سه‌رژمێری گشتی دانیشتوان له‌ عیراقدا..

سه‌رژمێری گشتی دانیشتوان له‌ عیراقدا..


10/10/2019 16:04:00
چاپ کردن
بە وێنەوە    بە بێ وێنە
           
.

ئه‌و تارماییه‌ی هه‌موان لێیده‌ترسن !

•    ئاشكرایه‌ مێژووی چێكردنی سه‌رژمێری گشتی دانیشتوان له‌ دونیادا كۆنه‌،ئه‌وه‌تا یه‌كه‌م سه‌رژمێری له‌ به‌ریتانیا له‌ ساڵی   1066  و له‌ ئه‌مریكا له‌ ساڵی  1790 و له‌ فه‌ڕه‌نسا له‌ساڵی 1836  و له‌ به‌لچیكا له‌ساڵی 1846  و له‌ یابان له‌ساڵی 1861  و له‌ ئه‌ڵمانیا له‌ساڵی 1871   و له‌ هندستان له‌ساڵی 1881  و له‌ ڕوسیا له‌ ساڵی 1897 دا ئه‌نجامدراون.ئاشكراشه‌ ئه‌و وڵاتانه‌ وڵاتانی گه‌شه‌كردوو و پێشكه‌وتوون. جا پڕۆسه‌ی سه‌رژمێری گشتی دانیشتوان له‌ وڵاتانێكدا به‌هه‌ردوو سیسته‌می حوكمڕانی دیموكراسی و تاكڕه‌ویدا،بۆته‌ كه‌لتور و كارێكی باو كه‌ به‌ 5 یان10 ساڵ جارێك سه‌رژمێری دانیشتوان ئه‌نجام ده‌ده‌ن و ئیدی ئه‌م نه‌ریته‌ گوازراوه‌ته‌وه‌ بۆ وڵاتانی دونیای سێهه‌م و تازه‌پێگه‌یشتوش كه‌ له‌سه‌ر ڕێگای گه‌شه‌كردن و به‌ئاڕاسته‌ی پێشكه‌وتن و ئاوه‌دانی و زیاتر بوژاندنه‌وه‌ی ژێرخانی ئابوری و كۆمه‌ڵایه‌تی هه‌نگاو ده‌نێن و گه‌ره‌كیانه‌ چه‌ندی بتوانن به‌ پلانی زانستی و به‌فۆڕمێكی نوێگه‌راییه‌وه‌ گه‌ر وه‌ك چاولێكه‌ری وڵاتانی پێشكه‌وتوش بێت،ئه‌مانیش سه‌رژمێری دانیشتوانی خۆیان بكه‌ن.
•    بۆیه‌ كار و پڕۆسه‌ی سه‌رژمێریكردنی دانیشتوان به‌شێوه‌یه‌كی به‌رده‌وامی بۆته‌ كارێكی له‌پێشینه‌ و زۆر پێویست له‌سه‌ر حكومه‌ته‌كان،كه‌ ئاشكراشه‌ ئه‌م پڕۆسه‌یه‌ ته‌واو زانستی و به‌مه‌به‌ستی كۆكردنه‌وه‌ی زانیاری ودواتر لێكۆڵینه‌وه‌ و شیكردنه‌وه‌ی هه‌موو ئه‌و زانیاریانه‌یه‌ و له‌ئه‌نجامیشدا پلان دانانه‌ بۆ ئاینده‌ له‌چوارچێوه‌ی پلانی 5 ساڵی یان 10ساڵی و زیاتریشدا بۆ سه‌رجه‌م بوار و كه‌رته‌كانی گه‌شه‌كردنی وڵات.
•    بۆیه‌ گرنگی ئه‌م پڕۆسه‌یه‌ له‌وه‌دایه‌ كه‌ به‌رچاوڕوونی ده‌داته‌ لێپرسراوانی حكومه‌ت ده‌رباره‌ی ته‌واوی ژیان و گوزه‌ران و ژماره‌ و قه‌واره‌ وتوانا و داهات و خه‌رجی وڵات و كۆمه‌ڵگاو ئیدی له‌سه‌ر بنه‌مای ئه‌و زانیاریانه‌ كه‌ تاڕاده‌یه‌كی زۆر نزیكن له‌ ڕاستی و واقعیه‌وه‌ چونكه‌ به‌پراكتیكی و له‌سه‌ر زه‌مینه‌ی واقع هه‌موو پرسیاره‌كان وه‌ڵامی ته‌واویان ده‌ستده‌كه‌وێت له‌زاری كه‌سه‌كان خۆیانه‌وه‌.هه‌ربۆیه‌ش پڕۆسه‌ی ئامار و كۆكردنه‌وه‌ی داتا و زانیاریه‌كان له‌ئێستادا بونه‌ته‌ زه‌روره‌تێكی گه‌وره‌ بۆ دانانی پلانی ئابوری و ئه‌منی و كۆمه‌ڵایه‌تی و ته‌نانه‌ت سیاسیش.
•    بۆخۆی پڕۆسه‌ی سه‌رژمێریكردن پڕۆسه‌یه‌كه‌ كه‌ نیه‌ت و خواستی ئابوری له‌ پشته‌وه‌یه‌ به‌ پله‌ی یه‌كه‌م نه‌ك سیاسی ،به‌ڵام له‌زۆر وڵاتدا به‌تایبه‌تیش تاكڕه‌وه‌كان یان ئه‌و حومڕانیانه‌ی له‌لایه‌ن كه‌مینه‌یه‌كه‌وه‌ به‌ڕێوه‌ده‌برێن یان ئاین و ئاینزایه‌كی دیاریكراوه‌وه‌ ڕابه‌رایه‌تیده‌كرێن. پڕۆسه‌ی سه‌رژمێری قه‌تیس و بچوك ده‌كه‌نه‌وه‌ له‌ جوغزی سیاسیدا و بۆ مه‌رام و خواستی سیاسی و به‌رژه‌وه‌ندی نه‌ته‌وه‌یی یان ئاینی و مه‌زهه‌بی خۆیان به‌كاریدێنن و زۆر جاران له‌و پێناوه‌شدا ده‌كه‌ونه‌ شاردنه‌وه‌ی زانیاریه‌ ڕاست و دروسته‌كان و كاری ساخته‌كاریش ئه‌نجام ده‌ده‌ن بۆ زاڵكردن یان زیادكردن یان پیشاندانی ناواقعی بۆ بون و قه‌واره‌كانی خۆیان وه‌ك له‌هه‌موو سه‌رژمێریه‌كانی سه‌رده‌مه‌كانی پاشایه‌تی و كۆماریدا له‌ عێراقدا ڕوویانداوه‌ كه‌ له‌ماوه‌ی 76 ساڵی ته‌مه‌نی ده‌وڵه‌تی عێراقیدا له‌ 1921 وه‌ تا 1997 ته‌نها 8 سه‌رژمێری گشتی ئه‌نجامدراوه‌ له‌ساڵانی ((1927 و1934 و 1947 و 1957 و 1965 و 1977 و 1987 و 1997))دا.
•    به‌مشێوه‌یه‌ له‌م وڵاتانه‌ی ڕۆژهه‌ڵات به‌گشتی و ئه‌وانه‌ی حوكمڕانیه‌كی شمولی و توتالیتاری و نه‌ته‌وه‌یی و ئاینی و مه‌زهه‌بی به‌ڕێوه‌یان ده‌بات بۆته‌ پڕۆسه‌یه‌كی ترسهێنه‌ر وتارماییه‌كی تۆقێنه‌ر و هه‌موان له‌ ئه‌نجامه‌كانی ده‌ترسن،گه‌ر به‌ به‌رژه‌وه‌ندی بون و قه‌واره‌ و ده‌سه‌ڵات و هێزی خۆیان نه‌شكایه‌وه‌.بۆیه‌ زۆرجاران به‌مه‌به‌ست ئه‌م پڕۆسه‌ گرنگه‌ دواده‌خه‌ن یان هه‌ر نایكه‌ن وپه‌كیده‌خه‌ن یانیش گه‌ر سازیان كرد به‌ ناته‌واوی و نازانستی جێبه‌جێی ده‌كه‌ن به‌ ترس و دڵه‌ڕاوكێوه‌.
•    جا ئه‌م ڕاستیانه‌ی لای سه‌ره‌وه‌ له‌ ئێستادا بۆ ده‌وڵت و حكومه‌تی عێراق بونه‌ته‌ ڕاستیه‌كی حاشا هه‌ڵنه‌گر ،كه‌ له‌ماوه‌ی زیاد له‌ 23ساڵه‌ سه‌رژمێری گشتی له‌ عێراقدا نه‌كراوه‌ واته‌ له‌ساڵی 1997 كه‌ ژماره‌ی دانیشتوانی عێراق 19 ملیۆن كه‌س و هه‌رێمی كوردستانیش به‌ نزیكه‌یی  3 ملیۆن كه‌س بوون. و نزیكه‌ی 33ساڵیشه‌ له‌هه‌رێمی كوردستاندا ئه‌نجامنه‌دراوه‌.بۆیه‌ هه‌موو زانیاری و داتاكانی له‌به‌رده‌ستا هیچیان نزیك نین له‌ ڕاستیه‌وه‌ به‌ڵكو هه‌موانیان له‌چوارچێوه‌ی گریمانه‌و و نزیكخستنه‌وه‌ ده‌رناچن.له‌ئێستادا و دوای 16 ساڵ له‌ ڕووخاندنی ڕژێمی به‌عسی ێدامی له‌ 2003وه‌ حكومه‌تی عێراقی دوای دووجاران بڕیار بۆ چێكردنی ئه‌و پڕۆسه‌یه‌ له‌ساڵانی 2007 و 2013دا نه‌یانتوانی ئه‌نجامیبده‌ن،به‌ڵام له‌ئێستادا خۆشبه‌ختانه‌ بڕیاری یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ دراوه‌ كه‌ له‌مانگی تشرینی یه‌كه‌می ساڵی 2020دا ئه‌و پڕۆسه‌یه‌ جێبه‌جێبكرێت.
•    پلاسیار لێره‌دا ئه‌وه‌یه‌،ئایا هه‌موو پێكهاته‌ نه‌ته‌وه‌یی و ئاینی و مه‌زهه‌بیه‌كانی ناو عێراق دڵخۆشن به‌و پڕۆسه‌یه‌ یان هه‌موان به‌ترس و دڵه‌ڕاوكێوه‌ لێی ده‌ڕوانن و به‌كامی دڵ حه‌زناكه‌ن جێبه‌جێبكرێت ؟ئایا ئه‌م هه‌موو ترس و دڵه‌ڕاوكێیه‌یان بۆچی و له‌ پای چیدایه‌؟
وه‌ڵامی كورت و كرمانجی و بێ پێچ و په‌نا ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌موان و هه‌ریه‌كه‌ به‌بیانوی جیاوازه‌وه‌ له‌و پڕۆسه‌یه‌ ده‌ترسن،به‌ڵام به‌ناچاریش قبوڵیان كردوه‌  سه‌ره‌ڕای تێبینی و سه‌رنجه‌كانیان.
•    ئاشكرایه‌ له‌دوای ساڵی 2003وه‌ زۆرینه‌ی شیعه‌ مه‌زهه‌بی عه‌ره‌بی بونه‌ته‌ ده‌سه‌ڵاتدار له‌ عێراقدا و ته‌واوی جومگه‌ و بڕگه‌ گرنگه‌كانی بڕیاریان له‌ده‌ستدایه‌ به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ سه‌رۆكی حكومه‌ت له‌و پێكهاته‌یه‌یه‌ و هه‌موو توانا مادی و مرۆییه‌كانی له‌به‌رده‌ستدایه‌ و له‌ساڵانی ڕابووردوشدا كه‌ ده‌یانتوانی ئه‌و پڕۆسه‌یه‌ ئه‌نجامبده‌ن به‌ڵام له‌ڕوانگه‌ی سیاسی ومه‌زهه‌بی خۆیانه‌وه‌ چێیان نه‌ده‌كرد و ده‌ترسان كه‌ ژماره‌ و قه‌واره‌ی ڕاسته‌قینه‌ی خۆیان ده‌ربكه‌وێت له‌به‌رامبه‌ر سونه‌ مه‌زهه‌به‌كان و كورده‌كانداو به‌پێچه‌وانه‌ی ئه‌وه‌ی كه‌ بانگه‌شه‌ی بونیان زیاد له‌ ڕێژه‌ی 60% دانیشتوانی عێراق ده‌كه‌ن بۆیه‌ ئه‌مه‌ ترسی شیعه‌كانه‌.
•    سونه‌ عه‌ره‌به‌كانیش هه‌مان بیانویان هه‌بوه‌ و ده‌ترسن كه‌ له‌ئێستادا قه‌واره‌ و ژماره‌ی ڕاسته‌قینه‌ی خۆیان بۆ ده‌ربكه‌وێت له‌به‌رامبه‌ر شیعه‌ و كورده‌كاندا.دوای 16 ساڵ له‌ كوشتن و بڕینێكی بێشومار كه‌ ڕووبه‌ڕوی خۆیان و ناوچه‌كانیان بوه‌وه‌ له‌سه‌رده‌ستی میلیشیا شیعه‌كان و داعش و تیرۆریستاندا.
•    كورده‌كانیش هه‌روان و ده‌ترسن له‌وه‌ی كه‌ به‌ پێچه‌وانه‌ی ئه‌وه‌ی بانگه‌شه‌ی 5 ملیۆن كه‌س ده‌كه‌ن كه‌متر بن و پشكیان له‌بودجه‌ی ساڵانه‌ی ده‌وڵه‌تی عێراقدا له‌ 17% وه‌ كه‌مببێته‌وه‌ بۆ كه‌متر و زیانی مادی و داهاتیان به‌ربكه‌وێت.به‌تایبه‌تیش كه‌مبونه‌وه‌ و زانینی ژماره‌ی ڕاسته‌قینه‌ی كورد له‌ناوچه‌ دابڕێنراوه‌كان كه‌ ماده‌ی 140ی ده‌ستور ده‌یانگرێته‌وه‌ ده‌بێته‌ كاره‌سات بۆ كورد و ئاینده‌ی ئه‌و ناوچانه‌ كه‌ له‌ هه‌قیقه‌تی مێژوو و جوگرافیادا كورد و كوردستانین،به‌ڵام كه‌مبونه‌وه‌ی ژماره‌ی كورد به‌هۆی پڕۆسه‌كانی ته‌عریب و ڕاگواستنو ..هتد.وه‌.له‌كاتی ڕاپرسی بۆ گه‌ڕاندنه‌وه‌ی ئه‌و ناوچانه‌ بۆسه‌ر هه‌رێمی كوردستان كورد زۆر زیانی به‌رده‌كه‌وێت. بۆیه‌ كورده‌كان مه‌ترسیان له‌ ئه‌نجامی سه‌رژمێریه‌كه‌ هه‌یه‌ له‌به‌رامبه‌ر سونه‌ و شیعه‌ی عه‌ره‌بدا..
•    كه‌مینه‌كانی توركومان و مه‌سیحیه‌كان و ئه‌وانی تریش هه‌روان،چونكه‌ هه‌موانیان خۆیان زۆر به‌گه‌وره‌تر داده‌نا.به‌ڵام ئه‌م سه‌رژمێریه‌ گشتیه‌ ڕووی ڕاسته‌قینه‌یان پیشان ده‌دات و چیدی ناتوانن بانگه‌شه‌ی زیاد له‌ قه‌واره‌ی خۆیان بكه‌ن.جا له‌ كاتی چێكردن و سه‌رخستنی ئه‌م پڕۆسه‌ی گشتی سه‌رژمێریه‌دا هه‌موان قه‌واره‌ و هێز و توانا و ژماره‌ی ڕاسته‌قینه‌  و سیماو ناوه‌ڕۆكی خۆیان بۆ ده‌رده‌كه‌وێت،گه‌ر فێڵ و ساخته‌كاری و گۆڕان له‌ ئه‌نجامه‌كان و زانیاریه‌كاندا نه‌كرێت به‌ به‌رژه‌وه‌ندی پێكهاته‌یه‌كی دیاریكراو.ئه‌م سه‌رژمێریه‌ زۆر گرنگه‌ چونكه‌ دوای 23 ساڵ دێت له‌ ئه‌نجامنه‌دانی له‌ ده‌وڵه‌تی عێراقیدا و بۆ 10 ساڵی ئاینده‌ ده‌بێته‌ دۆكۆمێنتێكی گرنگ و بنه‌مای كاركردن و پلاندانان بۆ ئاینده‌ له‌هه‌موو بواره‌كاندا.
بۆیه‌ له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌و ترسه‌ بێبنه‌مایانه‌ی هه‌موان ،ئه‌م پڕۆسه‌یه‌ گرنگ و زۆر پێویسته‌،بۆ وڵاتێكی وه‌كو عێراق به‌ هه‌رێمی كوردستانیشه‌وه‌ چونكه‌ تازه‌ به‌تازه‌ له‌سه‌ر سكه‌ و ڕێگا و به‌ ئاڕاسته‌ی گه‌شه‌و پێشكه‌وتنی زیاتر و نوێدان دوای ئه‌و هه‌موو جه‌نگ و ماڵوێرانیه‌ی سه‌رده‌مه‌كانی پێشوتری ده‌سه‌ڵاتدارانی به‌غداد و دوای پڕۆسه‌ی ڕزگاركردن و جه‌نگی دژ به‌داعش و تیرۆرستان.
بۆیه‌ گرنگه‌ كه‌ هه‌موان هه‌وڵی سه‌رخستنی بده‌ن نه‌ك ڕێگری بخه‌نه‌ به‌رده‌م و هه‌وڵی تێكدان و ساخته‌كاری تیادا بده‌ن بۆ به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان.چونكه‌ له‌كۆتایدا ئه‌وه‌ی زیانی به‌رده‌كه‌وێت ته‌نها وڵات و كۆمه‌ڵگایه‌ بۆ ئاینده‌ و ئێستا به‌هه‌موو حیزب و سه‌ركرده‌ و پێكهاته‌كانه‌وه‌ نه‌ك پێكهاته‌یه‌كی دیاریكراو.بۆیه‌ پڕۆسه‌كه‌ هێنده‌ی هیوابه‌خش و به‌سووده‌ نیوهێنده‌ مایه‌ی ترس و دڵه‌ڕاوكێ و نیگه‌رانی نیه‌،گه‌ر هه‌موان بیانه‌وێت عێراق و كۆمه‌ڵگای عێراقی به‌هه‌رێمی كوردستانیشه‌وه‌ له‌م بازنه‌ بۆش و خولاوه‌ بێناوه‌ڕۆكه‌ی هه‌ژاری و دواكه‌وتوویی و نه‌خۆشی و نه‌خوێندواری ڕزگاربكه‌ن.
ئاشكراشه‌ ئه‌م پڕۆسه‌ گرنگه‌ پێویستی به‌ كه‌شوهه‌وایه‌كی ئارام و سه‌قامگیر هه‌یه‌،نه‌ك وه‌ك ئێستا وماوه‌ی 6 ڕۆژه‌ ته‌واوی عێراق جگه‌ له‌هه‌رێمی كوردستان كه‌وتۆته‌ گێژاوی خۆپیشاندان و ناڕه‌زاییه‌كانی هاوڵاتیانه‌وه‌ و بارێكی ئه‌منی ناجێگیری لێدروستبوه‌،گه‌ر دۆخه‌كه‌ به‌م شێوه‌یه‌ به‌رده‌وام بێت ئه‌وا چاوه‌ڕوان ناكرێت كه‌ پڕۆسه‌یه‌كی هه‌ڵبژاردنی سه‌ركه‌وتوو ئه‌نجامبدرێت.ئه‌مه‌ش به‌زیان ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ سه‌ر ته‌واوی عێراق به‌هه‌رێمی كوردستانیشه‌وه‌ و كێشه‌ و ململانێ ناڕه‌واكانیش له‌سه‌ر بودجه‌ و داهات و خه‌رجیه‌كانیش به‌رده‌وام ده‌بێت.

نه‌وزادی موهه‌ندیس
[email protected]

وێنە هەواڵ
  • image04
  • خؤثيشاندان لةلوبنان

  • image04
  • محه‌مه‌دی 13 ساڵان یه‌كێك له‌ بریندارانی چه‌كی قه‌ده‌غه‌كراو له‌ رۆژئاوا

  • image04
  • حەلەبی سوریا.. وێنەی فرانس پرێس

  • image04
  • شه‌هید فاتیح.. یه‌كه‌م شه‌هیدی شۆڕشی نوێ

  • image04
  • له‌ سلێمانیه‌وه‌ پشتگیری رۆژئاوا ده‌كرێت

  • image04
  • كورد له‌ رۆژئاوا ئاواره‌ ده‌بێته‌وه‌

  • image04
  • پەیكەر بۆ د.جەمال ئەحمەد ناسراو بە (باوكی منداڵان) دروستدەكرێت

  • image04
  • لەساڵیادی كۆچی دوایی مام جەلال دا، مەلا بەختیار سەردانی خاتوو هێرۆ ئیبراهیم ئەحمدی کرد


                                           

دانیمارك.. پرسه‌ بۆ شه‌هید هفرین و هاوڕێكانی دانرا


به‌ئاماده‌بوونی جه‌ماوه‌رێكی زۆر له‌كوردانی ده‌ڤه‌ره‌كه‌و نوێنه‌رانی پارت و لایه‌نه‌ سیاسیه‌كانی كوردستانی و دانیمارك، پرس...


  پۆلیسی ئەڵمانیا مەترسی لەپێكدادانی تورك و كورد هەیە
  كوردانی ئوسترالیا پشتیوانی ڕۆژئاوا ده‌كه‌ن
                                           

عومەر شێخ موس: سەركردایەتیی كورد لەسیاسەت تێ نەگەیشتووە


عومەر شێخ موس، سیاسەتمەداری كورد، كە خەڵكی رۆژئاوای كوردستانە جەخت لەسەر ئەوە دەكاتەوە، ئەو پشتتێكردنەی ئەمەریكا لە رۆژئاوای كوردستان ئەگەر هەیە لە دژی هەرێمی كوردستانیش دووبارە ببێتەوە و دەشڵێت: ب...


  حاجی مەسیفی: بۆ دانانی پارێزگاری كەركوك چیتر سەبرمان نەماوە
  موكه‌ڕه‌م تاڵه‌بانی: به‌ بارزانیم وت ڕیفراندۆم سودی بۆ كوردستان نابێت
                                           

%40ی رێگەكانی هەرێم بۆ شۆفێری گونجاونین

رێگەكانی هاتووچۆ زۆربەیان بێكەڵك و پڕتاسە و چاڵن، حكومەتیش لە توانایدا نەبووە چاكیان بكاتەوە بە بیانووی قەیرانی دارایی، هۆكارێكی رووداوەكانی هاتووچۆش خراپیی ئەو رێگەیان...


  ئاڵتونی زۆر بەختی كچانی دهۆك دەسوتێنێت
  ئه‌و 7 ڕۆژه‌ی عیراقی هه‌ژاند !


کاریکاتێر