رادار بۆ ده‌ستنیشانكردنی گۆڕه‌ نهێنییه‌كان

دیراسه‌كردنی گۆڕه‌كان به‌به‌كارهێنانی شێوازی ته‌كنه‌لۆژیی وه‌ك راداری زه‌وی بڕو به‌رگری كاره‌بایی

كارێكی گرانه‌ كه‌سێك دادگایی بكرێت و تاوانبار بكرێت به‌ كوشتن ئه‌گه‌ر لاشه‌ی قوربانییه‌كه‌ نه‌دۆزرێته‌وه‌، زه‌حمه‌تیشه‌ لاشه‌یه‌ك كرابێت به‌ژێر خاكه‌وه‌و بدۆزرێته‌وه‌، ئه‌مه‌ش ئه‌و كێشه‌یه‌یه‌ كه‌ لێكۆڵه‌ره‌وه‌كانی زانكۆی نه‌ته‌وه‌یی كۆڵۆمبیا له‌ (بۆگۆتۆ) ی هه‌راسان كردووه‌.

گروپێك له‌ پسپۆڕانی جیۆفیزیكی پزیشكی دادوه‌ریی سه‌رقاڵی په‌ره‌پێدانی ئه‌و ته‌كنیكانه‌ن كه‌ یارمه‌تی به‌رپرسان ده‌دات گۆڕه‌ نهێنییه‌كان (شاردراوه‌كان) بدۆزنه‌وه‌، له‌وانه‌ش گۆڕه‌ به‌كۆمه‌ڵه‌كان كه‌ قوربانیانی تاوانه‌كانی تێدا خراونه‌ته‌ژێر خاكه‌وه‌.

لێكۆڵه‌ره‌وه‌كان پلانیان هه‌یه‌ بۆ ئاشكراكردن و هه‌ڵدانه‌وه‌ی گۆڕه‌ نهێنییه‌كان له‌ رێگای ناشتنی لاكی به‌راز له‌ناو هه‌شت جۆر خاك و كه‌شوهه‌وای جیاوازدا له‌ سه‌رتاسه‌ری كۆڵۆمبیا، دواتر دیراسه‌ی گۆڕه‌كان ده‌كه‌ن به‌ به‌كارهێنانی شێوازی ته‌كنه‌لۆژیی وه‌ك راداری زه‌وی بڕو به‌رگری كاره‌بایی و گه‌یاندن و كاره‌بای موگناتیسی.

جه‌یمس پرینگل له‌ (خوێندنگه‌ی زانسته‌ فیزیكیه‌كان و جوگرافیا)ی سه‌ر به‌ زانكۆی كیڵ له‌ به‌ریتانیا ده‌ڵێت: "له‌م رۆژگاره‌دا به‌ هه‌زاران خه‌ڵكی بێسه‌روشوێن كراو هه‌ن له‌ سه‌رتاسه‌ری جیهاندا كه‌ ره‌نگه‌ ئه‌شكه‌نجه‌ درابن و كوژرابن و له‌ گۆڕه‌ نهێنییه‌كاندا كرابن به‌ژێر خاكه‌وه‌، ئه‌مه‌ش كێشه‌یه‌كی گه‌وره‌یه‌ بۆ بنه‌ماڵه‌كانیان و حكومه‌تانیش كه‌ لێپرسراون به‌رامبه‌ر مافه‌كانی مرۆڤی هه‌موو كه‌س، بۆیه‌ پێویسته‌ ئه‌م كه‌سانه‌ بدۆزرێنه‌وه‌و ئه‌و حاڵه‌تی تاوانه‌ په‌یوه‌ندیدارانه‌ یه‌كلایی بكرێنه‌وه‌".

پرینگڵ كه‌ سه‌رپه‌رشتیاری دیراسه‌كه‌ی كۆلًۆمبیایه‌و ئه‌وجۆره‌ دیراسه‌یه‌ی ئه‌نجامداوه‌، به‌ درێژایی ماوه‌ی كاره‌كه‌ی وه‌ك پسپۆڕی جیوفیزیكی پزیشكیی دادوه‌ریی كاری ئه‌و له‌ ئاشكراكردنی گۆڕه‌ نهێنییه‌كان له‌ به‌ریتانیا ئه‌وه‌ی فێركردووه‌ كه‌ گه‌ڕان به‌ دوای لاشه‌كاندا زۆرتر به‌نده‌ له‌سه‌ر تێگه‌یشتنی چۆنییه‌تی داڕزانی لاشه‌كه‌ له‌ خاك و كه‌شوهه‌وای جیاجیادا، به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ له‌ رێگه‌ی چاودێریكردنی گازه‌كان و شله‌مه‌نییه‌كان، لێكۆله‌ره‌وه‌كان ده‌توانن باشتر له‌ پرۆسه‌كه‌ تێبگه‌ن و له‌ دۆسیه‌كانی پزیشكی دادوه‌ریدا له‌ ژیانی راسته‌قینه‌دا جێبه‌جێی بكه‌ن و به‌كاری بهێنن.

ئه‌و دیراسه‌ كۆڵۆمبیه‌ رووماڵی هه‌شت شوێنی جوگرافیی تایبه‌ت ده‌كات له‌ ماوه‌ی 18 مانگدا، زاناكانیش ئومێده‌وارن كه‌ لێكۆڵینه‌وه‌كه‌یان بواریان بدات نیشانه‌و نهێنییه‌كانی كاتی مردنه‌كه‌و به‌خاكسپاردنیان كۆبكه‌نه‌وه‌ كه‌ ورده‌كاریی گرنگن له‌ كاتی دادگایی مرۆڤ كوشتندا.

هه‌ماهه‌نگی نێوده‌وڵه‌تی له‌ نێوان پسپۆڕانی جیوفیزیكی پزیشكی دادوه‌ریی سه‌لمێنراوه‌ كه‌ به‌ سوودو كاریگه‌ره‌ له‌ ده‌ستنیشانكردنی گۆڕه‌ نهێنییه‌كان، قوربانیانی سوپای كۆماری ئیرله‌ندی له‌ ئیرله‌نده‌یی باكوورو هه‌روه‌ها هه‌ڵدانه‌وه‌ی ئێستای گۆڕه‌ به‌كۆمه‌ڵه‌كان له‌ ئیسپانیا كه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ جه‌نگی ناوخۆی ئه‌و وڵاته‌.


تێبینی وه‌رگێڕ: ئه‌م دیراسه‌یه‌ ئاسۆیه‌كی دڵخۆشكه‌ره‌ بۆ سۆراخكردنی گۆڕه‌ به‌كۆمه‌ڵه‌كانی قوربانیانی ئه‌نفال و هه‌موو بێسه‌رو شوێنكراوه‌كانی گه‌له‌كه‌مان له‌ ماوه‌ی شۆڕشه‌كه‌یدا، كه‌ له‌ 1961 ـه‌وه‌ به‌ هه‌زاران رۆڵه‌ی ئه‌م میللـه‌ته‌ تائێستا خاكپۆش كراون له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵاته‌ سته‌مكاره‌ یه‌ك له‌دوای یه‌كه‌كانی عیراقه‌وه‌و خێزانه‌كانیان له‌ چاوه‌ڕوانیدان  ته‌رمه‌كانیان به‌ خاكی نیشتمان شادببنه‌وه‌، ئه‌م كاره‌ هه‌مانهه‌نگیی و كاری جددیی نێوده‌وڵه‌تی پێویسته‌و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان له‌سه‌ریانه‌ له‌ رێگه‌ی رێكخراوه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كانه‌وه‌ كادیری شاره‌زا له‌و بواره‌دا مه‌شق پێبكه‌ن و هه‌وڵبده‌ن ئه‌و ئامێرانه‌ش كه‌ بۆ دۆزینه‌وه‌ی گۆڕه‌ نهێنییه‌كان به‌كارده‌هێنرێن ده‌سته‌به‌ری بكه‌ن.

سه‌رچاوه‌/ TechNewsDaily     و/ فازڵ حسێن
PUKmedia