رێبازی مام به‌رده‌وامه‌

رێبازی مام به‌رده‌وامه‌


30/5/2019 12:26:00
چاپ کردن
بە وێنەوە    بە بێ وێنە
           
.

دوابه‌دوای هه‌ره‌سهێنانی شۆڕشی ئه‌یلول، بارودۆخێكی ئاڵۆزو نائاسایی و دژوارو باڵی به‌سه‌ر ناوچه‌كه‌دا كێشابوو، ئه‌و بارودۆخه‌ش نه‌ك ته‌نیا باشوری كوردستان ، به‌ڵكو هه‌موو به‌شه‌كانی دیكه‌ی كوردستانی گرتبۆوه‌. هه‌ره‌سی شۆڕشی ئه‌یلول ئه‌نجامێكی وای دا به‌ده‌ست رژێمی به‌غداوه‌ كه‌ له‌چوارچێوه‌ی ئایدۆلۆژیای شۆڤینیستیانه‌ی به‌عسیانه‌دا دوژمنایه‌تی و هه‌ڵوێستی دڕندانه‌ی دژ به‌ كورد بنوێنێ . ئه‌مه‌ له‌ كاتێكدا كه‌ زۆربه‌ی ئه‌و تێكۆشه‌رانه‌ی چوبونه‌ ڕیزی شۆڕشه‌وه‌ ، چ سه‌ربازیه‌كان وچ سیاسیه‌كان وره‌یان به‌ردابوو ، تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ی قه‌ناعه‌تی ئه‌وه‌یان لا چه‌سپابوو كه‌ ئیتر بزوتنه‌وه‌ی ڕزگاریخوازی گه‌لی كورد ناژێته‌وه‌و به‌رده‌وام نابێ . له‌نێو كاربه‌ده‌ستانی ڕژێمیشدا كه‌سانی وا هه‌بوون كه‌ شانازیان به‌و سه‌ركه‌وتنه‌وه‌ ده‌كرد، پێشتر ئه‌وانه‌ دژی شۆڕشی كورد ده‌جه‌نگان نه‌یانتوانی سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستاندا به‌ده‌ست بێنن ، یان بڵێسه‌ی شۆڕش دامركێننه‌وه‌ . هه‌ندێ له‌كار به‌ده‌ستانی عێراق گره‌ویان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كرد كه‌ مه‌حاڵه‌ جارێكی تر چیاكانی كوردستان باوه‌ش بۆ پێشمه‌رگه‌ی چه‌كدار بكه‌نه‌وه‌و ده‌یانووت (یاخی بوون) هه‌تا هه‌تایه‌ كۆتایی پێ هات .

سه‌دام حسێن له‌ سه‌رهه‌ڵگیرساندنه‌وه‌ی شۆڕش چی وتبوو ؟
ته‌نانه‌ت سه‌دام حسێن له‌ گفتوگۆیه‌كی له‌گه‌ڵ ( جۆرج حبش ) سه‌باره‌ت به‌ مام جه‌لال وتبووی : "جه‌لال دار خورما له‌ سه‌ری بڕوێ جارێكی تر ناتوانێت حه‌وت كه‌س بنێرێته‌ شاخ رژێمی به‌عس هه‌وڵی ده‌دا به‌ ناوی ددان نان به‌ مافی نه‌ته‌وایه‌تی دیموكراتی گه‌لی كورده‌وه‌ ، له‌ ڕێگه‌ی شێواندنی مافه‌كانیه‌وه‌ ، دامه‌زراندنی داموده‌زگای ساخته‌ی وه‌كو : ئۆتۆنۆمی ، ڕێكخراوه‌كانی قوتابیان ، ئافره‌تان ، نه‌قابه‌و ڕۆژنامه‌و گۆڤاره‌وه‌ گه‌لی كورد له‌ مافه‌ دیموكراتی و نه‌ته‌وایه‌تیه‌كانی بێ به‌ش بكات . هه‌ر پاش هه‌ره‌س پارتی بڕیاری هه‌ڵوه‌شادنه‌وه‌ی هه‌موو داموده‌زگا حزبی و سه‌ربازی و ئیدارییه‌كانی شۆڕشی دابوو ، ته‌نانه‌ت حه‌لكردنی ( پدك) یش كه‌ نزیكه‌ی (30) ساڵ له‌ ته‌مه‌نی تێپه‌ڕاندبوو .
ئه‌مه‌ هۆیه‌ك بوو بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ جوڵانه‌وه‌ی ڕزگاریخوازی گه‌لی كورد تووشی بارێكی ناهه‌موارو شكست بێت . به‌ تایبه‌ت كه‌ : سه‌ركردایه‌تیه‌كه‌ی خۆی بریاری هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی داموده‌زگا حزبی و ئیداری و سه‌ربازیه‌كه‌ی دابوو ، له‌و ده‌مه‌دا چی تر باوه‌ڕی به‌ خه‌باتی چه‌كداری و جه‌ماوه‌ری و ته‌نانه‌ت سیاسیش نه‌مابوو . ئه‌وه‌ بوو داوای ته‌سلیم بوونی له‌ جه‌ماوه‌ریش كرد و سه‌ركردایه‌تیه‌كه‌ خۆشی چووه‌ ئێران و بووه‌ په‌ناهه‌نده‌ و هه‌ندێكیشی ته‌سلیم به‌ عێراق بوونه‌وه‌ .
پاش هه‌ره‌س ، به‌ ته‌نیا حزبه‌ كارتۆنیه‌ ساخته‌كه‌ی حوكومه‌تی به‌غدا ، كه‌ به‌ ناوی ( پارتی دیموكراتی كوردستان )ه‌وه‌ ئیشی ده‌كرد و له‌ به‌ره‌ داتاشراوه‌كه‌ی ڕژێمدا ئه‌ندام بوو . باره‌گاو ڕۆژنامه‌ی ئاشكراو یاسایی هه‌بوو ، كه‌ كه‌وتبۆوه‌ جموجۆڵ و پیرۆزبایی شكستی هێنانی گه‌لی كوردی له‌ ڕژێمی عێراق و ێه‌ددام ده‌كرد. به‌م شێوه‌یه‌ جوڵانه‌وه‌ی كوردی هیچ ئامڕزێكی سیاسی بۆ نه‌مایه‌وه‌ تا خه‌بات و تێكۆشان بۆ جێ به‌جێ كردنی ئه‌ركه‌ نیشتمانی و نه‌ته‌وه‌ییه‌كانی و به‌رگری له‌ مافه‌ ڕه‌واكانی كورد بكات و به‌رپه‌رچی سیاسه‌تی نوێی ڕژێمی عێراق بداته‌وه‌ له‌ گرتن و ڕاونان و ڕاگوێزان و به‌ عه‌ره‌بكردن و به‌ به‌عسی كردنی كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكی كوردستان . ئاوه‌ره‌ كردنی هه‌زاران خێزانی كوردو هه‌ڵكه‌ندنیان له‌ خاكی نیشتمانیان و زه‌وت كردنی ماڵ و سامان و زه‌وییان ببونه‌ مه‌ترسییه‌كی گه‌وره‌ ، نه‌ك هه‌ر له‌سه‌ر مافه‌ نه‌ته‌وایه‌تییه‌ ساكاره‌كان ، به‌ڵكو له‌سه‌ر مانه‌وه‌ی خودی نه‌ته‌وه‌ی كورد. بۆیه‌ گه‌لی كورد ده‌بوو پێش هه‌موو شتێك به‌رگری له‌ مافی نه‌ته‌وایه‌تی خۆی بكات و خه‌باتی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی له‌و پێناوه‌دا بوایه‌ . هه‌ر بۆیه‌ جوڵانه‌وه‌كه‌ له‌ ڕووی بابه‌تییه‌وه‌
پێویستی به‌ ئامڕازو كه‌ره‌سه‌و بیرو هه‌ڵوێست و پێوه‌ندی نوێ هه‌بوو ، كه‌ له‌گه‌ڵ ڕه‌وتی مێژووی جوڵانه‌وه‌كه‌ بگونجێ و سه‌رجه‌م كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكی كوردستان به‌ هه‌موو چین و توێژه‌ شۆڕشگێڕه‌كانیه‌وه‌ له‌ چوارچێوه‌ی ڕێكخراوێكدا كۆ بكاته‌وه‌، بیانكاته‌ هانده‌رێك و بۆ خه‌باتێكی سه‌ختی درێژخایه‌ن ئاماده‌یان بكات تاكو ببنه‌ ئه‌لته‌رناتیڤێك له‌ كوردستاندا خاوه‌ن بیری نوێ و كرداری نوێ و تاكتیك و ستراتیژێك بێت بۆ به‌دیهێنان و پاراستنی ده‌سكه‌وتی ئه‌و هێزانه‌ی سوته‌مه‌نی شۆڕشن و سوودیان له‌ سه‌ركه‌وتنی شۆڕش و هێنانه‌ دی مافه‌ ڕه‌واكانی گه‌لی كورددایه‌ . ئه‌و كاته‌ كوردایه‌تی نه‌شكابوو ، به‌ڵكو سه‌ركردایه‌تیه‌كه‌ی وازی هێنابوو ، بڵاوه‌ی به‌ خه‌باتگێڕه‌كانی كردبوو . واته‌ خه‌باتی ڕزگاری دیموكراسی له‌ڕووی بابه‌تیه‌وه‌ هه‌ر به‌رده‌وام بوو . بۆیه‌ پێویستی به‌ ڕێكخستنه‌وه‌و سازدانه‌وه‌ بوو ، پێویستی به‌ ڕێبازێكی نوێی شۆڕشگێڕانه‌ هه‌بوو ، پێویستی به‌ ڕێبه‌رێكی مۆدێرن و له‌ناو جه‌رگه‌ی جه‌ماوه‌ر هه‌ڵقوڵاو هه‌بوو . شایه‌نی باسه‌ كه‌ كۆمه‌ڵی كورده‌واری ، وه‌ك هه‌ر كۆمه‌ڵێكی تر بیروو بۆچونی جۆراو جۆری تێدایه‌ ، كه‌ فه‌لسه‌فه‌و قه‌ناعه‌تی جیاوازی گرتۆته‌ خۆ . له‌و سه‌رده‌مه‌ی بارودۆخی كوردستانیشدا بۆ به‌ ئه‌نجامدانی ئه‌ركه‌ نه‌ته‌وایه‌تیه‌كان دامه‌زراندنی حزبێك كه‌ بتوانێت هه‌ڵگیرسانه‌وه‌ی شۆڕش بگرێته‌ ئه‌ستۆ پێویست بوو . جگه‌ له‌م ڕستیانه‌ تێگه‌یشتنی خه‌باتی گه‌لی كوردیش ڕه‌چاو بكا . چونكه‌ خه‌باتی گه‌لی كوردستان خه‌باتی هه‌موو چین و توێژه‌كانیه‌تی ، كورد وه‌ك نه‌ته‌وه‌ ده‌چه‌وسایه‌وه‌ ، هه‌ڕه‌شه‌ی له‌ناوبردنی له‌سه‌ر بوو ، بۆیه‌ بیر له‌وه‌ ده‌كرایه‌وه‌ ئه‌و چین و توێژانه‌ له‌ چوارچێوه‌یه‌كی تۆكمه‌و ڕێكوپێك و دیاردا كۆ بكاته‌وه‌. له‌ لایه‌كی تریشه‌وه‌ باوه‌ڕی شۆڕش
" .گێڕانه‌ی ووڵات به‌ره‌وهه‌ڵچوون و ته‌قینه‌وه‌ ده‌ڕۆیشت ، دابین كردنی ئه‌م بارو دۆخه‌و له‌ باوه‌ش گرتنی هه‌وڵ و تێكۆشانی هه‌موو هێزو ( تیار )ه‌ شۆڕشگێڕه‌كانی ئه‌ویست.

01 (14).jpg

دامه‌زراندنی یه‌كێتیی نیشتیمانیی كوردستان
 44 ساڵ له‌مه‌وبه‌ر، چرایه‌ك داگیرسا به‌ تاقی ته‌نێ،  له‌دایكبوونی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان له‌و كات و ساته‌ هه‌ستیاره‌دا بۆ گه‌لی كورد له‌ هه‌رچوارپارچه‌ی كوردستاندا پێویستیه‌كی له‌ راده‌به‌ده‌ربوو، له‌ دوای نسكۆ هێنانی شۆڕشی مه‌زنه‌كه‌ی ساڵی ١٩٧٥ی ئه‌یلول به‌ رابه‌رایه‌تی سه‌ركرده‌ (مسته‌فا بارزانی)، ده‌توانین بڵێین ساڵی ١٩٧٥ وه‌چه‌رخانێكی مێژوویی گرنگ بوو له‌ شۆڕشی رزگاری خوازی گه‌لی كورد، بۆ به‌ده‌ستهێنانی مافه‌ ره‌واكانی كوردان، ساڵێك به‌سه‌ر كاره‌ساته‌ دڵ ته‌زێنه‌كه‌ی شۆڕشی ئه‌یلولدا، یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان توانی دووباره‌ به‌ هۆی چه‌ندین تێكۆشه‌ری گه‌نج و رۆشه‌نبیر و كۆمه‌ڵانی خۆراگری قاره‌مانی كورد جارێكی تر داوای مافه‌ نه‌دراوه‌كانی گه‌لی كورد بكات به‌جاڕدانی شۆڕشێكی سه‌رده‌میانه‌و به‌ شێوازێكی جیاوازترو باشتر له‌جاران، شتێكی حاشا هه‌ڵنه‌گره‌ دروستبوون و له‌دایكبوونی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان له‌و كات و ساته‌ی ئه‌وسادا زۆر پێویست بوو له‌ دوباره‌ بوونه‌وه‌و سه‌رهه‌ڵدانه‌وه‌ی شۆڕشی نوێێ ڕزگاری خوازی گه‌لی كورد ، یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان كاتێك له‌ دایك بوو ، كه‌ زۆربه‌ی زۆری خه‌ڵك و لایه‌نه‌ سیاسیه‌كانی كوردستان بێ ئومێد بوون له‌ دوباره‌ هه‌ڵگیرسانه‌وه‌ی شۆڕشی ڕزگاری خوازی گه‌لی كورد
 له‌به‌ر ئه‌مانه‌ هه‌مووی ، له‌ مانگی حوزه‌یرانی 1975 دا ، هه‌ر دوو مانگ دوای هه‌ره‌س ، بیرۆكه‌ی دروست كردنی ( ی.ن.ك ) هاته‌ كایه‌وه‌ .
دامه‌زراندنی ( ی.ن.ك ) زاده‌ی ساته‌ وه‌ختێك نه‌بوو . ئه‌وانه‌ی به‌ په‌رۆشه‌وه‌ بوون بۆ دواڕۆژی كورد له‌ ناوه‌وه‌و ده‌ره‌وه‌ی ووڵات ، بیریان له‌وه‌ ده‌كرده‌وه‌ كه‌ چۆن ئه‌و بۆشاییه‌ سیاسییه‌ی كوردستان پڕ بكه‌نه‌وه‌ .
ته‌قه‌ڵاكانی ئه‌م ڕێبازه‌ سه‌ره‌تا له‌ كۆبوونه‌وه‌یه‌كدا به‌ ئه‌نجامدرا ، گه‌لێ كه‌س به‌شه‌وقه‌وه‌ هه‌وڵیان دا كه‌ له‌و كۆبونه‌وه‌یه‌دا به‌ژدار بن، هه‌ر ئه‌و ده‌مه‌ زنجیره‌ كۆبونه‌وه‌یه‌ك له‌ ناوه‌وی وڵات و چه‌ند ناوچه‌یه‌كی جیاجیای خۆر هه‌ڵاتی ناوه‌راست و ئه‌وروپا به‌سترا كه‌ له‌ سه‌ره‌تای مانگی نیسانه‌وه‌ ده‌ستیان پێ كرد. له‌وێدا به‌ژداربوان هه‌وڵیاندا ئه‌لته‌رناتیڤێكی سیاسی پێكبهێنن بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و كارو باره‌ بگرێته‌ ئه‌ستۆكه‌ ئه‌و كاته‌ ڕوبه‌ڕوی تێكۆشه‌ران ده‌بۆوه‌ . مام جه‌لال كه‌ سكرتێری ( كۆمه‌ڵه‌ی ماركسی لینینی كوردستان ) بوو ، بیرۆكه‌ی دامه‌زراندنی ( ی.ن.ك ) لای ئه‌وه‌وه‌ ده‌ستیپێكرد ، سه‌ره‌تاش به‌ نامه‌ ڕاوێژی له‌گه‌ڵ ناوه‌ندی كۆمه‌ڵه‌ كرد ، له‌ ئه‌وروپاش پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ ژماره‌یه‌كی زۆری كورد په‌روه‌راندا كرد. مام جه‌لال له‌ سه‌ره‌تادا له‌ ڕێی ( شازاد سائب )ه‌وه‌ ، به‌ دوو نامه‌ كۆمه‌ڵه‌ی له‌ ناوه‌وه‌ له‌ بیروڕاكانی خۆی ئاگادار كردبۆوه‌ ، سه‌ركردایه‌تی كۆمه‌ڵه‌ش له‌ مایسی 1975 وه‌ ئه‌م بیرۆكه‌یه‌ی مام جه‌لالی خسته‌ به‌ر باس و لێكۆڵینه‌وه‌ كه‌ له‌ مارتی 1975 دا بۆی ناردبوون . له‌و كۆبوونه‌وه‌یه‌دا پشتیوانی له‌و بیرۆكه‌یه‌ كرا بۆ دامه‌زراندنی ڕێكخراوێكی نیشتمانی فراوان كه‌ كۆمه‌ڵه‌ به‌ نهێنی داینه‌مۆكه‌ی بێ . هه‌ر له‌ هه‌مان كۆبوونه‌وه‌دا ( شیهابی شێخ نوری ) پێشنیاری ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی شۆڕشی كردو داواش له‌ ( فه‌ره‌یدون عبدالقادر ) كرا كه‌ ئه‌م بیرو ڕایه‌ بگه‌یه‌نێته‌ مام جه‌لال و له‌ ده‌ره‌وه‌ی عێراق قسه‌ی له‌گه‌ڵدا بكات و دوابیروڕا بۆ ناوه‌ندی كۆمه‌ڵه‌ بێنێته‌وه‌ .
لێره‌وه‌ بیری دامه‌زراندنی یه‌كێتی یه‌كی نیشتماتیی وه‌كو ڕێكخراوێكی نیمچه‌ به‌ره‌ی ته‌یارو چینه‌ پێشكه‌وتنخوازه‌كانی كۆمه‌ڵی كوردستان گه‌ڵاڵه‌ بوو، بۆ كۆكردنه‌وه‌ی هه‌موو ڕۆڵه‌ دڵسۆزو تێكۆشه‌ره‌كانی كوردستان ، له‌ چوارچێوه‌یه‌كی فراواندا كه‌ ئه‌ندامه‌كانی كۆمه‌ڵه‌ ببنه‌ داینه‌مۆی به‌گه‌ڕخستن و به‌ڕێوه‌ بردنی . بۆچونه‌كانی ئه‌وانه‌ی ده‌ره‌وه‌ی ووڵات له‌ كۆبونه‌وه‌كاندابریتی بوون له‌م خاڵانه‌ :
یه‌كه‌م : ڕێكخراویچكی فراوان بۆ كۆكردنه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ر دابمه‌زرێنرێ و ئه‌و بۆشاییه‌ سیاسییه‌ پڕ بكاته‌وه‌. كه‌ له‌ ئه‌نجامی هه‌ره‌سی شۆڕشی ئه‌یلوله‌وه‌ هاتبووه‌ كایه‌وه‌.
دووه‌م : ئه‌و ڕێكخراوه‌ حزب نه‌بێ به‌ مانا ته‌قلیدییه‌كه‌ی به‌ڵكو چوارچێوه‌یه‌كی ڕێكخراوه‌یی فراوان بێت بۆ جوڵانه‌وه‌ی شۆڕشگێڕانه‌ی جه‌ماوه‌ر.
سێیه‌م : ئه‌م ڕێكخراوه‌ به‌ره‌ش نه‌بێ له‌به‌ر نه‌بوونی حزبێكی پێشڕه‌وو نه‌بوونی حزبێكی دیكه‌.
چواره‌م : له‌ ناو ئه‌م ڕێكخراوه‌ فراوانه‌دا ته‌یارو لایه‌نه‌ سیاسیه‌ پێشكه‌وتن خوازه‌ جیاجیاكان مافی ململانێی فكرییان هه‌بێ .
پێنجه‌م : كۆمه‌ڵه‌ به‌ سه‌ربه‌خۆیی بمێنێته‌وه‌، تا ئه‌ندامه‌كانی بتوانن رۆڵی به‌ڕێوه‌به‌رێتی ئه‌و رێكخراوه‌ ببینن تیایدا.
سه‌رئه‌نجام بڕیاردرا كۆبونه‌وه‌یه‌ك پێك بێ بۆ ئه‌وه‌ی بڕیارێك له‌م باره‌یه‌وه‌ بده‌ن . ئه‌وه‌ بوو له‌ 22/ 5 / 1975 دا له‌ ( دیمه‌شق ) له‌ ڕیستورانتی ( گلیگله‌ ) له‌ گه‌ڕه‌كی ( ئه‌بو رمانه‌ ) یه‌كه‌م كۆبونه‌وه‌ی ده‌سته‌ی دامه‌زرێنه‌ر سازدرا ، كه‌ له‌م كۆبونه‌وه‌یه‌دا ( مام جه‌لال ، د . فوئاد معسوم ، عادل موراد ، عبدالرزاق فه‌یلی ) به‌شداربوون . پڕۆژه‌ی ئه‌و به‌یانه‌ی كه‌ ( مام جه‌لال ) نوسیبوی له‌ لایه‌ن به‌شداربوانه‌وه‌ گفتوگۆی له‌سه‌ر كراو دوای ده‌ستكاریكردنێكی كه‌م ، به‌یانه‌كه‌ چاپ كرا. به‌م چه‌شنه‌ یه‌كه‌م به‌یانی دامه‌زراندنی ( ی.ن.ك ) ڕاگه‌یه‌نرا. ده‌زگاكانی ڕاگه‌یاندنی عه‌ره‌بیش له‌ سوریا و لبنان و مێر و گه‌لێ شوێنی تر ئه‌م به‌یانه‌یان بڵاوكرده‌وه‌ .

 

01 (20).jpg

له‌ ئه‌وروپاش بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ هه‌وڵ و كۆشش به‌رده‌وام بوو . له‌ ڕۆژی 27 / 5 / 1975 كۆبونه‌وه‌یه‌ك له‌ گه‌ڕه‌كێكی كه‌ناری ( به‌رلین ) له‌ ئه‌ڵمانیا به‌سترا. له‌م كۆبوونه‌وه‌یه‌دا كه‌ مام جه‌لال سه‌رپه‌رشتی ده‌كرد كۆمه‌ڵێك كه‌سایه‌تی و كادیری تێكۆشه‌ر كه‌ نزیكه‌ی (20) كه‌س ده‌بوون به‌شداربوون ، له‌وانه‌ : ( هێرۆ ئبراهیم ئه‌حمد ، د. كمال فوئاد ، عومه‌ر شێخ موس ، د. له‌تیف ره‌شید ، د. دڵشاد ئه‌حمد ، د. ئه‌رجومه‌ند سدیق ، د. دارا ئه‌دیب ، ره‌ئووف ئه‌حمه‌د ، د. جه‌بار علی شریف ، د. لاوچاك فه‌همی و د. حه‌سه‌ن محه‌مه‌د عه‌لی ).
له‌م كۆبونه‌وه‌یه‌دا مام جه‌لال باسی ئاكامی هه‌وڵ و كۆششه‌كانی و پێوه‌ندی كردنی به‌و هه‌ڤاڵانه‌وه‌ كرد كه‌ له‌ ناوچه‌ی خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست ئه‌نجام درابوون . له‌ هه‌مان كاتدا ده‌قی ئه‌و به‌یاننامه‌یه‌ خوێندرایه‌وه‌ كه‌ ئاماده‌ كرابوو به‌ مه‌به‌ستی وه‌رگرتنی بیروڕای به‌شداربووان. شایه‌نی باسه‌ كه‌ ته‌نیا بڕگه‌یه‌ك بۆ به‌یاننامه‌كه‌ زیاد كرا كه‌ ناوه‌ڕۆكه‌كه‌ی به‌م جۆره‌ بوو :
" دامه‌زراندنی ( ی.ن.ك ) وه‌ڵامدانه‌وه‌ی بڕیاری وازهێنان له‌ شۆڕشی كورده‌ . بۆیه‌ داوا له‌ هه‌موو خه‌باتگێڕانی گه‌له‌كه‌مان ده‌كه‌ین كه‌ پشتیوانی له‌م ڕێكخراوه‌ نوێیه‌ بكه‌ن و درێژه‌ به‌ خه‌باتیان بده‌ن له‌ پێناوی به‌دیهێنانی ئامانجه‌كانی بزوتنه‌وه‌ی ڕزگاریخوازی نه‌ته‌وه‌ی كورددا" .دوای ئه‌م ده‌سكاری كردنه‌ ، له‌ 1 / 6 / 1975 دا به‌یانه‌كه‌ له‌ ئه‌وروپا بڵاوكرایه‌وه‌و دواتر هه‌ر ئه‌و مێژووه‌ش بوو به‌ رۆژی راگه‌یاندنی ره‌سمی ( ی.ن.ك ) ئه‌م به‌یانه‌ له‌ گه‌لێ وڵاتی دنیادا به‌ زمانی جیاواز چاپ و بڵاوكرایه‌وه‌ . به‌ عربی ، ئینگلیزی ، ئه‌ڵمانی ، فارسی ، و به‌یاننامه‌كه‌ له‌لایه‌ن كه‌مال بورقایه‌وه‌ كرایه‌ توركی كه‌ ئه‌و ده‌مه‌ له‌ توركیا مانگنامه‌یه‌كی به‌ نێوی ( ئویز گویرلك یولو ) ده‌ر ده‌كرد. له‌ هه‌مان كاتدا له‌ كۆبونه‌وه‌كه‌ی به‌رلین دا دوو بیرو بۆچونی جیاواز سه‌باره‌ت به‌ پێكهێنانی ئه‌و ڕێكخراوه‌ هه‌بوو، كه‌ ئایا ئه‌م ڕێكخراوه‌ ڕێكخراوێكی چه‌كدار به‌ ئایدۆلۆجی بێ ، یان ڕێكخراوێكی پێشكه‌وتنخواز و نیشتمانی به‌ر فراوان بێ .
راوبۆچونه‌كان له‌سه‌ر ڕه‌وتی دووه‌م گیرسایه‌وه‌، واته‌ ڕێكخراوێكی فراوانی ئه‌و تۆ كه‌ گشت تێكۆشه‌ران به‌بێ گوێدانه‌ ئایدۆلۆجییه‌كی تایبه‌تی بگرێته‌ خۆ . هه‌ر بۆیه‌ ( ی.ن.ك ) له‌سه‌ره‌تای دامه‌زراندنیه‌وه‌ چه‌ندین هێڵ و باڵی سیاسی تێدابوو .
سه‌باره‌ت به‌مه‌ ( د. فواد معسوم ) ده‌ڵێت : " حزب ئایدۆلۆژی خۆی هه‌یه‌ . واته‌ ئه‌گه‌ر بیرمان له‌وه‌ كردبایه‌وه‌ كه‌ ناوی حزبی لێ بنرێ ، ده‌بوو به‌ نوێنه‌ری چینێك ، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌و هێزو كه‌سایه‌تیه‌ سیاسیانه‌ی دوای هه‌ره‌سهێنانی شۆڕشی ئه‌یلول له‌ چوارچێوه‌ی حزبی سیاسیدا نه‌بوون . بۆیه‌ نه‌ده‌كرا ناوی به‌ره‌ی لێ بنرێ . هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ ( ی.ن.ك ) وه‌ك ڕێكخراوێكی نیمچه‌ به‌ره‌یی له‌دایك بوو ، كه‌ خواستی تێكۆشانی ئه‌و قۆناغه‌ بوو . له‌ ناو ئه‌و نیمچه‌ به‌ره‌یه‌دا ، چه‌ند ته‌یارێك هه‌بوون كه‌ بیرو بۆچونی حزبی جیاوازیان هه‌بوو . به‌ڵام له‌سه‌ر به‌رنامه‌ی گشتی ( ی.ن.ك ) یه‌كبوون . كه‌ ئه‌وه‌ش ڕه‌نگدانه‌وه‌ی ئه‌و كاته‌ی پێكهاته‌ی سیاسی كوردستان بوو
شاسوار جه‌لال ( ئارام ) یش له‌م باره‌یه‌وه‌ پێی وا بوو كه‌ : " (ی.ن.ك ) حزب نیه‌و جێی حزبی پێشڕه‌وی پرۆلیتاریا ناگرێته‌وه‌. چه‌ند ته‌یارو گروپێكی تێدایه‌ ، یه‌كگرتنه‌وه‌شیان له‌ چوارچێوه‌ی (ی.ن.ك ) دا به‌ره‌ی نیشتمانی ته‌واوی پێك نه‌هێناوه‌ ، به‌ڵكو شێوه‌ به‌ره‌یه‌كه‌ كه‌ له‌گه‌ڵ واقیعی حزبی و سیاسی كوردستان دا ده‌گونجێت ، بێگومان ئه‌م واقیعه‌ش له‌ گۆڕان دایه‌ و شتێكی بڕاوه‌ نیه‌ و به‌ستراوه‌ به‌ گه‌شه‌كردنی ئه‌و ته‌یار و گروپانه‌وه‌ " .
یه‌كه‌م به‌یانی دامه‌زراندنی یه‌كێتیی نیشتمانی كوردستان هه‌ره‌سی 1975 ی كرده‌ خاڵێكی وه‌رچه‌رخان له‌ خه‌باتی گه‌لی كورددا : " ئێمه‌ به‌سه‌ربه‌رزی یه‌وه‌ سوربوونی تێكۆشه‌رانی گه‌له‌كه‌مان ڕاده‌گه‌یه‌نین له‌سه‌ر به‌رده‌وامی خه‌باتی شۆڕشگێڕانه‌ له‌ ڕیزی جه‌ماوه‌ری گه‌له‌كه‌مان ، له‌ چوارچێوه‌ی یه‌كێتی نیشتمانیی كوردستاندا ، كه‌ له‌سه‌ر ڕێبازی جه‌ماوه‌ری ده‌ڕوات "
شایه‌نی باسه‌، له‌ ( قۆناغی دوای هه‌ره‌سی 1975 ) دا كورد له‌به‌رده‌م ناكۆكیه‌كی سه‌ره‌كی دا بوو ، كه‌ ئه‌ویش ناكۆكی بوو له‌ نێوان گه‌لی كوردو حوكمی به‌عسدا به‌ هه‌موو چینه‌كانیه‌وه‌. ئه‌م ناكۆكیه‌ ، هه‌ڕه‌شه‌ی له‌ بوونی كورد ده‌كرد ، به‌سه‌ر ناكۆكیه‌كانی نێوان چینه‌كانی كۆمه‌ڵی كورده‌واری دا زاڵ بووه‌ دایپۆشی بوون .
سه‌باره‌ت به‌مه‌ له‌ یه‌كه‌م به‌یاننامه‌دا هاتووه‌ : " ( ی.ن.ك ) هه‌وڵ ده‌دات هێزه‌ نیشتمانی و دیموكراته‌كانی شۆڕشی كورد ، به‌ شێوه‌ی یه‌كێتی نیشتمانیی دیموكرات ڕێكبخات كه‌ تیایدا ڕه‌وته‌ پێشكه‌وتوخوازه‌كان و یه‌كێتی خه‌بات گێڕانه‌یان بتوانن به‌یه‌كه‌وه‌ بژین له‌ ژێر سه‌ركردایه‌تی پێشڕه‌وی شۆڕشگێڕانه‌ی كوردستانیدا " .
ئه‌م ڕه‌وتانه‌ش دواتر له‌ چه‌ند ڕێكخراوێك به‌رجه‌سته‌ بوون كه‌ یه‌كێتی یان پێكده‌هێنا :
1. كۆمه‌ڵه‌ی ماركسی لینینی كوردستان .
2. بزوتنه‌وه‌ی سۆسیالستی كوردستان .
3. هێڵی گشتی ( ی.ن.ك  )
ئه‌زمونی ناو یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان ، ئه‌زمونێكی  نوێ بوو له‌ بزوتنه‌وه‌ی كوردایه‌تیدا ، كه‌ سێ ڕێكخراوی جیاواز ، سێ ئایدۆلۆجیای جیاواز و سێ سه‌ركردایه‌تی جیاواز ، هه‌رسێكیان سه‌ربه‌خۆیی ڕێكخراوه‌یی ته‌واویان هه‌بوو. به‌ڵام كه‌ به‌عس به‌ ته‌واوی و یه‌كجاری هه‌ڕه‌شه‌ی هه‌ره‌ گه‌وره‌ بوو بۆ سه‌ر بوونی كورد ، هه‌رسێكیان سه‌ره‌ڕای هه‌موو جیاوازیه‌كانی ئه‌وسایان له‌ قه‌واره‌یه‌كی یه‌كگرتوودا یه‌كیان گرت و به‌رنامه‌یه‌كی هاوبه‌شیان دانا بۆ به‌ره‌نگار بوونه‌وه‌ی ئه‌و هه‌ڕه‌شه‌یه‌ ، كه‌ خۆی له‌ به‌رنامه‌ی ( ی.ن،ك ) دا بینیه‌وه‌و بڕیاریان دا سه‌ركردایه‌تیه‌كی هاوبه‌ش ، هێزێكی چه‌كداری هاوبه‌ش ، بودجه‌یه‌كی هاوبه‌ش ، ڕاگه‌یاندنێكی هاوبه‌ش ، سیاسه‌تێكی ده‌ره‌وه‌ی هاوبه‌ش دابنێن و هه‌ر لایه‌ش سه‌ربه‌خۆیی ڕێكخراوه‌یی خۆی بپارێزێ . هه‌رچه‌نده‌ له‌ ڕاستیدا ئه‌م سێ ڕێكخراوه‌ سێ حیزب بوون به‌ڵام بۆچونێكی له‌یه‌كچویان دروست كرد له‌سه‌ر ئامانج و ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی كورد . له‌به‌ر ئه‌وه‌ بڕیاریان دا ، سه‌ره‌ڕای هه‌موو جیاوازیه‌كانین پێكه‌وه‌ بژین و كار بۆ گه‌له‌كه‌یان بكه‌ن . بۆیه‌ ( ی.ن.ك ) به‌م جۆره‌ پێكهێنرا كه‌ ڕێخراوێكی نیمچه‌ به‌ره‌یی بێت تاكو بتوانێت هه‌موو چینه‌ شۆڕشگێڕه‌كان و ڕه‌نجده‌ران و توێژه‌ نیشتمان په‌روه‌ره‌كانی كورده‌واری بۆ خه‌بات ساز بدات و به‌ ڕێبازێكی نوێ و پلان و سیاسه‌ت و تاكتیكی نوێ ڕێنماییان بكات .
( ی.ن.ك ) بۆ هه‌ڵسانه‌وه‌ و درێژه‌دان به‌ تێكۆشان دروست بوو . له‌ دایكبوونی ، وه‌ڵامێكی ده‌ستبه‌جێی ئه‌و شكستییه‌ بوو كه‌ سه‌ركردایه‌تی ( پدك ) دووچاری بووبوو و له‌گه‌ڵ خۆشیدا هه‌ره‌سێكی گه‌وره‌ی له‌ ناو بزوتنه‌وه‌ی كوردایه‌تیدا دروست كردبوو . و ئه‌گه‌ر وورد تر پێشینه‌و پاشینه‌ی مه‌سه‌له‌كه‌ بخوێنینه‌وه‌ ئه‌وه‌ ڕوون ده‌بێته‌وه‌ كه‌ له‌دایكبوونی ( ی.ن.ك ) سه‌ره‌تای قۆناغێكی نوێی كوردایه‌تی بوو كه‌ له‌ ڕووی فكری سیاسی ، سۆسیۆ- سیاسی و پراكتیزه‌كردنی شۆڕشدا به‌ شێوه‌یه‌كی ڕادیكاڵانه‌ جیاواز بوو.
لێره‌وه‌ بۆ یه‌كه‌مجار له‌ناو كوردایه‌تی خۆیدا ، واته‌ له‌ جوڵانه‌وه‌ی ڕزگاری و دیموكراتی خه‌ڵكی كوردستاندا ، فره‌ باڵی و فره‌ بیر و باوه‌ڕی فه‌لسه‌فی و سیاسی جیا جیا له‌ناو یه‌ك تاكه‌ ڕێكخستندا هاته‌ كایه‌وه‌ .
دامه‌زراندنی ( ی.ن.ك ) پێگه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی و هێزه‌ بزوێنه‌ره‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانی شۆڕشی گۆڕی . ماناو مه‌وداكانی ( سه‌ركردایه‌تی ) گۆڕی . ئه‌ویش به‌ ڕزگاركردنی یه‌كجاره‌كی كوردایه‌تی له‌ تاكه‌ حزبی كوردایه‌تی و تاكه‌ ڕابه‌ری كوردایه‌تی ، كه‌ ئه‌مه‌ش خۆی له‌خۆیدا گۆڕینی بنه‌ڕه‌تی بوو له‌وه‌ی پێی ده‌ڵێن سۆسیۆلۆژیای شۆڕش .
جموجۆڵ و چالاكیه‌كانی مام جه‌لال سه‌رنجی موخابه‌راتی عێراقیان راكێشابوو ، له‌به‌ر ئه‌وه‌ موخابه‌رات كه‌وتبوه‌ هه‌ڵپه‌ی كۆكردنه‌وه‌ی زانیاری له‌سه‌ر مام جه‌لال و جموجۆڵه‌كانی ، نۆكه‌ره‌كانی هان دابوو زوو به‌ زوو راپۆرتی له‌ مه‌ڕ چالاكیه‌كانی ب بنووسن . و مخابراتی عێراق مه‌ترسی له‌و هه‌وڵانه‌ی مام جه‌لال هه‌بوو له‌مه‌ڕ ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی خه‌باتی چه‌كداری . یه‌كێ له‌و ڕاپۆرتانه‌ی موخابه‌رات كه‌ له‌و ماوه‌یه‌دا بۆ سه‌ركردایه‌تی به‌عسی به‌رزكردبووه‌وه‌ ، كه‌ ئه‌مڕۆ به‌ به‌ڵگه‌ نامه‌یه‌كی گرنگ ده‌ژمێردرێت ، ڕاپۆرتێكی تێروته‌سه‌لی هه‌شت لاپه‌ڕه‌ییه‌ كه‌ زۆر به‌ ووردی هه‌لومه‌رجی چه‌ند مانگێكی پاش هه‌ره‌ س ده‌گێڕێته‌وه‌ . له‌ ڕاپۆرته‌كه‌دا هاتووه‌ : " له‌ كۆبوونه‌وه‌ی ڕۆژی 20 / 8 / 1975 دا له‌ له‌نده‌ن كه‌ مام جه‌لال به‌ خوێندكاره‌ كورده‌كانی كردبوو ، سه‌باره‌ت به‌ رابردوو باسی ئه‌و ناته‌باییه‌ی كرد كه‌ له‌ بزوتنه‌وه‌ی كورددا رووی داوه‌و له‌ ڕه‌وتی باسه‌كه‌یدا چه‌ند جاێك پێی له‌سه‌ر ئه‌وه‌ داگرت كه‌ هۆی ئه‌و نا ته‌باییه‌ی بۆ ئه‌و ئاڕاسته‌یه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ كه‌ له‌ ئاستی لێپرسراوه‌تیدا نه‌بوون وتــی " ده‌بێت ڕابردومان بیر بچێته‌وه‌ و رق و كینه‌ له‌ یادی خۆمان به‌رینه‌وه‌، چونكه‌ مه‌سه‌له‌ی جه‌لال و مه‌لا و هیچ كه‌سێكی تر نیه‌ به‌ڵكو مه‌سه‌له‌كه‌ مه‌سه‌له‌یه‌كی چاره‌نووس سازه‌و ئه‌مڕۆ گه‌لی كورد به‌ قۆناغیكی هه‌ره‌ ترسناكدا

01 (3).jpg

چالاكییه‌كان یه‌كێتیی نیشتیمانیی كوردستان له‌ ده‌ره‌وه‌و ناوه‌ ؟
چالاكیه‌كانی ( ی . ن . ك ) له‌ ناوه‌وه‌ و ده‌ره‌وه‌ی كوردستان به‌رده‌وام بوو ، تا ئه‌و ده‌مه‌ی كه‌ ده‌سته‌ی دامه‌زرێنه‌ری ( ی . ن . ك ) كه‌ پێكهاتبوو له‌ ( مام جه‌لال ، نه‌وشیروان مسته‌فا ، د . فوئاد مه‌عسوم ، د . كمال فوئاد ، عمر شێخموس ،عادل مراد ، عبدالرزاق فه‌یلی ) له‌ 17 / 12 1975 دا یه‌كه‌م كۆبوونه‌وه‌ی فراوانی خۆی له‌ ( دیمه‌شق ) به‌ست كه‌ ته‌نها ( عمر شێخ موس ) ئاماده‌نه‌بوو. له‌م كۆبوونه‌وه‌یه‌دا به‌ وردی هێڵه‌ سه‌ره‌كیه‌كانی چالاكییه‌ سه‌ره‌كیه‌كان له‌ ناوه‌وه‌و ده‌ره‌وه‌ دا دیاری كران .
له‌ ئه‌وروپا (نه‌وشیروان مسته‌فا، د . كمال فوئاد ، عمر شێخ موس ) چه‌ند كۆمیته‌یه‌كیان پێكهێنا بۆ به‌ڕێوه‌بردنی كاروباره‌كانی ( ی . ن . ك ) . سه‌ره‌تا ( د .كمال فوئاد ) لێپرسراوی كۆمیته‌ی ده‌ره‌وه‌ بوو ، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زه‌مینه‌ی سیاسی له‌ باربوو ، له‌ ماوه‌یه‌كی كورت دا توانرا له‌ زۆربه‌ی ووڵاتانی ئه‌وروپا ڕێكخستنی فراوان دامه‌زرێنرێ ( مام جلال و د. فوئاد ، عادل مراد ، عبدالرزاق فه‌یلی )ش له‌ سوریاوه‌ كه‌وتنه‌ په‌یوه‌ندی كردن له‌گه‌ڵ كادره‌ ناسراوه‌كانی جوڵانه‌وه‌ی كورد له‌ ئێران و عێراقدا .
یه‌ك له‌ هه‌وڵه‌كانی مام جه‌لال كه‌ به‌كارێكی مێژوویی گه‌وره‌ داده‌نرێ په‌یوه‌ندی كردنی بوو له‌گه‌ڵ بارزانیدا ، له‌ نامه‌یه‌كیدا سه‌باره‌ت به‌ دامه‌زراندنی ( ی . ن . ك ) بۆی نووسیبووی..
" بارزانی له‌وه‌ دڵنیات ئه‌كات كه‌ نه‌ك هه‌ر دژی نابێت ، به‌ڵكو وه‌ك سه‌ركرده‌یه‌كی بزوتنه‌وه‌ی كوردایه‌تی سه‌یری ده‌كات و پشتیوانیش له‌ هه‌ر هه‌نگاوێك ده‌كات كه‌ ئه‌و بینێ

01 (4).jpg

سه‌رهه‌ڵدان و دامه‌زراندنی ( ی.ن.ك)وده‌نگدانه‌وه‌ی له‌ناو كۆمه‌لانی خه‌ڵك ؟
سه‌رهه‌ڵدان و دامه‌زراندنی ( ی.ن.ك) هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ ده‌نگ دانه‌وه‌یه‌كی زۆری له‌ ناوه‌وه‌ی كوردستاندا هه‌بوو ، كۆمه‌ڵانی خه‌ڵك به‌ په‌رۆشیه‌كی زۆره‌وه‌ ئاواته‌خواز بوون له‌ نزیكه‌وه‌ ئه‌م ڕێكخراوه‌ نوێیه‌و ئامانجه‌كانی بناسن ، ( ی.ن.ك) له‌ ساڵی یه‌كه‌مدا له‌سه‌ر ئاستی سیاسی ، له‌ ساڵی دووه‌مدا له‌ سه‌ر ئاستی چه‌كدارانه‌ كه‌ له‌ مێژووی ( ی.ن.ك) دا به‌ شۆڕشی نوێ ناسراوه‌ بوونی خۆی سه‌لماند ، به‌ڵام ئه‌و كاته‌ ئه‌ركه‌كانی سه‌خت بوون ، چونكه‌ تواناكان كه‌م بوون و كۆسپ و ته‌گه‌ره‌كانی به‌رده‌م خه‌باتـــــــی ( ی.ن.ك) زۆر بوون ، له‌وانه‌ :
-رژێمی به‌عس و ئه‌و بڕیاره‌ی سه‌باره‌ت به‌ ڕاگواستنی دانیشتوانی گونده‌ كوردیه‌كانی سنور به‌ قوڵایی ( 30 ) كم و نیشته‌جیكردنیان له‌ ئۆردگا زۆره‌ملێكاندا دابووی و له‌لایه‌كی تره‌وه‌ ڕژێم هه‌وڵی ده‌م چه‌وركردنی به‌ مادده‌ ده‌دا ،وێرای ئه‌و حاڵه‌تی نائومێدییه‌ی كه‌ له‌ ئاكامی هه‌ره‌س هێنانی ئه‌و جوڵانه‌وه‌یه‌دا لای هاوڵاتیان دروست بوو بوو .گه‌ڕانه‌وه‌ی متمانه‌ بۆ ئه‌و خه‌ڵكه‌ مه‌سه‌له‌یه‌كی زۆر سه‌خت بوو . • هه‌روه‌ها ( ی.ن.ك) كه‌ به‌م بیرو بۆچوونه‌ نوێیه‌وه‌ هاتبووه‌ مه‌یدانه‌وه‌ ڕوبه‌ڕووی دوژمنایه‌تیه‌كی سه‌خت بووه‌وه‌ له‌لایه‌ن هێزه‌ ته‌قلیدییه‌كانی باشووری كوردستانه‌وه‌ . كه‌ هێشتا بیری تۆتالیتاری زاڵبوو به‌سه‌ریاندا .
-ڕیگرییه‌ك له‌لایه‌ن ئه‌و به‌ناو بزوتنه‌وه‌ چه‌پخوازیه‌ سه‌رتاسه‌رییه‌وه‌ بوو كه‌ له‌ (حشع ) خۆی ده‌بینیه‌وه‌ وه‌ ده‌ترسا كوردایه‌تی له‌ كاتی فراوان بوونی ئامانجی نه‌ته‌وه‌یی ڕووته‌وه‌ بۆ ئامانجه‌گه‌لێكی كۆمه‌ڵایه‌تی جڵه‌وه‌كه‌ له‌ ده‌ست ئه‌و ده‌ربهێنێ و پاكانه‌ی بوون و جێ پێ قایم بوونی له‌ كوردستان نه‌مێنێ .جكه‌ له‌مه‌ ئه‌وساش (حشع ) هاوپه‌یمانی سیاسی به‌عس و هاوبه‌شی داموده‌زگاكانی بوو . ( ی.ن.ك)ی تۆمه‌تبار ده‌كرد به‌ ده‌ستكردی ئیمپریالیزم له‌ ( باكووری وڵات ) دا .
هه‌روه‌ها ریگریه‌كی تری ( ی.ن.ك) ئه‌و ڕه‌وته‌ كۆنه‌په‌رسته‌بوو كه‌ حه‌زیان به‌وه‌ ده‌كرد كوردایه‌تی هه‌روا دروشمێكی سیاسی به‌تاڵ بێت هیچ ڕه‌هه‌ندیكی كۆمه‌ڵایه‌تی _ ئابووری كه‌ هه‌ڵقوڵاوی ئاستی پێگه‌یشتنی كورده‌واری له‌ خۆ نه‌گرێت ، ئه‌مه‌ش خۆی له‌ قیاده‌ موه‌قه‌ته‌ی ( پدك ) دا ده‌بینیه‌وه‌ كه‌ خۆی به‌ پێشڕه‌وی جوڵانه‌وه‌ی كورد و به‌ خاوه‌نی سه‌روه‌رییه‌كانی شۆڕشی ئه‌یلول و خاوه‌نی مافی بڕیاردانی چاره‌نووسی سیاسی كورد دائه‌نا ، به‌ چاوی دوژمن كه‌وته‌ سه‌یــركردنی ( ی.ن.ك) و هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ شه‌ڕێكی له‌گه‌ڵ هه‌ڵگیرساند و قیاده‌ی موه‌قه‌ته‌و دام و ده‌زگا ئه‌منیه‌كانی توركیا هاوكاریه‌كی ته‌واو له‌ نیوانیاندا هه‌بوو بۆ به‌گژدا چوونه‌وه‌ی ئه‌و بزوتنه‌وه‌ نوێیه‌ی كه‌ ( ی.ن.ك) ڕابه‌رایه‌تی ده‌كرد
-له‌لایه‌كی تریشه‌وه‌ دامه‌زراندنی ( ی.ن.ك) ڕژێمی عێراقی نیگه‌ران كردبوو ، هه‌موو وزه‌و توانی خۆی ته‌رخان كرد بۆ ڕووبه‌ڕوو بونه‌وه‌ی جموجوڵ و خۆسازدان و خۆڕێك خستنی كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكی كوردستان و ئه‌و مه‌ترسیانه‌ی كه‌ له‌ ئاینده‌دا دێنه‌ پێشه‌وه‌ .

دامووده‌زگاكانی به‌عس چۆن باسی دروست بوونی یه‌كێتیان ده‌كرد له‌ كۆبوونه‌وه‌كانیان دا ؟
ڕژێم زۆر به‌ ووردی حسابی بۆ ئه‌و بزوتنه‌وه‌ نوێیه‌ ده‌كرد ، ئه‌مه‌ش له‌و كۆبونه‌وانه‌دا ده‌ر ده‌كه‌وت كه‌ به‌ زۆر به‌ جه‌ماوه‌ری كوردییان ده‌كرد .ئه‌و كۆبوونه‌وانه‌ی كه‌ داموده‌زگا تۆقێنه‌ره‌كانی ڕژێمی عێراق له‌ كوردستاندا به‌ ئه‌نجامیان ده‌دا له‌ سێ ته‌وه‌ردا خۆیان ده‌بینیه‌وه‌ :-
یه‌كه‌م : ئه‌وه‌یان به‌خه‌ڵك ڕاده‌گه‌یاند كه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌مجاره‌ش شۆرش له‌ كوردستاندا به‌رپابێته‌وه‌ سه‌ركه‌وتن به‌ده‌ست ناهینێت و توشی شكست و له‌ ناوچوون ده‌بێته‌وه‌ و بۆ سه‌لماندنی ئه‌م قسه‌یه‌شمان هه‌ره‌سی 1975 یان به‌ نموونه‌ ده‌هێنایه‌وه‌ .
دووه‌م : بریتی بوو له‌ هه‌ڕه‌شه‌ كردن له‌ خه‌ڵك و به‌وه‌ ده‌یان تۆقاندن كه‌ ئه‌گه‌ر بۆیان ده‌ركه‌وێ كه‌سێك هاوكاری یه‌كێتی بكات ئه‌وا له‌ سێداره‌ ده‌درێ یان ئه‌گه‌ر كه‌سێك بیانناسێ و ئاگاداری جموجۆڵیان بێت ئاگاداری دام و ده‌زگاكانی حكومه‌ت نه‌كات ئه‌وا به‌ خیانه‌تێكی نیشتیمانی داده‌نرێ و چاره‌نووسی خیانه‌تكاریش له‌ سێداره‌دانه‌ له‌ كاتێكدا ئه‌گه‌ر كاریشیان له‌گه‌ڵدا نه‌كات .
سێیه‌م : بریتی بوو له‌ هێرش كردنه‌ سه‌ر كه‌سێتی مام جه‌لال 
جگه‌ له‌مه‌ش ڕژێمی عێراق كه‌وته‌ دوور خستنه‌وه‌ی هه‌ندێ له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ پێشتر له‌ شۆڕشی دا كاریان له‌گه‌ڵ مام جه‌لال دا كردبوو به‌تایبه‌تی له‌ باڵی مه‌كته‌بی سیاسی دا
له‌دوای یه‌كه‌م به‌یاننامه‌ی دامه‌زراندنی یه‌كێتی، مام جه‌لال نامیلكه‌ی (الاتحاد الوطنی الكردستانی لماذا؟) به‌زمانی عه‌ره‌بی له‌شام نووسی و له‌كوردستان كاك ئارام كردی به‌كوردی به‌ناوی (یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان بۆچی؟)، له‌م نامیلكه‌یه‌دا گرنگی دروستبوونی یه‌كێتی تێدا شیكرابوه‌وه‌.
دوای برادۆست، نۆكان ئه‌و گونده‌ بچووكه‌ی سنوری رۆژهه‌ڵات و باشوری كوردستان بوو، كه‌ سه‌ره‌تای ساڵی 1978 بووه‌ مه‌نزڵێكی كاتی بۆ باره‌گاكانی سه‌ركردایه‌تی و مه‌كته‌بی سیاسی یه‌كێتی.
هه‌ر له‌و ساڵه‌دا یه‌كێتی روبه‌ڕووی كاره‌ساتێكی گه‌وره‌ بوه‌وه‌، كه‌ به‌كاره‌ساتی هه‌كاری ناسراوه‌ كه‌ تێیدا ژماره‌یه‌كی زۆر سه‌ركرده‌و فه‌رمانده‌ی له‌ماوه‌ی چه‌ند رۆژێكی كه‌مدا لێ شه‌هیدكرا، به‌ڵام پێش ئه‌و كاره‌ساته‌و دوای ئه‌و كاره‌ساته‌ش یه‌كێتی زیاتر سه‌رپێكه‌وت و هه‌ڵسایه‌وه‌و گیانی به‌رخۆدان و مقاوه‌مه‌ت زیاتر تاوی سه‌ندو یه‌كێتی و شۆڕشه‌كه‌ی زیاتر گه‌شه‌یكرد.
دوای كاره‌ساتی هه‌كاری، سه‌ركردایه‌تی و ئه‌و به‌شه‌ی له‌هێزه‌كان مابوونه‌وه‌، ده‌راوی گورگان له‌قه‌ندیل بووه‌ مه‌نزڵی خۆڕێكخستنه‌وه‌و وێستگه‌ی هه‌ستانه‌وه‌یان، هه‌ر له‌وێوه‌ جارێكیتر گڕوتین درایه‌وه‌به‌ر شۆڕش، له‌گه‌ڵ نزیكبوونه‌وه‌ی وه‌رزی سه‌رماو سۆڵه‌، خڕی نێوزه‌نگ بووه‌ پایته‌ختی شۆڕش و باره‌گاكانی سه‌ركردایه‌تی و چه‌ند باره‌گه‌یه‌كی تریش له‌وێ دامه‌زرێنران.
هه‌ر له‌سه‌ره‌تاكانی دامه‌زراندنی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستانه‌وه‌ بیر له‌وه‌ كرابوه‌وه‌ كه‌ ئه‌م رێكخراوه‌ زمانحاڵی هه‌بێت، به‌ڵام هه‌لومه‌رجه‌كان رێگربوون له‌و هه‌نگاوه‌و جگه‌ له‌بڵاوكردنه‌وه‌ی چه‌ند ژماره‌یه‌ك له‌هه‌واڵنامه‌و چه‌ند ژماره‌یه‌ك له‌ الشراره‌ و رێبازی نوێ‌ شتێكی ئه‌وتۆ به‌ناوی راگه‌یاندنه‌وه‌ نه‌خرابووه‌ كار، هه‌رچه‌نده‌ پێشتر ئامێرێكی رادیۆ ده‌ستكه‌وتبوو، به‌ڵام ئه‌ویش به‌هۆی نه‌بوونی پێداویستییه‌كانیه‌وه‌ سوودی لێ نه‌بینرابوو، پاش جێگیربوونی سه‌ركردایه‌تی له‌نێوزه‌نگ له‌نه‌ورۆزی 1979 رادیۆ خرایه‌كار، سه‌ره‌تا به‌ده‌نگی شۆڕشی عیراق ده‌ستی به‌په‌خشی به‌رنامه‌كانی كردو پاشان له‌ساڵی 1983 بووه‌ ده‌نگی گه‌لی كوردستان، ئه‌م رادیۆیه‌ رۆڵی زۆر گه‌وره‌و كاریگه‌ری بینی له‌شۆڕش و مێژووی پرشنگداری یه‌كێتیدا.
به‌هۆی ته‌شه‌نه‌كردنی شۆڕش و زیادبوونی چالاكییه‌كان و په‌لاماره‌كانی دوژمنیش بۆسه‌ر هێزه‌كانی یه‌كێتی، رۆژانه‌ ژماره‌ی برینداره‌كانی پێشمه‌رگه‌ زیادی ده‌كردو ژماره‌ی ئه‌و پزیشكانه‌ی په‌یوه‌ندییان به‌شۆڕشه‌وه‌ ده‌كرد تا راده‌یه‌ك زیادیكرد، بۆیه‌ بیر له‌دامه‌زراندنی بنكه‌یه‌كی ته‌ندروستی یاخود نه‌خۆشخانه‌یه‌ك كرایه‌وه‌و له‌ناو ره‌زو باخێكی نێوان (زه‌ڵێ – شێنی) كه‌ پێی ده‌وترا (قوله‌ هه‌رمی) به‌ناوی شه‌هید د.به‌ختیار كرایه‌وه‌.

وێستگه‌یه‌كی تری خه‌باتی سیاسی (ی.ن.ك) ئه‌وه‌بوو له‌سازدان و هاندانی جه‌ماوه‌ری كوردستان بۆ خۆپیشاندان و مانگرتن له‌شارو شارۆچكه‌كانی كوردستاندا رۆڵێكی به‌رچاوی هه‌بوو.
له‌ڕۆژی 22/4ی ساڵی 1982 داو له‌یادی هه‌شت ساڵه‌ی بۆردومانی شاری قه‌ڵادزێ‌ له‌لایه‌ن فڕۆكه‌كانی رژێمی به‌عسه‌وه‌. ئه‌وه‌بوو رێكخستنه‌كان به‌پێی به‌رنامه‌یه‌كی رێكخستنه‌كانی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان له‌ناو شاری قه‌ڵادزێ خۆپیشاندانێكی جه‌ماوه‌ری رێكخراو له‌به‌رامبه‌ردا هێزه‌كانی رژێم به‌دڕندانه‌ترین شێوه‌ كه‌وتنه‌ وێزه‌ی خۆپیشانده‌ران و وێڕای شه‌هیدكردنی خوشكه‌ سنه‌وبه‌رو دایكه‌ ئامینه‌ ده‌یان كه‌سی تریان ده‌ستگیركردو له‌زیندانه‌كاندا قایمیان كردن، پاش ئه‌و ره‌فتاره‌ی سه‌رانی رژێمی به‌عس خۆپیشاندان و مانگرتن شارو شارۆچكه‌كانی تری كوردستانی گرته‌وه‌.
له‌ساڵی 1984یشدا له‌به‌رامبه‌ر ئه‌وه‌ی سه‌رانی رژێم ده‌یانویست خوێندكارانی زانكۆو په‌یمانگاكان به‌زۆر راپێچی (جه‌یشی شه‌عبی) بكات، ئه‌وه‌بوو له‌زانكۆی سه‌ڵاحه‌دین له‌هه‌ولێرو له‌ناو شاری سلێمانی جارێكیتر خۆپیشاندان و مانگرتنی جه‌ماوه‌ری به‌سه‌رپه‌رشتی رێكخستنه‌كانی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان ده‌ستیپێكرده‌وه‌. له‌پاش سێ ساڵ و له‌ناوه‌ڕاستی به‌هاری ساڵی 1987 داو جارێكیتر له‌ئاست زوڵم و زۆره‌كانی رژێمی به‌عس له‌هه‌ڵه‌بجه‌و شاره‌زورو له‌ناحیه‌ی بنگردو له‌ره‌واندوز جارێكیتر خۆپیشاندان و روبه‌ڕووبونه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ری كوردستان له‌به‌رامبه‌ر سه‌رانی رژێمدا ده‌ستیپێكرده‌وه‌و كار گه‌یشته‌ روبه‌ڕووبونه‌وه‌ی چه‌كداری و رزگاركردنی به‌شێك له‌و ناوچانه‌ له‌ده‌ستی هێزه‌كانی رژێم.
له‌گشت جوڵانه‌وه‌و بزوتنه‌وه‌یه‌كی سیاسی و چه‌كداریدا گفتوگۆ له‌نێوان لایه‌نه‌ ناكۆكه‌كاندا وه‌ك شێوازێكی تری خه‌بات ناسێنراوه‌. به‌درێژایی خه‌باتی رزگاریخوازی گه‌لی كوردیش له‌گه‌ل ده‌سه‌ڵاتداره‌كان و حكومه‌ته‌ مه‌ركه‌زییه‌كاندا چه‌ندین خولی گفتوگۆ به‌ستراوه‌، یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستانیش وه‌ك رێكخراوێكی سیاسی له‌پێناو به‌دیهاتنی داوا ره‌واكانی گه‌لی كورد گفتوگۆی ره‌تنه‌كردوه‌ته‌وه‌. له‌گه‌ڵ گه‌شه‌كردنی شۆڕشی نوێ‌ و كۆبوونه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ری كوردستان له‌ده‌وری یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان. له‌ساڵی 1983 حكومه‌تی عیراق داوای ده‌ستپێكردنی گفتوگۆی له‌گه‌ڵ سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان كردو وه‌ك لایه‌نی سێیه‌می گفتوگۆ، د.عه‌بدولڕه‌حمانی قاسملۆ سكرتێری حزبی دیموكراتی كوردستانی ئێران ئه‌و رۆڵه‌ی بینی.
دوای چه‌ندین دانیشتن و گفتوگۆو حكومه‌تی به‌عس به‌ڵێنه‌كانی نه‌برده‌سه‌ر، بۆیه‌ سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتی له‌ 15/1/1985 دا بڕیاری هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی گفتوگۆی داو ئۆباڵی شكسته‌كه‌ی خسته‌ ئه‌ستۆی به‌عس.
له‌ناوه‌ڕاستی ساڵی 1983 دا باره‌گاكانی راگه‌یاندن و مه‌ڵبه‌ندی دوو چوبوونه‌ ناوچه‌كانی دۆڵی جافایه‌تی و باره‌گای مه‌ڵبه‌ندی دوو له‌گوندی سه‌رگه‌ڵو باره‌گاكانی راگه‌یاندنیش له‌ به‌رگه‌ڵو دامه‌رزابوون. له‌به‌رئه‌وه‌ی له‌سه‌ر شاخی دابان و هه‌لاج ژماره‌یه‌ك ره‌بیه‌ی سه‌ربازی لێبوون و له‌نێوه‌ندی سورداش و شه‌ده‌ڵه‌ش باره‌گایه‌كی فه‌وجی سه‌ربازی هه‌بوو، بۆیه‌ هه‌ر له‌سه‌ره‌تای راوه‌ستانی گفتوگۆكانداو بۆ پاراستنی زیاتری ئه‌و ناوچه‌یه‌و باره‌گاكان سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان، بڕیاری پاككردنه‌وه‌ی زنجیره‌ شاخی دابان و هه‌لاج و چه‌رماوه‌ندو شوێنی باره‌گای فه‌وجه‌كه‌ی داو له‌مانگی 2ی ساڵی 1985 دا له‌نه‌به‌ردییه‌كی كه‌م وێنه‌دا كه‌ به‌داستانی دابان ناوزه‌د كراوه‌ ئه‌و ناوچه‌یه‌ له‌هێزه‌ سه‌ربازییه‌كان پاككرایه‌وه‌.
له‌ساڵانی 1986 و 1987 دا پێشمه‌رگه‌كانی یه‌كێتی له‌سنوری مه‌ڵبه‌نده‌كان و تیپه‌كاندا چه‌ندین چالاكی و نه‌به‌ردی تریان تۆماركردو له‌گرتنی ره‌بیه‌یه‌كه‌وه‌ شاڵاو ده‌برایه‌سه‌ر سه‌ربازگه‌و ته‌نانه‌ت رزگاركردنی ناحیه‌كان. له‌به‌رامبه‌ر ئه‌وانه‌دا هێزه‌كانی رژێمی به‌عس به‌گشت داموده‌زگا داپلۆسێنه‌ره‌كانیه‌وه‌ كه‌وتبوونه‌ په‌لاماردانی كوێرانه‌و هێرش و په‌لاماره‌كانیان چڕكرده‌وه‌ بۆسه‌ر ناوچه‌ رزگاركراوه‌كان و گشت توانا سه‌ربازییه‌كانی خۆیان به‌فڕۆكه‌ی جه‌نگی و تۆپی قورسه‌وه‌ ته‌رخانكردن بۆ بۆردومان و تۆپبارانكردنی ئه‌و ناوچانه‌، وێڕای ئه‌و په‌لامارانه‌ی دوژمن، به‌ڵام پێشمه‌رگه‌كانی یه‌كێتی كۆڵیان نه‌داو تا له‌به‌هاری 1987 دا بۆ رژێمی به‌عس چه‌كی فۆسفۆرو كیمیایی له‌ناوچه‌كانی دۆڵی جافایاتی و بالیسان و شێخ وه‌سان به‌كارهێنا.
ئه‌م رۆڵه‌ی یه‌كێتی له‌بواری پێشمه‌رگه‌یی و رێكخستن و ئاوه‌دانی و رۆشنبیریی له‌ناوچه‌ رزگاركراوه‌كان هه‌یبوو كه‌ وه‌ك حكومه‌تێكی خۆجێی له‌و ناوچانه‌ ده‌یبنی كه‌ جگه‌ له‌دیسپلینی پێشمه‌رگه‌و رێكخستنه‌كان له‌گونده‌كاندا هه‌لی بۆ دانیشتوانی گونده‌كان ره‌خساندبوو، ئه‌نجومه‌نی خۆبه‌ڕێوه‌بردنیان هه‌بێت بۆ راییكردنی كاره‌كانی رۆژانه‌یان و هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ هێزی پێشمه‌رگه‌و ده‌زگاكانی شۆڕش. هه‌روه‌ها له‌ناو شۆڕشدا جگه‌ له‌ده‌زگاكانی راگه‌یاندن و دارایی چه‌ندین نه‌خۆشخانه‌و تیمی ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی له‌و ناوچانه‌ دامه‌زراند، بۆنموونه‌ له‌نه‌خۆشخانه‌ی به‌رگه‌ڵو هۆڵی نه‌شته‌رگه‌ری و چه‌ند ئامێرێكی پێشكه‌وتووی ته‌ندروستی و پزیشكی تێدا هه‌بوو. تیمه‌كانی ئاوه‌دانیش چه‌ندین ئامێری وه‌ك شۆڤڵ و گرێده‌رو ئامێری تریان له‌چالاكییه‌كاندا ده‌ستكه‌وتبوو كه‌ له‌نوێكردنه‌وه‌و چاككردنی رێگاوبانی نێوان گونده‌كاندا به‌كارده‌هێناو ته‌نانه‌ت چه‌ند رێگه‌یه‌كی نوێشیان كرده‌وه‌، له‌به‌رامبه‌ر ئه‌وانه‌دا سه‌رانی رژێمی به‌عسی به‌ته‌واوه‌تی شێتگیر بووبوون.
له‌كۆتایی هاوینی ساڵی 1986 رژێمی به‌عس هێزێكی بێ شوماری هێنایه‌ ناوچه‌كانی نزیك له‌سه‌ركردایه‌تی و مه‌ڵبه‌ندی دوو، سه‌ره‌تا له‌قۆڵی خه‌مزه‌و قه‌یوانه‌وه‌ ده‌ستی به‌هێرشێكی به‌ربڵاو كردو پاشان له‌دیوی ماوه‌تیشه‌وه‌ كه‌وته‌ په‌لاماردانی سه‌نگه‌ره‌كانی پێشمه‌رگه‌، له‌به‌رامبه‌ردا هێزی پێشمه‌رگه‌ روبه‌ڕووی په‌لاماره‌كان بوه‌وه‌و له‌ماوه‌ی زیاتر له‌سێ مانگدا ئینجا ئه‌و هێزانه‌ توانیان هه‌ندێك پێشڕه‌وی بكه‌ن و ئه‌و داستانه‌ جه‌بهه‌ییه‌ش به‌شه‌ڕی (قه‌یوان – ماوه‌ت) ناسراوه‌.
له‌به‌هاری ساڵی 1987 دا به‌پێی به&