دابڕانی رۆشنگه‌ری و دانه‌بڕانی ره‌شبیری

دابڕانی رۆشنگه‌ری و دانه‌بڕانی ره‌شبیری


15/7/2019 12:34:00
چاپ کردن
بە وێنەوە    بە بێ وێنە
           
.

كۆنفرانسی دامه‌زراندنی دابڕان، زاده‌ی گۆڕانكارییه‌ سۆسیۆ-كۆمه‌ڵایه‌تی و قه‌یرانی هزرو فه‌لسه‌فه‌ی قۆناغی گوزه‌ری دیموكراسی و پێویستی موتوربه‌كردنی هه‌ست و هه‌ڵوێستی ئه‌و خه‌ڵكه‌یه‌، كه‌ باوه‌ڕیان به‌ دیموكراسی و مه‌ده‌نیه‌ت هه‌یه‌، به‌ڵام له‌ترسی هه‌ژمونی ئیسلامگه‌رای نه‌ریتگه‌را، هێزه‌ سیاسیه‌كان و ده‌سه‌ڵاتی یاساڕێژی كوردستان، پرۆژه‌ی رۆشنگه‌ری و سیكولاریزمیان وه‌كو بنه‌مای هزری دیموكراسی نه‌كردۆته‌ ستراتیژی قۆناغه‌كه‌.
له‌دوای راپه‌ڕین، بیرۆكه‌یه‌كی له‌رزۆكی سیكولاریزم و ره‌خنه‌یه‌كی شه‌رمنانه‌، له‌مێژووی ده‌سه‌ڵاته‌كانی ئیسلامگه‌را، هه‌بووه‌، به‌ڵام هێزه‌ ئیسلامگه‌راكان،  له‌ چاره‌كه‌ سه‌ده‌ی رابوردودا، نه‌ك له‌كوردستان و عێراقدا، به‌ڵكو له‌ته‌واوی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا ئازایانه‌تر ده‌كه‌وتنه‌ وێزه‌ی هێزه‌ نیمچه‌ دیموكرات و نیمچه‌ سیكولاریسته‌كان. هه‌رچی بانچه‌په‌كانیش هه‌یه‌، له‌پڕ پڕیان ده‌دایه‌ ره‌خنه‌ی هه‌ستی رای گشتی برینداركه‌ر و هێنده‌ تیۆرگه‌رایی په‌تی بوون، زۆر كه‌متر ئاگایان له‌ راده‌ی گه‌شه‌كردن و چۆنیه‌تی گه‌شه‌پێدانی كورده‌واری دواكه‌وتوو بوو. له‌م دوڕیانه‌دا، ئاقاری دابڕانی رۆشنگه‌ری و دانه‌بڕانی ره‌شبیری، كه‌وتنه‌ ناو پرۆسه‌ی قوڵبونی ناكۆكیه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان، به‌بێ ئه‌وه‌ی تا ئه‌وكاته‌، رۆشنگه‌رو سیكولاریسته‌كان، ناوه‌ندێكی رابه‌رایه‌تی ره‌سمییان هه‌بێ. به‌ڵێ..
سیكولاریسته‌كان، ده‌جوڵان، به‌ڵام پرۆژه‌یه‌كی فه‌لسه‌فی-هزری، خه‌مڵیویان بۆ په‌یڕه‌وكردنی له‌ كوردستاندا نه‌بوو. له‌لایه‌كه‌وه‌، ده‌سته‌بژێره‌ فه‌لسه‌فه‌ جیاوازه‌كان هه‌بوون. له‌لایه‌كی دیكه‌شه‌وه‌، ئه‌و گروپه‌ روناكبیرانه‌ی هه‌شبون، ئه‌مانیش په‌رش و بڵاو بون، كه‌متر، به‌كرده‌وه‌ له‌ناواخنی راسته‌قینه‌ی دیموكراسی، ورد ده‌بونه‌وه‌ و زۆرتر په‌یڕه‌وییان له‌ فه‌لسه‌فه‌ی كۆپیگه‌را ده‌كرد. به‌شێكی رێكخراوه‌ دیموكراتییه‌كانیش، ئه‌ركه‌ پیشه‌ییه‌كان و ئه‌قڵی ته‌سكی حزبایه‌تی، زاڵ بوو به‌سه‌ریاندا. له‌ تایبه‌تمه‌ندێتی قۆناغی گوزه‌ری دیموكراسی تێ نه‌ده‌گه‌یشتن. له‌وه‌ش خراپتر، به‌شێكی به‌رچاوی سه‌ركرده‌ ده‌شتڕۆیشتووه‌كانی حزبه‌كان، ئێستایش واتێگه‌یشتوون كه‌ ده‌بێ رێكخراو و سه‌ندیكا و گروپه‌ ناحكومییه‌كان شه‌ته‌ك دراوی حزب و ته‌كه‌توله‌كانیان بێ! گه‌رچی هه‌وڵ ده‌درا، هاوشانی خه‌باتی پیشه‌یی، پابه‌ندی گه‌وهه‌ری دیموكراسیش بن، به‌ڵام هه‌ژمونگه‌ری حزب و ده‌سه‌ڵات، هه‌روه‌ها بودجه‌ و موچه‌، به‌ربه‌ستی سه‌ربه‌ستی خه‌باتیان ده‌بوو. له‌مه‌یاندا هه‌لپه‌رستیش بازاڕی گه‌رمی په‌یدا ده‌كرد. ئه‌و رێكخراوو گروپانه‌ی ده‌سته‌مۆی حزب و ده‌سه‌ڵاتیش نه‌بوون، ئه‌مانیش، له‌ژێر كاریگه‌ری فه‌لسه‌فه‌ نامۆكان، له‌بری په‌یڕه‌وكردنی رێبازی رۆشنگه‌ری و ره‌خنه‌ی ئه‌قڵانی، هه‌ڵوێستی سه‌ركێشیان له‌ دژایه‌تی ده‌سه‌ڵاته‌كان ده‌رده‌بڕی. له‌ده‌هه‌ی رابردوشدا، هێزه‌ پۆپۆلیسته‌كانیش، له‌ناو قه‌یران و ناڕه‌زاییه‌كاندا سه‌ریان هه‌ڵداوه‌ و ره‌وتێكی سه‌رلێشێواویان هێنایه‌ ناو خه‌باتی دیموكراسییه‌وه‌، ئه‌مانه‌، نه‌زۆكترین ره‌وتی فه‌لسه‌فی بوون، له‌چاره‌كه‌ سه‌ده‌ی رابردووی كوردستاندا، واتا: په‌یڕه‌وانی ده‌سه‌ڵات و له‌ده‌سه‌ڵات هه‌ڵگه‌راوه‌كان، به‌ دوو ئاڕاسته‌ی ناكۆك و نه‌كڵۆك، له‌گه‌وهه‌ری راسته‌قینه‌ی دیموكراسی، تاڕاده‌یه‌كی زیانبه‌خش دوركه‌وتبونه‌وه‌.

هه‌م ده‌سه‌ڵاتداران، هه‌م حزبه‌كان، هه‌م رێكخراوه‌ دیموكراتییه‌ ده‌ركنه‌كردوه‌كان به‌ گه‌وهه‌ری دیموكراسی، كه‌ رۆشنگه‌ریه‌، ناراسته‌وخۆ، خزمه‌تی لایه‌نه‌ ئیسلامگه‌راكانیان ده‌كرد. سیاسه‌تی خۆپارێزی له‌ ئیسلامی نه‌ریتگه‌رایی له‌لایه‌ن حزب و ده‌سه‌ڵاته‌كانه‌وه‌، له‌به‌رامبه‌ر لایه‌نه‌ ئیسلامگه‌راكاندا نه‌ك سوودی نه‌بوو، به‌ڵكو له‌ناوه‌ڕاستی نه‌وه‌ده‌كانه‌وه‌، به‌هۆی سیاسه‌تی هه‌ڵبازی خۆپارێزی حزبه‌كانی ده‌سه‌ڵاته‌وه‌، مه‌ترسی هێزه‌ ئیسلامگه‌راكان، له‌ژێر په‌رده‌ی دیموكراسیدا، هه‌تا ده‌هات ته‌شه‌نه‌یان ده‌سه‌ند. ته‌نانه‌ت، گه‌یه‌ندرایه‌ سنوری خوێنڕێژیی هێزه‌ تیرۆریسته‌ كۆمه‌ڵكوژه‌كان و ده‌ستكێشی تاڵیبان و قاعیده‌ش، په‌یدا بون و تاوانیشیان ئه‌نجامدا. بگره‌ ئیسلامگه‌راكان ده‌یانویست، ته‌نانه‌ت ره‌خنه‌ی شه‌رمنانه‌ی نیمچه‌ دیموكراسیه‌كان، تێك و پێك بشكێنێت، ئه‌ویش به‌ وروژاندنی گیانی تۆتالیزمی روحییه‌وه‌. وه‌زاره‌تی ئه‌وقاف و مزگه‌وته‌كانیان، بۆ وروژاندنی تۆتالیتاریزمی روت و دوژمنایه‌تی رۆشنگه‌ریی ده‌قۆزنه‌وه‌. له‌بری ململانێی ئاینی - مه‌زهه‌بی له‌م سه‌رده‌مه‌دا، بره‌ویان به‌ زیادكردنی په‌روه‌رده‌ی مناڵان و حوجره‌كان و په‌یمانگا ده‌ستكرده‌كان ده‌دا. بۆیه‌ پروپاگه‌نده‌یه‌كی بێسنوریان دژی چالاكه‌كانی سیكولاریسته‌كان ئه‌نجامده‌دا. له‌م ململانێیه‌دا دژی رۆشنگه‌ره‌كان شێتگیر بوبون!!
ئیدی كه‌ دۆخه‌كه‌ وای به‌سه‌رهێنرا، دابڕانی رۆشنگه‌ری به‌رامبه‌ر دانه‌بڕانی ره‌شبیری، بوو به‌ ئه‌ركی چاره‌نوسساز، پرۆژه‌ی (رۆژنامه‌ی چاودێر)و (گۆڤاری مه‌ده‌نیه‌ت) زاده‌ی ئه‌و هه‌لومه‌رجه‌ مه‌ترسیداره‌ی ئیسلامگه‌راكان بوون. هه‌شت لاپه‌ڕه‌، به‌ناوی (روانگه‌و ره‌خنه‌) له‌چاودێردا ته‌رخانی هه‌ڵوێستی به‌ره‌نگاری مه‌ترسیه‌كانی ئیسلامگه‌را كران، به‌ڵام به‌ رێبازی رۆشنگه‌ری ریالیستی. واتا: سه‌راپا دژی توندڕه‌وی فه‌لسه‌فی بوین، له‌هه‌مانكاتدا، قۆناغی ره‌خنه‌ی شه‌رمنانه‌ی حزب و ده‌سه‌ڵات و رێكخراوه‌كانیشمان تێپه‌ڕاند.

رۆژنامه‌ی چاودێرو پاشكۆ ره‌خنه‌گرانه‌كه‌ی، وه‌كو سه‌نگه‌ری به‌رگری سیكولاریزم و كولتوری رۆشنگه‌ری (651) ژماره‌ی لێده‌رچوو. به‌ڵام، ساڵی (2014) دوای هه‌ڵسه‌نگاندنی راده‌ی كاریگه‌ری فه‌لسه‌فه‌ی مۆدێرنه‌و ده‌نگدانه‌وه‌ی كولتوری رۆشنگه‌ری، گه‌یشتینه‌ ئه‌و باوه‌ڕه‌ كه‌، پێویسته‌ پرۆژه‌ی سیكولاریزم-رۆشنگه‌ری، باشتر گه‌ڵاڵه‌ بكرێ و رێبازو ستراتیژه‌كه‌ی، سه‌ربه‌خۆ یه‌كلا بكرێته‌وه‌. بۆیه‌، له‌ (26-27/3/2015) دا، بڕیاری به‌ستنی كۆنفرانسی دامه‌زراندنی «پلاتفۆرمی دابڕان»مان دا.

چوار ساڵه‌، وه‌كو درێژه‌پێدانی خه‌باتی پێشتری رۆشنگه‌ران، دابڕان و بازنه‌كانی، گۆڤاری دابڕان و سایتی دوڕیان و په‌یجه‌كان، به‌بێ به‌رامبه‌ر، سه‌رگه‌رمی تێكۆشانی رۆشنگه‌رین. له‌و چوار ساڵه‌دا، دوو ساڵی یه‌كه‌م، هێرشی به‌ناو زانا كۆنخوازه‌كان، هاوكات، له‌گه‌ڵ سیاسییه‌ خۆپارێزو هه‌لپه‌رسته‌كان، به‌ دوو ئاڕاسته‌و پروپاگه‌نده‌ی جیاواز، له‌ ته‌ڵه‌و ته‌پكه‌ نانه‌وه‌ بۆمان، درێغیان نه‌كرد. به‌ڵام له‌به‌رامبه‌ردا، ململانێی دابڕانخوازه‌ ئه‌قڵانییه‌كان له‌به‌رامبه‌ر هه‌ژمونی دواكه‌وتوی نه‌ریتگه‌را..  بۆ ملاملانێی ئه‌قڵانی دژی دابڕانه‌ ره‌شبیره‌كان، گه‌رمتر تێكۆشان و رێگه‌یان نه‌دا، كۆنخوازه‌كان پاشخانی تۆتالیتاری روحی له‌ناخی دیموكراتخوازان بوروژێننه‌وه‌. كاتێك كه‌وتینه‌ جێبه‌جێكردنی پرۆژه‌ی رۆشنگه‌ریی هه‌مه‌لایه‌نه‌، ده‌ركه‌وت، تۆتالیتاریزمی روحی ده‌رونی هه‌ر هاوڵاتیه‌ك، گه‌وره‌ترین كۆسپی به‌رده‌م بڕیاری بوێرانه‌ی ئازادیخوازان و رۆشنگه‌رانه‌. به‌ڵكو سه‌رچاوه‌ی ئیسلامگه‌رای نه‌ریتگه‌راكانیشه‌. نه‌ك له‌به‌رامبه‌ر ئه‌م تۆتالیتاریزمه‌ روحیه‌دا، رۆشنگه‌ران به‌ سه‌رسامی روحی نه‌ماینه‌وه‌، به‌ڵكو په‌ره‌مان به‌ خه‌بات دا و فیمینیزمی رۆشنگه‌ریشمان دامه‌زراند.

خوله‌ په‌روه‌رده‌ییه‌كانی رۆشنگه‌ری، هاوكات، هاوبیران و بازنه‌كان، به‌شێكی ئه‌ركه‌كانیان جێبه‌جێ كرد. په‌یجه‌كانیش، كرانه‌ سه‌كۆی به‌رگری له‌ تێپه‌ڕاندنی نه‌ریته‌ باوه‌كان و ره‌خنه‌ی هاوچه‌رخ دژی كۆنخوازان و مرۆڤكوژه‌كان و به‌كۆیله‌كردنی ژن.

ئێستا، كاتێك ده‌بینین، داعشه‌كان له‌شه‌ڕی به‌ره‌یی تێكشكاوون. هێزه‌ ئیسلامگه‌راكانی ناوچه‌كه‌و كوردستانیش، پاشه‌كشه‌ ده‌كه‌ن. دابڕانخوازه‌كان، له‌ ره‌خنه‌ی رۆشنگه‌ری، دوور له‌ هه‌ڵچون، به‌رده‌وامن له‌ خه‌بات. به‌ڵكو، سه‌لماندمان، به‌كرده‌وه‌، باوه‌ڕمان به‌ دروشمی (ئاین بۆ تاك و دیموكراسی بۆ هه‌موان) هه‌یه‌. وه‌كو سیكولاریستی ریالیستی و رۆشنگه‌ری دژه‌ ره‌شبیری، یه‌ك رسته‌و یه‌ك بۆچونمان پێچه‌وانه‌ی ئه‌و دروشمه‌، له‌ كۆنفرانس و سایت و په‌یج و ئه‌ده‌بیاتماندا، نه‌وتووه‌. دیاره‌ هه‌وڵیش درا، تراویلكه‌ی شه‌واره‌ی تیۆری بكه‌وین و لۆژیكی ئه‌قڵانیه‌ت، له‌ خه‌باتی رۆشنگه‌ری له‌ده‌ست بده‌ین، به‌ڵام پێشوه‌خت ده‌مانزانی، هه‌بون، ده‌یانویست به‌ ره‌خنه‌ی دابڕاو له‌ قۆناغه‌كانی گۆڕانكاری راسته‌قینه‌ (نه‌ك لافلێدان و بادان) په‌لكێشی هه‌ڵدێری ململانێمان بكه‌ن. وه‌لی رێبازی ره‌خنه‌ی ئه‌قڵانیمان له‌ده‌ست نه‌دا. به‌ڵكو نهێنیه‌كی پێشكه‌وتنمان له‌وه‌دایه‌، جڵه‌وی ره‌خنه‌مان نه‌دایه‌ ده‌ستی كاڵفامه‌كان. چونكه‌، ئه‌زمونی فه‌یله‌سوفه‌ سه‌ركه‌وتووه‌كانی رۆشنگه‌ری پێمان ده‌ڵێ: دوركه‌وتنه‌وه‌ له‌سیكولاریستی ئیلحادی گرنگه‌. چونكه‌، تاقه‌ یه‌ك ده‌وڵه‌تی سیكولاریست له‌ جیهاندا نییه‌، ئیلحاد له‌ده‌ستووریدا هه‌بێ. به‌ڵام ئازادیی ئاین و مه‌زهه‌ب، یان نه‌بوونی (لائیكی) هه‌یه‌.

ئه‌و سیاسه‌ت و ستراتیژه‌، به‌ره‌ به‌ره‌، به‌ری هه‌بوو. دابڕان و بازنه‌كان و ئه‌ده‌بیاتی رۆشنگه‌ری هاوچه‌رخ، له‌هه‌موو رێكخراوێكی دیكه‌ی سیكولار، پتر بونی خۆیان سه‌لماندووه‌و كاریگه‌ریشن. ده‌شتوانین بڵێین: له‌خه‌م ره‌خساوون. ته‌نانه‌ت له‌ته‌ك دوو سه‌نته‌ری پاریس و فه‌ره‌نسا، په‌یمانی رۆشنگه‌ریمان به‌ستووه‌ و چه‌ندین چالاكی چه‌شناوچه‌شنیشمان ئه‌نجامداوه‌. له‌به‌رنامه‌ماندایه‌.

مه‌لابه‌ختیار

PUKmedia 

وێنە هەواڵ
  • image04
  • كۆكردنەوەی بەرهەمی توتن لەگوندی کانی تووی بەری مەرگە

  • image04
  • فێستیڤاڵی دەف لەسنەی رۆژهەڵاتی كوردستان

  • image04
  • ساتی گۆڕینی پەردەی كەعبە

  • image04
  • براوه‌یه‌كی خه‌ڵاتی نۆبڵ كۆچی دواییكرد

  • image04
  • مۆنۆمێنتی شەهیدانی بینا سووتاوەكەی سیروان

  • image04
  • ئاگر له‌ كه‌مپی ئاواره‌كانی شه‌نگال ده‌كه‌وێته‌وه‌

  • image04
  • شەش ساڵ بەسەر كۆچی دوایی شێركۆ بێكەسدا تێدەپەڕێت

  • image04
  • ئێزیدییەكان لەسلێمانی یادی شەنگال دەكەنەوە


                                           

فینلاند.. سیمینارێك له‌سه‌ر جینۆسایدی میللـه‌تی كورد به‌ڕێوه‌چوو


به‌سه‌رپه‌رشتی كۆمیته‌ی رێكخستنی یه‌كێتیی نیشتیمانیی كوردستان له‌ فینلاند و به‌هاوكاری بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان و به‌بۆنه‌ی پێنجه&zwn...


  كۆبوونه‌وه‌ی كۆمیته‌ی فینلاند بۆ ده‌وروته‌سلیم به‌سه‌ركه‌وتوویی به‌رێوه‌چوو
  لێهاتوویی و توانای زانستی هه‌ڵه‌بجه‌ییه‌ك ده‌گه‌یه‌نێته‌ هارڤارد
                                           

رەهبەر سەید برایم: ئەگەر كۆنگرە نەبەستین ناتوانین بەشداریی هەڵبژاردن بكەین


رەهبەر سەید برایم، ئەندامی سەركردایەتیی یەكێتیی نیشتیمانیی كوردستان رایدەگەیەنێت دیاریكردنی وادەی كۆنگرەی حزبەكەی تا سەری ساڵ بڕیارێكە كە دەبێت جێبەجێ ب...


  پێش چل ساڵ.. من له‌ناو وێنه‌ زیندوه‌كه‌ی مام جه‌لالدا
  ئۆغڵو: ئامه‌د به‌ره‌و شارێكی گه‌شتیاری هه‌نگاو ده‌نێت
                                           

هه‌ڕه‌شه‌ی نوێ ته‌نگ به‌كاكه‌ییه‌كان هه‌ڵده‌چنێت

به‌پێی مێژوو شوێنی جوگرافیایان بێت، به‌شێكی زۆری كوردانی كاكه‌یی له‌عیراق و كوردستان ده‌كه‌ونه‌ سنوره‌كانی موسڵ و كه&z...


  كۆستەریكا.. وڵاتی جوانی و خۆشبەختی
  حكومه‌تی هه‌رێم خاوه‌ن دوكانه‌كانی بازاڕی له‌نگه‌ی هه‌ولێر قه‌ره‌بوو ده‌كاته‌وه‌


کاریکاتێر