له‌وه‌ی ئامانجه‌كانی خۆی‌ به‌ زۆر جیاواز له‌وانه‌ی سۆڤیه‌ت له‌قه‌ڵه‌مدا. هه‌روه‌ها، كۆماره‌كه‌ به‌ده‌ست چه‌ند كێشه‌یه‌كی ناوخۆییه‌وه‌ ئه‌یناڵاند. جیاوازییه‌كی گه‌وره‌ له‌نێوان خه‌ڵكی شار‌و خێڵه‌كییه‌كاندا هه‌بوو، و هاوپه‌یمانێتییه‌كه‌یان بۆ مهاباد له‌ داڕماندا بوو، وه‌ك چۆن پێشتریش رایگه‌یاندبوو، خێڵه‌كان‌ و سه‌رۆكه‌كانیان ته‌نیا له‌به‌ر ئه‌و هاوكاریی‌ه‌ دارایی‌ و سه‌ربازییانه‌ پشتی قازی محه‌مه‌دیان ئه‌گرت كه‌ له‌ یه‌كێتی سۆڤیه‌ته‌وه‌ وه‌ریده‌گرت، له‌ رووی داراییه‌وه‌ مهاباد نشوستی هێنا و ئه‌وه‌ وه‌ك مه‌حاڵ وابوو كه‌ مهاباد له‌ رووی داراییه‌وه‌ هاوتابێته‌وه‌ له‌گه‌ڵ ئێران.

دادگایی كردنی قازی محه‌مه‌د
6ی ڕێبه‌ندانی ھه‌مان ساڵ 1325ھه‌تاوی- 1947زایینی) لیژنه‌ی تایبه‌ت كه‌ له‌ تارانه‌وه‌ ھاتبوون به‌ سه‌رۆكایه‌تی سه‌رھه‌نگ غۆڵام حسێن عه‌زیمی ده‌گه‌نه‌ مه‌ھاباد و دادگا ڕێده‌خه‌ن، پرسیاره‌كانی دادگا ڕوون نه‌بوون، له‌ لایه‌ن قازیه‌كانه‌وه‌ (قازی محه‌مه‌د، سه‌در قازی، سه‌یف قازی) ھه‌موو تاوانه‌كان ره‌تكرایه‌وه‌ و داوای به‌ڵگه‌یان ده‌كرد، ئاشكرا بوو كه‌ ئه‌و دادگا هیچ به‌ڵگه‌یه‌كی به‌ ده‌سته‌وه‌ نه‌بوو.

ئه‌و تۆمه‌تانه‌ی كه‌ درابوونه‌ پاڵ قازی پێكهاتبوون له‌...
-گۆڕین و ده‌ستكاری كردنی نه‌خشه‌ی وڵاتی ئێران
-ڕاگه‌یاندنی سه‌ربه‌خۆیی و داگیركردنی به‌شێك له‌خاكی ئێران به‌ ناوی كوردستان
-بازرگانی كردنی نه‌وت له‌گه‌ڵ سۆڤیه‌ت به‌بێ ئاگاداری و ڕه‌زامه‌ندی ده‌وڵه‌تی ناوه‌ندی
ساز كردنی نه‌خشه‌ی كوردستانی گه‌وره‌‌ به‌ لكاندنی كوردستانی ئێران، عێراق، توركیا و سووریا
- هێنانه‌ ناوه‌وه‌ی بێگانه‌ و خستنه‌ ژێر ده‌ستی به‌شێك له‌خاكی ئێران.
-دانانی ئاڵای جیاواز بۆ كوردستان به‌ نیشانی چه‌كوچ و داس به‌ شێوه‌ی ئاڵای سۆڤیه‌ت.
-لێدانی سكه‌ی پاره‌ بۆ كۆردستان به‌ وێنه‌ی ڕووپیه‌ی روسی.
قازی هه‌مووی ره‌تكرده‌وه‌و له‌ وه‌ڵامدا وتی:  ئاڵام داناوه‌، به‌ڵام نه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ی ئه‌وان ده‌ڵێن وه‌ك ئاڵای سۆڤیه‌ت.
دادگاكه‌ بڕیاری له‌ سێداره‌ دانی هه‌ر سێ قاره‌مانه‌كه‌ی ده‌ركرد، به‌ڵام ئه‌مه‌ كۆتایی كاره‌كه‌ نه‌بوو، قازییه‌كان له‌ به‌ندیخانه‌‌ كران بۆ ماوه‌ی سێ مانگ، دیسان به‌ هه‌مان شێوه‌ دادگای پێداچوونه‌وه‌‌ به‌ڕێوه‌چوو، ئه‌گه‌ر چی هه‌موان له‌ سه‌ر ئه‌و بڕوایه‌ بوون كه‌ به‌ تاوانبار ناسینی قازی هه‌ر له‌پێشدا وه‌ك ئامانجی دادگاكان له‌ تارانه‌وه‌ ده‌ستنیشان كرابوو.

پێشه‌وا و هاوڕێیانی ئه‌وه‌نده‌ی له‌ ماوه‌ی یازده‌ مانگی كۆماردا هه‌وڵیاندا، هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ش له‌و دادگا بوو، له‌خۆبردوویی و ئازایه‌تییان خۆیان نیشانداوه‌.
له‌گه‌ڵ هه‌موو ئازاری ده‌روونی و ئه‌و ژیانه‌ تاڵه‌ی كه‌ له‌ به‌ندیخانه‌ی پادگانی مه‌هاباددا توشیان هاتبوو، نه‌ك بڕوایان به‌ ئامانجه‌كانیان، لاواز نه‌ببوو به‌ڵكو زۆرئازاو به‌ وره‌تر ببوون له‌جاران.

رۆژنامه‌نوس و ئه‌وكه‌سانه‌ی كه‌قازی و هاوڕێكانیان له‌زیندان و دادگادیی بوو چی ده‌ڵێن ؟
له‌ چاوپێكه‌وتنێكی نهێنیدا كه‌ له‌گه‌ڵ یه‌ك دووكه‌سی جێی باوه‌ڕی خۆیان قازی و هاوڕێكانی گوتوویان، ئێمه‌یان فریودا، با نه‌ته‌وه‌ی كورد فریو نه‌خواو خه‌باتی خۆی بۆ رزگاری و سه‌ربه‌ستی درێژه‌ بدات و چه‌ك دانه‌نێت.
هه‌روه‌ها وتبوویان، ئازایه‌تییان له‌ دادگاكاندا به‌ ڕاده‌یه‌ك بووه‌ كه‌ ئه‌فسه‌ره‌كان سه‌ریان سوڕماوه‌، له‌ ڕاستیدا ئه‌و دادگایه‌ ئه‌مریكا و به‌ریتانیای له‌ پشت بوو. هه‌رچه‌ند جگه‌ له‌ كاربه‌ده‌ستانی خۆیان كه‌سی نامۆی لێ نه‌بووه‌، به‌ڵام ھه‌ر له‌ رێگای ئه‌وانه‌وه‌ زۆر شت بڵاوبوه‌ته‌وه‌ كه‌ پێویسته‌ بیزانین.
پێشه‌وا ھه‌ر جارێك له‌و دوو جاره‌ كه‌ به‌ ناو دادگایی كراوه‌ زیاتر له‌ چوار سه‌عات قسه‌ی كردوه‌ و به‌ وته‌ی سه‌روان شه‌ریفی كه‌ پارێزه‌ری بووه‌، ئه‌وه‌ قازی محه‌ممه‌د بووه‌ كه‌ حكومه‌تی دادگایی كردوه‌و له‌ ھه‌موو بوارێكه‌وه‌ هێناویه‌ته‌ ژێر پرسیار.
رۆژنامه‌ی ئازادی كه‌ له‌و سه‌رده‌مدا له‌به‌غدا به‌ زمانی كوردی ده‌رده‌چوو، سه‌باره‌ت به‌ پشتگیریی ئه‌مریكا و ئینگلیز له‌و دادگایییه‌ نوسیبووی: به‌ریتانیا و ئه‌مریكا قازی محه‌مه‌د و ھاوڕێكانی به‌دوژمنی هه‌ره‌ سه‌رسه‌ختی خۆیان ده‌زانن، هیوایان ھه‌بوو بتوانن چۆكیان پێ دابده‌ن و له‌ به‌ندیخانه‌ش نوێنه‌ره‌كانیان چوون له‌گه‌ڵیان دوان تا بتوانن بۆ لای خۆیانیان ڕابكێشن، به‌ڵام هیچ كات سه‌ركه‌وتوو نه‌بوون، دواتر رۆژنامه‌ی ئازه‌ربایجان له‌ باكۆ نوسیبووی قازی محه‌ممه‌د به‌ نوێنه‌ری ئه‌مریكا (جورج ئالێن)ی وتبوو: گه‌لی كورد چاوه‌ڕوانی هیچ چاكه‌یه‌كی له‌ وڵاتانی ئیستێعماری نیه‌، نه‌جه‌فقولی پسیان وته‌كانی پێشه‌وا له‌ دادگادا له‌ چه‌ند رسته‌دا كورت ده‌كاته‌وه‌ و ده‌نووسێ:له‌ كاتی دادگایی‌دا قازی محه‌ممه‌د هێرشی ده‌كرده‌ سه‌ر سیاسه‌ت و ئاكاری ده‌وڵه‌تی تاران و ده‌یگوت: "من له‌ قوژبنی گرتووخانه‌وه‌ ده‌نگی خۆم به‌رز ده‌كه‌مه‌وه‌ له‌ دژی ده‌وڵه‌تی تاران و سه‌رۆكه‌كانی و ده‌ڵێم تاوانبار ئێوه‌ن نه‌ك ئێمه‌. ئێوه‌ وڵاتتان لێ داگیركردووین
رۆژنامه‌نوسێكی دیكه‌ به‌ نێوی سلیمان.خ له‌ نووسراوه‌كانیدا ده‌ڵێت، قازی وتی:ته‌واوی ئه‌م به‌سه‌رھات و رووداوانه‌ ئاكامی سیاسه‌تی داگیركه‌رانه‌ی ده‌وڵه‌ته‌، ئه‌گه‌ر ده‌وڵه‌ت ته‌واوی كوردان به‌ خائین ده‌زانێ با ده‌ست له‌و مه‌ڵبه‌نده‌ هه‌ڵبگرێ، ئه‌گه‌ر به‌ نیشتمانپه‌روه‌ریشیان ده‌زانێ با لێ بگه‌ڕێ خۆیان كاروباری خۆیان بگرنه‌ ده‌ست، له‌ به‌ڵگه‌ و رۆژنامه‌كانی یه‌كیه‌تی سۆڤیه‌ت زۆر شت له‌سه‌ر ئه‌مه‌ نووسراون، له‌ زمان ئه‌فسه‌ره‌ ئێرانییكانه‌وه‌ ده‌گێڕنه‌وه‌ كه‌ قازی له‌جوابی ئه‌وه‌ی كه‌ كۆماری مه‌هاباد هی سۆڤیه‌ت بووه‌ ده‌ڵێت: ئه‌و رووداوانه‌ له‌ ئاكامی ئه‌وه‌ی دابوون كه‌ ئێوه‌ خۆتان قانوونی بنه‌ڕه‌تیتان له‌ ژێر پێ ناوه‌.
ئێستاش من ته‌نیا خۆم دامه‌زرێنه‌ری دیمۆكراسیه‌ت له‌ كوردستانم و هیچ هێزێكی بێگانه‌ منی هاننه‌داوه‌. بێبه‌شی كورد منی بۆ به‌ڕێوه‌بردنی ئه‌و كارانه‌ هانداوه‌، كاتێك سه‌رۆكی دادگا به‌ خه‌یانه‌ت تاوانباریان ده‌كا له‌ وه‌ڵام دا ده‌ڵێت: ئێره‌ ماڵی منه‌، خاكی كوردستان خاكی باب و باپیر و ئه‌جدادی منه‌ چۆن ده‌توانم ده‌ستی لێ هه‌ڵگرم، دادگایی یه‌كه‌م له‌ 19ی مانگی ژانویه‌ ده‌ستی پێكرد و چه‌ند رۆژی خایاند و حوكمی ئیعدامی قازییه‌كانی دا. دادگایی دووهه‌م له‌ 28ی مارسی 1947 (واته‌ 7ی خاكه‌لێوه‌) ده‌ستیپێكرد و رۆژی 30ی مارس كۆتایی پێهات.

01 (6) [800x600].jpg

به‌ر له‌ سێداره‌، وه‌سێتنامه‌ی‌ پێشه‌وا قازی‌ محه‌ممه‌د باسی چی ده‌كات ؟
  بسم الله الرحمن الرحیم   
 نه‌ته‌وه‌ی‌ زۆر لێكراو، بێ ‌به‌ش‌و چه‌وساوه‌ی‌ كورد! برایانی‌ به‌ڕێز! له‌ دوایین ساته‌كانی‌ ژیان‌دا بابه‌تگه‌لێتان وه‌ك ئامۆژگاری‌ پێ‌ ده‌ڵێم.
 بۆ ره‌زامه‌ندیی‌ خودا ده‌ست له‌ دوژمنیی‌ یه‌كتر هه‌ڵگرن، یه‌ك بگرن‌و بۆ پشتیوانی‌ له‌ یه‌كتر هه‌ڵسن، له‌ به‌رابه‌ر دوژمن‌دا راوه‌ستن، خۆتان به‌ نرخێكی‌ كه‌م به‌ دوژمنه‌كان مه‌فرۆشن، دوژمن ته‌نیا بۆ گه‌یشتن به‌ قازانجه‌كانی‌ ئێوه‌ی‌ ده‌وێت. پاش ئه‌وه‌ ئیتر زیاتر له‌ تڵپه‌یه‌ك نین.
 دوژمنانی‌ نه‌ته‌وه‌ی كورد زۆرن، زۆردان، نامه‌رد‌و بێویژدانن، رازی‌ سه‌ركه‌وتنی‌ هه‌ر نه‌ته‌وه‌یه‌ك یه‌كیه‌تیی‌‌و پێكه‌وه‌ بوونه‌. ئازادیی‌ نه‌ته‌وه‌یه‌ك پێویستی‌ به‌ پشتیوانیی‌ گشت نه‌ته‌وه‌كه‌یه‌، نه‌ته‌وه‌ی‌ یه‌كنه‌گرتوو هه‌میشه‌ له‌ ژێر ده‌سه‌ڵات‌دایه‌.
 ئێوه‌ نه‌ته‌وه‌ی كورد شتێكتان له‌ نه‌ته‌وه‌كانی‌ دیكه‌ كه‌م نیه‌. به‌ پێچه‌وانه‌شه‌وه‌ پیاوه‌تی‌، غیره‌ت‌و ئازایه‌تیی‌ ئێوه‌ فره‌ زۆرتره‌.ئه‌و نه‌ته‌وانه‌ی‌ له‌ به‌ندی‌ دیلی‌ رزگاریان بووه‌ یه‌كگرتوو بوون‌و ته‌واو. 
 ئێوه‌ش ده‌توانن به‌ یه‌كگرتوویی‌‌و هاوپێوه‌ندی‌ زه‌نجیری‌ دیلێتی‌ پچڕێنن. ئێره‌یی‌، خه‌یانه‌ت‌و خۆفرۆشی وه‌لانێن. ئیتر فریوی‌ دوژمنان مه‌خۆن. دوژمنی‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ كورد له‌ هه‌ر تاقم‌و گرووپ‌و ره‌نگ‌و ره‌گه‌زێك، هه‌ر دوژمنه‌، بێ‌ به‌زه‌یی‌و ویژدانه‌.ئێوه‌ له‌گیان یه‌ك به‌رده‌دا تا به‌ قازانجه‌كانی‌ خۆی بگا، به‌ به‌ڵێنیگه‌لی‌ درۆزنانه‌، ئێوه‌ ده‌خڵه‌تێنێ‌.
 له‌ ئیسماعیل ئاغای‌ شكاك تا جه‌وهه‌رئاغای‌ برای‌‌و حه‌مزه‌ئاغای‌ مه‌نگوڕ‌و چه‌ندین‌و چه‌ند قاره‌مانێكی‌ دیكه‌، فریوی‌ ئه‌م زۆرداره‌ مه‌لعونانه‌یان خوارد‌و ناپیاوانه‌ شه‌هیدكران. هه‌موویانیان به‌ قورئان‌و سوێند فریودا، ئاخر ئه‌مانه‌ كه‌ی‌ له‌ قورئان‌و سوێند تێده‌گه‌ن، وه‌فا له‌ لای‌ ئه‌م كۆمه‌ڵه‌، شمه‌كی‌ بازاڕه‌.
 له‌ رێگه‌ی‌ خوداو بۆ ره‌زامه‌ندیی‌ ئه‌و پشتی‌ یه‌كتر چۆڵ مه‌كه‌ن‌و یه‌كگرتوو بن، دڵنیا بن ئه‌گه‌ر دوژمن هه‌نگوێنتان پێبداتێكه‌ڵ به‌ژه‌هره‌. فریوی‌ سوێنده‌ درۆزنه‌كانی‌ مه‌خۆن، ئه‌گه‌ر هه‌زار جار سوێند بخۆن دووباره‌ هیچ ئامانجێكیان جیا له‌ له‌نێوبردنی‌ ئێوه‌ نیه‌.
 له‌ دوایین سه‌عاته‌كانی ژیانمدا خودا به‌ شایه‌تی‌ ده‌گرم كه‌ له‌ رێگای‌ ئازادی‌‌و به‌خته‌وه‌ریی‌ ئێوه‌دا گیان‌و ماڵی‌ خۆم به‌خت كرد‌و له‌ هیچ هه‌وڵێك كۆتاییم نه‌كرد، له‌ لای‌ ئه‌مانه‌، كوردبوونی‌ ئێوه‌ تاوانه‌، سه‌رو گیان‌و ماڵ‌و شه‌ره‌فی‌ ئێوه‌ له‌ لایان حه‌ڵاڵه‌.
ئه‌وان چونكه‌ له‌ گۆڕه‌پانی‌ شه‌ڕدا ناتوانن له‌ به‌رانبه‌ر ئێوه‌دا راوه‌ستن، هه‌میشه‌ هانا بۆ فێڵ‌و ته‌ڵه‌كه‌ ده‌به‌ن. شا‌و ده‌ست‌و پێوه‌ندییه‌كانی‌ به‌ جاران په‌یامیان نارد كه‌ بۆ وتووێژ ئاماده‌ن‌و مه‌یلی‌ خوێن رشتنیان نیه‌، به‌ڵام من ده‌مزانی‌ ئه‌وان درۆده‌كه‌ن. ئه‌گه‌ر خه‌یانه‌ت، خۆفرۆشی‌و فریوخواردوویی‌ هێندێ‌ له‌ سه‌رۆك عه‌شیره‌كان نه‌بووایه‌، كۆمار هیچكات شكستی‌ نه‌ده‌خوارد.
وه‌سیه‌ت ده‌كه‌م منداڵه‌كانتان فێری‌ زانست‌و عیلم بكه‌ن، نه‌ته‌وه‌ی‌ ئێمه‌ شتێكی‌ له‌ نه‌ته‌وه‌كانی‌ تری‌ جیهان كه‌م نیه‌، جیا له‌ زانست‌و عیلم، فێری‌ زانست بن تا له‌ كاروانی‌ مرۆڤایه‌تی‌ دوا نه‌كه‌ون. زانست، چه‌كی‌ له‌نێوبردنی‌ دوژمنانه‌، دڵنیابن ئه‌گه‌ر به‌ دوو چه‌كی‌ یه‌كیه‌تی‌‌و زانست پۆشته‌ ببن، دوژمنان كارێكیان بۆ ناچێته‌ پێش.
 ئێوه‌ نابێت‌ به‌ مردنی‌ من‌ و براكان‌ و ئامۆزاكانم ترس بچێته‌ دڵتانه‌وه‌، هێشتا قاره‌مانگه‌لێكی‌ زۆر ده‌بێ‌ گیان فیدا بكه‌ن تا داری‌ ئازادیی‌ كوردستان بگاته‌ به‌رهه‌م. دڵنیام پاش ئێمه‌ش قاره‌مانگه‌لێكی‌ دیكه‌ هه‌ن كه‌ فریوبخۆن، به‌ڵام هیوادارم مه‌رگی‌ ئێمه‌ ببێته‌ ده‌رسی عیبره‌ت بۆ سه‌رجه‌م خه‌باتگیڕانی‌ ئازادیی‌ كوردستان.
 وه‌سیه‌تێكی‌ دیكه‌م بۆدڵسۆزانی‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ كورد هه‌یه‌. له‌ خودای‌ گه‌وره‌ داوای‌ ئازادیی‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ خۆتان بكه‌ن.
 شایه‌ت له‌ خۆتان بپرسن بۆ من سه‌رنه‌كه‌وتم؟ له‌ وه‌ڵام‌دا ده‌بێت‌ بڵێم به‌ خودا سه‌ركه‌وتووی‌ راسته‌قینه‌ منم. چ نێعمه‌تێك له‌وه‌ سه‌رتره‌ كه‌ سه‌رو ماڵ‌و گیانم له‌ رێگای‌ نه‌ته‌وه‌‌و نیشتمانم‌دا به‌خت بكه‌م.
 باوه‌ڕ بكه‌ن من جاران داوام له‌ خودا كردوه‌ ئه‌گه‌ر بمرم به‌ شێوه‌یه‌ك گیان له‌ده‌ست بده‌م كه‌ به‌ روومه‌تی‌ سووره‌وه‌ له‌ لای‌ خودا‌و پێغه‌مبه‌ر‌و نه‌ته‌وه‌كه‌م دا ئاماده‌ بم. وه‌ها مردنێك سه‌ركه‌وتنی‌ راسته‌قینه‌یه‌.
خۆشه‌ویستانم! كوردستان، نیشتمانی كورد‌و ماڵیه‌تی‌. 
 هیچ كه‌سێك مافی‌ ئێره‌یی‌‌و به‌خێڵی‌ نیه‌ هه‌موو له‌ ماڵی‌ خۆیان‌دا ئازادن. هه‌رچی‌ له‌ ده‌ستتان دێ‌ بۆ ئازادیی‌ كورد كۆتایی‌ مه‌كه‌ن. ئیتر نابێ‌ له‌سه‌ر رێگای‌ ئه‌و كه‌سانه‌دا كه‌ به‌رپرسایه‌تی‌ ده‌گرنه‌ ئه‌ستۆ راوه‌ستن. له‌ به‌رد خستنه‌ رێگه‌ ده‌ست هه‌ڵگرن‌و ئه‌ركه‌كانتان به‌ باشترین شێوه‌ به‌ڕێوه‌ببه‌ن.
دڵنیابن براكورده‌كه‌تان له‌ دوژمنی‌ بێگانه‌ زۆر باشتره‌. ئه‌گه‌ر من به‌پرسایه‌تیم وه‌ئه‌ستۆ نه‌گرتبایه‌ ئێستا له‌ پای‌ چێوه‌ی‌ داردا نه‌بووم و له‌ لای بنه‌ماڵه‌كه‌م رۆژه‌كانم ده‌برده‌سه‌ر، به‌ڵام ئه‌ركی‌ من، به‌رزترین ئامانجم بوو و، تا پێی‌ گیان راوه‌ستام. به‌ هیوای‌ خوداوه‌ندی‌ گه‌وره‌، له‌ ئاكام‌دا به‌سه‌ر دوژمنان‌دا سه‌رده‌كه‌ون.
1-بڕواتان به‌ خودا‌و ماجا‌و من عندالله ‌و پێغه‌مبه‌ری‌ ئه‌كره‌م 'ێ' هه‌بێ‌‌و ئه‌ركه‌ دینییه‌كانی‌ خۆتان به‌ باشترین شێوه‌ به‌ڕێوه‌ ببه‌ن.
2- یه‌كیه‌تی‌و هاوپێوه‌ندی‌، ره‌مزی‌ سه‌ركه‌وتنه‌. ئێره‌یی‌‌و خۆفریودان وه‌لابنێن‌و له‌ وه‌رگرتنی‌ به‌رپرسایه‌تی‌‌و خزمه‌تكردن‌‌دا له‌گه‌ڵ یه‌كتر كێ‌به‌ركێ‌ بكه‌ن.
3- زانست‌و ئاگایی‌ خۆتان به‌رنه‌سه‌رێ‌ تا فریوی‌ دوژمنان نه‌خۆن.
4- هیچ كات دوژمن به‌ دۆست مه‌زانن چونكه‌ دوژمنی‌ نه‌ته‌وه‌‌و نیشتمان‌و دینتانه‌.
5- خۆتان بۆ چه‌ند رۆژ ژیان له‌م دنیا له‌ناوچووه‌دا مه‌فرۆشن، مێژوو سه‌لماندوویه‌ كه‌ دوژمن به‌ بچووكترین بیانوویه‌ك، ده‌ست بۆ كوشتار‌و سه‌ركوت ده‌با..
6-خه‌یانه‌ت له‌یه‌كتر مه‌كه‌ن نه‌ خه‌یانه‌تی‌ سیاسی‌و نه‌ خه‌یانه‌تی‌ ماڵی‌‌و گیانی‌‌و نامووسی خه‌یانه‌تكار له‌ لای‌ خودا‌و گه‌ل رووڕه‌شه‌‌و خه‌یانه‌ت، له‌ ئاكام‌دا بۆ خۆی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌.
7-له‌ته‌ك ئه‌و كه‌سانه‌ی‌ دا، بێ‌ خه‌یانه‌ت ئه‌رك به‌ڕێوه‌بردن هاوكاری‌ بكه‌ن. خودای‌ نه‌خواسته‌ هیچكات مه‌بنه‌ سیخۆڕی‌ بێگانه‌.
8- ئه‌و شوێنانه‌ی‌ له‌ وه‌سیه‌تنامه‌كه‌دا ئاماژه‌م پێ‌ كردون 'مزگه‌وت، قوتابخانه‌‌و نه‌خۆشخانه‌' هی‌ خۆتانن، به‌ باشترین شێوه‌ كه‌ڵكیان لێ‌وه‌رگرن.
9- واز له‌ شۆڕش مه‌هێنن تا له‌ژێرده‌سته‌یی‌ ده‌رباز بن. ماڵی‌ دنیا هیچ نیه‌، ئه‌گه‌ر نیشتمانێكتان هه‌بێ‌، سه‌ربه‌خۆیی ‌یه‌كتان هه‌بێ‌‌و ماڵ‌و خاك‌و نیشاتمانتان هی‌ خۆتان بێ‌، ئه‌و كات هه‌موو شتێكتان ده‌بێ‌، هه‌م سامان هه‌م ده‌وڵه‌ت، هه‌م ئابڕو و هه‌م نیشتمان.
10- گومان ناكه‌م جیا له‌ مافی‌ خودا 'حق الله'، مافێكی‌ دیكه‌ له‌ ئه‌ستۆم بێ‌، سه‌ره‌ڕای ئه‌مه‌ش ئه‌گه‌ر كه‌سێك هه‌ست ده‌كا قه‌رزێكی‌ به‌لامه‌وه‌یه‌ بچێته‌ لای‌ میراتگرانم.
تا ده‌ست نه‌ده‌یه‌ ده‌ستی‌ یه‌كتر، سه‌ركه‌وتن مسۆگه‌ر نابێ‌. له‌ یه‌كتر زۆر مه‌كه‌ن چونكه‌ خوداوه‌ند دوژمنی‌ زۆردارانه‌.
هیوادرام وته‌كانم وه‌رگرن، خوداوه‌ند ئێوه‌ به‌سه‌ر دوژمنان‌دا سه‌رخات.   
خزمه‌تگوزاری‌ نه‌ته‌وه‌‌و نیشتمان
((قازی محه‌ممه‌د ))

پێشه‌وا قازی وپه‌تی سێداره‌و هه‌ڵوێستی
هه‌ڵسوكه‌وتی قازی كاتی له‌ سێداره‌‌دران كه‌ رۆژنامه‌نوسێكی ده‌رباری شا ده‌یانگێڕێته‌وه‌ وه‌ك چیرۆك و ئه‌فسانه‌ی لێهاتووه‌. قازی له‌ پێش‌دا داوا ده‌كات كه‌ تیربارانی بكه‌ن چوونكه‌ له‌ سێداره‌‌دان ئایینی نیه‌، به‌ڵام ڕێگه‌ی پێ‌ناده‌ن. پاشان وه‌سیه‌تنامه‌یه‌ك ده‌نووسێت كه‌ جێگه‌ی سه‌رنجه‌ له‌ باری كۆمه‌ڵایه‌تیه‌وه‌ و له‌ باری سیاسیه‌وه‌. قازی ‌ئه‌و مردنه‌ی به‌ سه‌ركه‌وتن ده‌زانی و هه‌ر بۆیه‌ به‌ 7 ھه‌نگاو رێگه‌ی بۆلای سێداره‌كه‌ پێوا.
 له‌ پای سێداره‌ رێگه‌ی نه‌دا چاوی ببه‌ستن و ده‌ڵێت: حه‌ز ده‌كه‌م له‌ ئاخرین چركه‌ی ژیانیشمدا به‌ سه‌ربه‌رزی و چاوی كراوه‌وه‌ له‌ نیشتمانی خۆشه‌ویستم بڕوانم.
روو له‌دوژمنانی گه‌ل ده‌ڵیتَ: ئێوه‌ قازی محه‌مه‌دێك ده‌كوژن، به‌ڵام بزانن له‌ هه‌ر تنوكه‌ خوێنێكی من، قازی محه‌مه‌دێكی دیكه‌ شین ده‌بێته‌وه‌. داوا له‌گه‌لی كورد ده‌كه‌م خه‌باتی خۆی له‌پێناو رزگاریی كوردستان دا په‌ك نه‌خات، باوه‌ڕ به‌ ده‌وڵه‌تی خۆفرۆشی تاران مه‌كه‌ن. بژی كورد و كوردستان.
ته‌رمی ئه‌و شه‌هیدانه‌ هه‌ر ئه‌و رۆژه‌ له‌سه‌رشان و پیلی خه‌ڵكی به‌ شه‌ره‌فی مه‌هاباد له‌گۆڕستانی مه‌لا جامی به‌ خاكی نیشتمانه‌كه‌یان سپێردران، شوێنی گۆڕه‌كه‌یان ئێستاش له‌ ژێر چاودێری‌دایه‌.
بۆیه‌ له‌30ی ئازاری 1947 پێشه‌وا قازی محه‌مه‌د، سه‌رۆكی كۆماری كوردستان، به‌ تۆمه‌تی خیانه‌ت كردن له‌ ئێران له‌گه‌ڵ حه‌مه‌حوسێن خانی سه‌یف قازی (ئامۆزای پێشه‌وا) و ئه‌بولقاسم سه‌در قازی(برای پێشه‌وا) به‌ فه‌رمانی محه‌مه‌د ره‌زا شا و ستادی ئه‌رتش له‌ مه‌یدانی چوارچرا ئه‌و شوێنه‌ی كه‌ كۆماری كوردستانی تێدا راگه‌یه‌نرا، له‌ سێداره‌ دران.

 

سه‌رچاوه‌كان.....
-كتێبی‌ " قازی‌ محه‌ممه‌د‌و كۆمار له‌ ئاوێنه‌ی‌ به‌ڵگه‌كان"دا ، بێهزاد خۆشحاڵی‌، 1380، هه‌مه‌دان
-ژیان و خه‌باتی پێشه‌وا، قازی محه‌ممه‌د ،بلاوكراوه‌كانی حزبی دیموكراتی كوردستانی ئێران
-قازی محه‌مه‌د، نوسینی: محه‌مه‌د به‌هادین مه‌لا ساحیب
-لاپه‌ڕه‌ی تایبه‌ت به‌ پێشه‌وا قازی له‌ ماڵپه‌ری PDKI
-ده‌قی دادگایی كردنی پێشه‌وا قازی محه‌مه‌د و سه‌در و سه‌یفی قازی / ئاماده‌ كردنی ---به‌دره‌دین ساڵح / وه‌رگێڕاوی به‌ڵگه‌كانی نووسراوه‌ سه‌روان كه‌یومه‌رس ساڵح / ھه‌ولێر 2001
-سایتی سبه‌ی بابه‌تێك له‌سه‌ر دامه‌زراندنی كۆماری مهاباد
-فه‌لاح شه‌ریف:-پێشه‌وا قازی محه‌مه‌د سه‌رۆك كۆماری كوردستان ، سایتی میژووی كورد
سایتی ویكپیدیا

01 (7) [800x600].jpg

مه‌زارگه‌ی قازی محه‌مه‌د

 

01 (8) [800x600].jpg

 PUKmedia ئاماده‌كردنی / كاوان ئه‌حمه‌د حه‌مه‌ساڵح هه‌ڵه‌بجه‌یی _ هاوكار عه‌بدۆڵڵا

وێنە هەواڵ
  • image04
  • ناكۆكیش بین كۆرۆنا دوژمنی هاوبه‌شمانه‌

  • image04
  • سه‌نگه‌ری خۆپارێزێ سه‌نگه‌ری پێشمه‌رگه‌یه‌ بیپارێزه‌، بمانپارێزه‌

  • image04
  • لەرۆژژمێری خشتەی ھەفتە یادی یەكێتیدا ئەمرۆ رۆژی ژنانە

  • image04
  • .

  • image04
  • .

  • image04
  • .

  • image04
  • تێکۆشەرانی دێرین ھەموو ئەو ھەڤاڵە خەباتگێڕانەن کە لە رەوتی خەباتی دەیان ساڵەی یەکێتی و شۆڕشی نوێدا رۆڵیان لەسەرخستنی ئەم کاروانە چل و پێنج ساڵیەدا گێڕاوە.

  • image04
  • .


                                           

پێشمه‌رگه‌ دێرینه‌كانی هه‌نده‌ران یادی دامه‌زراندنی یه‌كێتی پیرۆز ده‌كه‌ن


له‌ڕێگه‌ی سكایپه‌وه‌ به‌ سه‌رپه‌رشتی سه‌عدی پیره‌ لێپرسراوی مه‌كته‌بی ناوه‌نده‌كانی ده‌ره‌وه‌ی وڵات و مه&zw...


  کەنەدا.. تەرمی ئاران بە خاك دەسپێردرێت
  فینلاند..ناوەندی یەکێتیی کۆدەبێتەوە
                                           

لەتیف شێخ عومەر: یەكێك لە ماناكانی نوێبوونەوە گەڕانـەوەیە بۆ باوەڕە نەگۆڕەكانی یەكێتی


لەدیدارێكیدا لەگەڵ رادیۆی دەنگی گەلی كوردستاندا بەبۆنەی 45-ەمین ساڵیادی دامەزراندنی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستاندا، هەڤاڵ لەتیف شێخ عومەر ئەندامی مەكتەبی سیاسی ...


  ئه‌سه‌سه‌رد: ده‌بێت پێداچوونه‌وه‌ به‌ په‌یوه‌ندییه‌كانمان له‌گه‌ڵ پارتی بكه‌ین
  %63ی شه‌هیدانی كوردستان له سنووری سلێمانییه‌
                                           

دیدگای سیاسی و ئابووری یەكێتی لە دیدی ئەندامانی سەركردایەتییەوە

دیدگای یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان لەڕووی سیاسییەوە جیاناكرێتەوە لە دیدگای یەكێتی لەڕووی ئابورییەوە، بۆیە پێویستە لە پڕۆژەی یەكێتی لە ئەنجومەنی نوێنەران و پەرلەمانی كورد...


  دۆست و دوژمن حساب بۆ رۆڵی یەكێتی دەكەن
  45 ساڵه‌ یه‌كێتی خوێن ده‌به‌خشێت


کاریکاتێر